Μέγεθος ανωνύμων

Δεν υπάρχουν ανώνυμοι άνθρωποι. Είτε με την έννοια του συμβατικού, κατά συνθήκην, ονόματός τους, όπως και αν λέγονται, Κωνσταντίνος Καβάφης, Αλ Καπόνε, ή Κώστας Παπαδόπουλος, ονόματα δηλαδή που μας χρειάζονται για να συνεννοούμαστε μεταξύ μας και να καταλαβαίνουμε για ποιον μιλάμε – επομένως ονόματα που θα μπορούσε να είναι και άλλα ώστε τόσο τον επαινούμενο όσο και τον λιθοβολιστέο να μπορούμε να τους γνωρίζουμε σε σχέση με το ποιόν τους όποια ονόματα και αν έχουν. Είτε με την ουσιαστική έννοια, ενός ονόματος δηλαδή που δεν έχει ακόμα εφευρεθεί και είναι το όνομα που θα έδινε το γεγονός ότι και μόνο με τον ερχομό μας στον κόσμο αποκτάμε αυτόματα μια ταυτότητα σεβαστή, έστω και αν δεν συνοδεύεται από κάποια ιδιότητα ή από ένα χαρακτηριστικό στοιχείο που θα την έκανε ευδιάκριτη, ή θα την αξιολογούσε ως σπουδαία το κατασκευασμένο, σε τελευταία ανάλυση, «σύμπαν» που συνιστούμε ως κοινωνία. Για να μην προσθέσουμε με απόλυτη και μη διαπραγματεύσιμη παρρησία πως δεν είναι λίγες οι φορές, αντίθετα συμβαίνει συχνότατα, οι κατά τον πιο καταχρηστικό και ανόητο τρόπο χαρακτηρισμένοι ως «ανώνυμοι» να διασώζουν με τα λόγια και με τις πράξεις τους την τιμή και την αξιοπρέπεια του ανθρώπινου είδους, σε σχέση με όσα εκστομίζουν και κυρίως με την εν γένει συμπεριφορά τους «επώνυμοι» που μας κατακλύζουν με έναν ασύλληπτο εκχυδαϊσμό και με μια τρομακτική βαρβαρότητα.

Ηταν λοιπόν κάτι παραπάνω από αναμενόμενο να αισθανθούμε μια αίσθηση ευφρόσυνης δροσιάς, σχεδόν μαγείας θα λέγαμε, μαθαίνοντας πως η γιαγιά μιας φίλης ποιήτριας, μια αγράμματη χωρική, όταν της είπε η εγγονή της ότι είχε γεννηθεί τον ίδιο χρόνο που είχε γεννηθεί και ο Οδυσσέας Ελύτης (1911), αλλά και είχε πεθάνει και ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, την άκουσε να τη ρωτάει: «Δεν μου λες, κόρη μου, καλοί άνθρωποι ήτανε;». Δεν γνωρίζουμε τι της απάντησε η εγγονή της, αλλά δεν έχει και καμιά απολύτως σημασία. Η ηλικιωμένη αγράμματη χωρική είχε εκφράσει με τη φαινομενικά απλοϊκή της ερώτηση μιαν αλήθεια που η μη συνειδητοποίησή της ως πρωτεύουσας και επιτακτικής, η ανυπαρξία της δηλαδή, είναι που ταλανίζει την ανθρωπότητα από γεννησιμιού της. Οτι οποιοδήποτε εκτόπισμα και αν έχει κατακτήσει ένας άνθρωπος, η προεξάρχουσα ιδιότητά του θα όφειλε να είναι αυτή του «καλού ανθρώπου» για να μπορεί να χαρακτηριστεί ως σπουδαίος. Ενώ όλα τα άλλα, τα επαινούμενα ταλέντα, οι χαρακτηριζόμενες ως ανεκτίμητες προσφορές, οι εκθειαζόμενες δεξιοτεχνίες, είναι λόγια του αέρα, κοινώς φούμαρα. Με μια απλοϊκή ερώτηση έμοιαζε να καθορίζει τα όρια ενός πολιτισμού που φαίνεται να μην τον έχουμε γνωρίσει παρά μόνον στην ψευδεπίγραφη εκδοχή του. Φτάνοντας ταυτόχρονα στο βάθος μιας τρομερής αντίφασης, αυτής της ελάχιστα ελεγχόμενης υπαρξιακής μας διάστασης ώστε σημαντικοί δημιουργοί, σπουδαίοι επιστήμονες και εξαίρετοι καλλιτέχνες να έχουν επισημανθεί και να συνεχίζουν να επισημαίνονται ως άνθρωποι αδίστακτοι, συμφεροντολόγοι ή τσιγκούνηδες.

Δεν είναι λίγες οι φορές που κατά μόνας ο καθένας μας – αφού αν το ομολογούσε δημόσια σε έναν μικρό ή σε έναν μεγάλο αριθμό ανθρώπων θα αντιμετωπιζόταν ως ανεδαφικός ή θα προκαλούσε την ειρωνεία και τον καγχασμό – αισθάνεται λέξεις, φράσεις ή και πράξεις «ανωνύμων» να σχηματίζουν ένα θεωρητικό και ταυτόχρονα υπαρκτό αντίβαρο σε λέξεις, φράσεις και πράξεις επωνύμων που θα έλεγες πως καθιστούν προβληματικό, αν όχι καταδικασμένο να μην υπάρξει, το μέλλον της ανθρωπότητας και την ίδια την επιβίωση του ανθρωπίνου γένους.

Με λίγα λόγια, με όση περισσότερη δημοσιότητα θα περιβληθεί κάτι που λέγεται, όσο πιο αλλόκοτο και καταστροφικό υπογραμμίζεται, ή μάλλον για να το περιβάλλει μια εκκωφαντική δημοσιότητα χρειάζεται αντί να προσθέτει, να αφαιρεί, αντί να οικοδομεί, να καταστρέφει. Σε αντίθεση με ένα, αν και λεκτικό, σχεδόν χειροπιαστό υλικό, όπως διακινείται χάρη σε ένα πλήθος, που αριθμεί δισεκατομμύρια, ανθρώπων και εξασφαλίζει τις αναγκαίες πιστώσεις για την επιθυμητή σε όλους μακροημέρευσή μας. Χωρίς επιπλέον να πρόκειται για ένα «υλικό» κοινότοπο ή συντηρητικό, αλλά αντίθετα για ένα υλικό επαναστατικό, αφού με την αναγνώριση της αλήθειας του αντιτάσσεται με την εχεμύθεια και την ιδιωτικότητα που έχει πάντα η ανωνυμία στην υπεροπλία της δημοσιότητας που ως κυριότερη προϋπόθεση κάθε μορφής εξουσίας κάνει ακόμη και τον επαναστατικότερο λόγο να χάνει κάθε προοπτική να υλοποιηθεί.