Η σχέση ΗΠΑ – Ευρώπης δεν θα είναι ποτέ πια η ίδια

Ηταν μια περίοδος που οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετώπιζαν την αντιπαράθεση ανάμεσα στη δημοκρατία και τον αυταρχισμό ως ένα μοναδικό καθοριστικό ζήτημα. Ηταν αυτή η αντίληψη, διαμορφωμένη μέσα στη δοκιμασία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που οικοδόμησε τόσο ισχυρούς δεσμούς ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Επί δεκαετίες, η συμμαχία ΗΠΑ – Ευρώπης δεν αφορούσε μόνο την ασφάλεια, αλλά και την ιδεολογία και τις κοινές αξίες. Είναι, άλλωστε, ο λόγος που έκανε τη συγκεκριμένη σχέση να διαρκέσει επί 80 χρόνια.

Σήμερα, όμως, χάρη στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο κόσμος που υπήρχε μέχρι πριν από δύο μήνες έχει ήδη αρχίσει να μοιάζει ως ένα μακρινό παρελθόν. Η ίδια η φύση της Δύσης αλλάζει με αστραπιαία ταχύτητα μπροστά στα μάτια μας. Η διαταραχή που προκαλείται δε είναι τόσο απότομη και αποπροσανατολιστική, ώστε αρκετοί αναζητούν εναγωνίως μια άγκυρα.

Προφανώς, οι συνέπειες της νέας εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ είναι εξαιρετικά σημαντικές. Ουδείς μπορεί να αρνηθεί το γεγονός ότι η διατλαντική συμμαχία για την ασφάλεια ξεφτίζει. Η αξιοπιστία αυτής της συμμαχίας εξαρτάται από τον άνθρωπο ο οποίος βρίσκεται στον Λευκό Οίκο και αυτός ακριβώς ο άνθρωπος δεν διαθέτει καμία απολύτως αξιοπιστία στο ζήτημα της διατλαντικής ασφάλειας. Ξαφνικά, οι ΗΠΑ έχουν αρχίσει να μοιάζουν όχι ως σύμμαχος, αλλά ως ανταγωνιστής.

Οι φανατικοί της θεωρίας MAGA, που βρίσκονται στον πυρήνα της κυβέρνησης Τραμπ, έχουν εμπλακεί σε έναν πολιτισμικό πόλεμο που έχει στόχο να μετασχηματίσει την αμερικανική κοινωνία. Οι θέσεις τους αποτελούν, σε μεγάλο βαθμό, μια αντιδραστική αντεπανάσταση κατά των φιλελεύθερων αξιών, για τις οποίες θεωρούν ότι έχουν πλήξει τη χώρα τους. Οι οπαδοί της MAGA επιδιώκουν την επιστροφή σε μια πιο πολεμική, συντηρητική και ημιαπομονωτική εκδοχή της αμερικανικής εξαίρεσης. Κατά συνέπεια, η καθοριστική γι’ αυτούς διαπάλη δεν είναι σε καμία περίπτωση αυτή ανάμεσα στη δημοκρατία και τον αυταρχισμό.

Δεδομένων όλων αυτών, το σύστημα MAGA αντιμετωπίζει την Ευρώπη ως ανταγωνιστή. Ο Βανς, η ρητορική του οποίου έχει ευθυγραμμιστεί με τους ακροδεξιούς ευρωπαίους εξτρεμιστές, θεωρεί πως η Ευρώπη κινδυνεύει «να εμπλακεί σε μια πολιτισμική αυτοκτονία». Παρομοίως, ο Ιλον Μασκ, ο κορυφαίος τραπεζίτης και σύμβουλος του Τραμπ, έχει ανοιχτά υποστηρίξει ακροδεξιά κόμματα σε Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο. Για τους ιδεολόγους της MAGA, οι φιλελεύθερες κοινωνίες της Ευρώπης αποτελούν προέκταση των δικών τους εσωτερικών εχθρών – κατά συνέπεια, η στήριξή τους σε ανελεύθερες και αντιδημοκρατικές δυνάμεις φαντάζει απολύτως λογική.

Παράλληλα, έχουν μια θεμελιωδώς διαφορετική θεώρηση για τη Ρωσία. Δεν αποτελεί σύμπτωση ότι η ρητορική τους συχνά αποτελεί ηχώ εκείνης η οποία προέρχεται από το καθεστώς του Βλαντίμιρ Πούτιν. MAGA και Πούτιν ασπάζονται αμφότεροι τον επιθετικό εθνικισμό και την εχθρότητα απέναντι στις φιλελεύθερες αξίες – αμφότεροι, επίσης, συνεχίζουν να μιλούν για την κυριαρχία και τον ρόλο των ισχυρών ηγετών και εθνών στη διαμόρφωση του μέλλοντος. Είτε βρίσκεται κανείς στο Κρεμλίνο είτε στον Λευκό Οίκο, εχθρός είναι οι οπαδοί της παγκοσμιοποίησης.

Ενώ η κυβέρνηση Μπάιντεν επεδίωκε μια αλλαγή καθεστώτος στη Ρωσία – έστω και αν δεν το έθεσε ποτέ επισήμως ως πολιτικό στόχο -, εκείνη του Τραμπ θέλει την αλλαγή καθεστώτος στην Ευρώπη. Η Ευρώπη δεν αποτελεί πλέον σύμμαχο, αλλά εχθρό, ενώ το καθεστώς Πούτιν, αν και δεν μπορεί να θεωρηθεί (ακόμη) πλήρως σύμμαχος των ΗΠΑ, σίγουρα δεν είναι ανταγωνιστής. Οι Ευρωπαίοι μπορούν να ελπίζουν για το καλύτερο, οφείλουν όμως να προετοιμάζονται για το χειρότερο. Αυτό που κάποτε έμοιαζε απίθανο – μια εχθρική Αμερική – τώρα έχει γίνει παραπάνω από πιθανό.

Ο Carl Bildt είναι πρώην πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας