ΚΕΝΓΚΟ ΚΟΥΜΑ / ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΒΕΤΤΑΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ – ΣΚΗΝΟΓΡΑΦΙΑ

Δύο αρχιτέκτονες από διαφορετικούς τόπους, με διαφορετικές καταβολές, αλλά με κοινές ευαισθησίες και έμφαση στο χειροποίητο, παρουσιάζουν ταυτόχρονα τη δουλειά τους. Ο ένας, από τη μακρινή Ιαπωνία, εκθέτει μακέτες, φωτογραφίες και κείμενα έργων του στο Δημόσιο Καπνεργοστάσιο στην Αθήνα, με τον ελληνικό τίτλο Oνοματοποιία, και ο άλλος, γεννημένος στην Αθήνα και με δεύτερη πατρίδα τη Θεσσαλονίκη, παρουσιάζει εκεί μια διαδραστική έκθεση μακετών και χαρτογλυπτών, στη Μονή Λαζαριστών στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, από τη σκηνογραφική του διαδρομή, με τίτλο Σκηνές από χαρτί.

Το έργο του διακεκριμένου ιάπωνα αρχιτέκτονα Κένγκο Κούμα το παρακολουθώ χρόνια. Με συγκινεί η ρυθμική χειροποίητη επανάληψη διατομών στον χώρο, από φυσικά υλικά όπως το ξύλο, το μπαμπού, η πέτρα, το οπλισμένο σκυρόδεμα, το άχυρο και το ύφασμα – μεμβράνη, που συναρμολογούνται με τέτοιο τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται μια ενδιαφέρουσα διακριτική και ενίοτε ποιητική διαφάνεια ανάμεσα σε εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους, παίζοντας με το φυσικό φως, αποτελώντας παράλληλα το κύριο χαρακτηριστικό της αρχιτεκτονικής του.

Για την παρουσίαση της έκθεσης στο Καπνεργοστάσιο και με στόχο να παρουσιάσει πώς δημιουργεί έναν διάλογο με τα υλικά, ο Κούμα εφηύρε τον ελληνικό όρο ονοματοποιία, που υποδηλώνει τη δημιουργία νέων μορφών και ιδεών μέσα από την αρχιτεκτονική. Επέλεξε 13 ζεύγη ομόηχων στα ιαπωνικά λέξεων που αναγράφονται σε ανηρτημένα σε διαγώνια διάταξη πανό, τα οποία οργανώνουν αντίστοιχες ενότητες έργων σε μακέτες (εικ. 1), τοποθετημένα πάνω σε κυκλικά βάθρα. Μικρά έργα τέχνης, απίστευτης υπομονής και τελειότητας, ανταποκρίνονται στα καθορισμένα ομόηχα ζεύγη στα ιαπωνικά με την αντίστοιχη ερμηνεία στα ελληνικά, όπως «Sara Sara»: ρευστότητα / απαλότητα, «Pera Pera»: λείο / λεπτότητα, «Pata Pata»: φως / πτυχή, «Giza Giza»: σκληρότητα / πτυχές, «Funya Funya»: χαλαρό / απαλό και άλλα.

Ετσι ο επισκέπτης μπορεί να κατανοήσει την αρχιτεκτονική φιλοσοφία του Κούμα και τη σημασία της χρήσης των φυσικών υλικών, την ποίηση που χαρακτηρίζουν τα έργα του, καθώς και την ικανότητά του να συνδυάζει την παράδοση με την καινοτομία, δημιουργώντας μοναδικά κτίρια.

Ανάμεσα σε αυτά, κάπως απομακρυσμένα, παρουσιάζεται και η μακέτα από το Riviera Galleria στην παραλία του Ελληνικού, που πραγματοποιείται σε συνεργασία με το γραφείο Betaplan, αλλά δεν σχετίζεται με την αισθητική των άλλων έργων, μια και αποτελεί μια συμβατική λύση με μια χαρακτηριστική πινελιά του Κούμα: το κυματοειδές στέγαστρο.

Η έκθεση του Βέττα. Τον Απόστολο Βέττα τον γνωρίζω από την εποχή των σπουδών μου στην Αρχιτεκτονική Σχολή της Θεσσαλονίκης. Τον περιέβαλλε μια φήμη ταλαντούχου, ακόμη και τα τελευταία χρόνια που τον συζητούσαμε συχνά με τον Δημήτρη Φατούρο, αναφερόμενοι στις δραστηριότητές του και το ήθος του και το πώς χάραξε τον δικό του διδακτικό δρόμο ως καθηγητής σκηνογραφίας του Τμήματος Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ, αλλά και στον χώρο της σκηνογραφίας, πάντα μέσα από το πρίσμα της αρχιτεκτονικής.

Ο Βέττας συνέθετε σχεδόν αποκλειστικά και δοκίμαζε τις ιδέες του με μακέτες τις οποίες και κράταγε. Είναι τα δραματικά «υπολείμματα – τεκμήρια», αποκόμματα που προκύπτουν την ώρα που σχεδιάζεται και κατασκευάζεται η μακέτα ενός θεατρικού σκηνικού, σημειώνει ο ίδιος. Και αίφνης προχώρησε στην «επανασυναρμολόγησή» τους συνθέτοντάς τες, ομοιόχρωμα βαμμένες, να συνομιλούν μεταξύ τους, πάνω σε ειδικές βάσεις που σχεδίασε. Με την ένθεση έγχρωμων χάρτινων φιγουρών ανθρώπων και ζώων, πέρα από το γεγονός ότι αποκτούν μια κλίμακα, στην ουσία ξαναζωντανεύουν και αφηγούνται μια νέα ιστορία, ως απίθανα περιστατικά που ψάχνουν να βρουν μια προσωπική σχέση με τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Ιδιαίτερα μάλιστα όταν μέσα από τις δέσμες φωτός, από φωτιστικά που χειρίζεται ο θεατής, αναπαράγονται απρόβλεπτες σκιές, προσδίδοντας μια ιδιάζουσα θεατρικότητα, μια δραματική θεατρικότητα και στην ουσία μια νέα εικαστική και ποιητική αφήγηση (εικ. 2). Ο Βέττας πραγματοποιεί αυτή την έκθεση στη Μονή Λαζαριστών, που ελπίζουμε ότι θα τη δούμε και στην Αθήνα, παράλληλα με την παρουσίαση του δίτομου νέου πονήματός του, με τίτλο Σκηνές. Σημειώσεις για την Τέχνη και την Τεχνική της Σκηνογραφίας, που αποτελεί ένα λεξικό, μια μνημειώδη εγκυκλοπαίδεια της σκηνογραφίας. Με μια απίστευτη υπομονή και μεθοδικότητα και με αμέτρητα σχέδια και σκίτσα, ο Βέττας, δεινός εικαστικός και ακαδημαϊκός δάσκαλος, καταγράφει βιώματα ζωής και εμπειρίες μιας τεράστιας διδακτικής και εφαρμοσμένης διαδρομής στον χώρο της θεατρικής σκηνογραφίας, αποκαλύπτοντας τεχνικές και μυστικά μέσα από την πράξη που δεν είναι γραμμένα σε κανένα εγχειρίδιο. Αυτό το πολύτιμο απόσταγμα μιας μακρόχρονης πορείας μάς παραδίδει ο Απόστολος Βέττας ως μια παρακαταθήκη για όλους όσοι γοητεύονται με την τέχνη του θεάτρου και ιδιαίτερα αυτούς που την εισπράττουν μέσα από μια αρχιτεκτονική παιδεία.