Μεταμόσχευση καρδιάς: η λύση στην καρδιακή ανεπάρκεια τελικού σταδίου

Η μεταμόσχευση καρδιάς είναι σήμερα η πλέον αποτελεσματική θεραπεία στην καρδιακή ανεπάρκεια τελικού σταδίου, με διεθνώς αποδεδειγμένη την ικανοποιητική 10ετή επιβίωση και την καλή μακροχρόνια λειτουργική αποκατάσταση. Ιστορικά η πρώτη προσπάθεια μεταμόσχευσης καρδιάς έγινε το 1964 στις ΗΠΑ με την τοποθέτηση καρδιάς χιμπατζή στον θώρακα ετοιμοθάνατου ανθρώπου που απέδειξε ότι είναι εφικτό καθώς η καρδιά παλλόταν για 90 λεπτά. Αλλά η πρώτη μεταμόσχευση καρδιάς ανθρώπου σε άνθρωπο ολοκληρώθηκε το 1967 στη Νότια Αφρική από τον Κριστιάν Μπαρνάρντ.

Κριτήρια για μεταμόσχευση είναι η εξάντληση όλων των διαθέσμων συμβατικών μεθόδων θεραπείας και η αποδεδειγμένη σημαντικά επηρεασμένη λειτουργική κατάσταση του ασθενούς και του πτωχού προσδόκιμου επιβίωσης. Σημαντικός παράγοντας για την ένταξη ενός ασθενούς σε λίστα μεταμόσχευσης είναι η ικανότητά του για πλήρη συμμόρφωση με πολύπλοκες οδηγίες για την υπόλοιπη ζωή του και η συναισθηματική του σταθερότητα. Αντενδείξεις αποτελούν η παρουσία συστηματικής νόσου, η ενεργός λοίμωξη, η σοβαρή πνευμονική υπέρταση, σοβαρού βαθμού ηπατική ανεπάρκεια, η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, ο αλκοολισμός και οποιαδήποτε εξάρτηση από ουσίες, ψυχιατρική νόσος και ενεργή κακοήθεια. Η μεταμόσχευση καρδιάς έχει, πλέον, 10ετή επιβίωση της τάξεως του 50%, ενώ στην 20ετία το ποσοστό επιβίωσης ανέρχεται στο 15%. Η χρήση κυτταροστατικών θεραπειών έχει αυξήσει την ετήσια επιβίωση σε περισσότερο από 80%.

Συνήθως 3 μήνες μετά τη μεταμόσχευση ο ασθενής έχει πλήρη δραστηριότητα με συμβουλή για αποφυγή δραστηριοτήτων σε κλειστούς υδάτινους χώρους (π.χ. πισίνες) για αποφυγή λοιμώξεων. Μετά τη μεταμόσχευση λαμβάνει την ανοσοκατασταλτική και κυτταροστατική αγωγή και δεν λαμβάνει καμία άλλη για την καρδιακή ανεπάρκεια.

Τα συχνότερα χρόνια κλινικά προβλήματα που προκύπτουν από τη μεταμόσχευση είναι η αρτηριακή υπέρταση, η νεφροτοξικότητα, ο σακχαρώδης διαβήτης, η παχυσαρκία και η οστεοπόρωση. Επίσης, η στεφανιαία νόσος που εμφανίζεται στο μόσχευμα αποδίδεται σε έκφραση χρόνιας απόρριψης και αποτελεί τη σημαντικότερη αιτία μακροπρόθεσμης νοσηρότητας και περιορισμού της επιβίωσης. Παρότι δεν υπάρχει κάποιο αποδεκτό ηλικιακό όριο, διεθνώς δεν υποβάλλονται σε μεταμόσχευση καρδιάς άτομα άνω των 70 ετών. Η ανεύρεση δοτών αποτελεί τον σημαντικότερο περιοριστικό παράγοντα. Τα τελευταία 2 έτη χρησιμοποιούνται και πτωματικοί δότες με πρόσφατο καρδιακό θάνατο. Ο καθένας μπορεί να δηλώσει διάθεση προσφοράς οργάνων μετά τον θάνατό του, ενώ λίγες παθολογικές καταστάσεις μπορούν να μας αποκλείσουν από το να δωρίσουμε με τον θάνατό μας ζωή και ελπίδα στους συνανθρώπους μας.

Ο Κώστας Τσιούφης είναι καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ – Α’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών