Τα εκατοστά γενέθλια ενός Νεοϋορκέζου

Μπορούμε λοιπόν να πιάσουμε αυτή την εκατονταετή περιπέτεια από την κακή της αρχή. Παιδί ενός ανθρακωρύχου και μιας δασκάλας, ο Αλεξ Ρος βρέθηκε μια μέρα με 25.000 δολάρια, που του έδωσε o κληρονόμος μιας μεγάλης αλυσίδας ζαχαροπλαστείων για να βγάλει ένα χιουμοριστικό περιοδικό. Δεν ήξερε τι ακριβώς να κάνει. Στους υποψήφιους διαφημιστές είχε υποσχεθεί «ευθυμία, χιούμορ και σάτιρα», αλλά τα πρώτα τεύχη δεν πρόσφεραν τίποτα τέτοιο. Οι πωλήσεις πήγαιναν τόσο χάλια, που του πέρασε από το μυαλό να αυτοκτονήσει, μαζί με τη γυναίκα του. Ενα βράδυ κόντεψε να παίξει το περιοδικό στο πόκερ: ήταν τύφλα στο μεθύσι και βρέθηκε να χρωστάει κάπου 25.000 δολάρια. Αλλά ο κληρονόμος τον έσωσε ξανά. Και τον Νοέμβριο του 1925, μια κοινωνική έρευνα με τίτλο «Γιατί πηγαίνουμε στα καμπαρέ: μια ντεμπιτάντ εξηγεί» εκτόξευσε την κυκλοφορία. Το New Yorker έβρισκε επιτέλους τον δρόμο του.

Εναν δρόμο αρχικά μακριά από την πολιτική, γράφει στο επετειακό τεύχος ο σημερινός διευθυντής του περιοδικού Ντέιβιντ Ρέμνικ. Ακόμη και στη Μεγάλη Υφεση του 1929, όταν το ένα τρίτο της εργατικής δύναμης της Νέας Υόρκης ήταν άνεργοι, ο Ρος επέμενε ότι η πολιτική ήταν κάτι βαρετό. Οταν όμως ξέσπασε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, τα πράγματα άλλαξαν. Αρχισαν να δημοσιεύονται κείμενα για τους βομβαρδισμούς, για τον Χίτλερ και τον Πετέν, για την απελευθέρωση της Γαλλίας, τον ηρωισμό του Τζον Κένεντι στον Νότιο Ειρηνικό, τη Δίκη της Νυρεμβέργης και τη Χιροσίμα. Το κείμενο του Τζέιμς Μπόλντουιν με τίτλο «Γράμμα από μια περιοχή στο μυαλό μου» θα αποτελούσε σημείο αναφοράς για φυλετικά ζητήματα για τις επόμενες δεκαετίες. Και το ρεπορτάζ της Χάνα Αρεντ από τη δίκη του Αϊχμαν άνοιξε ηθικές και ιστορικές συζητήσεις που συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

Ενας άλλος τρόπος να πιάσουμε την ένδοξη ιστορία του New Yorker είναι μέσα από την ιδιαίτερη σχέση ανάμεσα στον συγγραφέα και τον επιμελητή του κειμένου του. «Σχετικά με το αίτημά σας να έρθετε στα γραφεία, θα σας δεχθούμε με χαρά, μολονότι πρέπει να σας πω ότι δεν έχουμε να σας δείξουμε κάτι ιδιαίτερα εντυπωσιακό», προειδοποίησε ένας επιμελητής μια από τις συγγραφείς του το 1967. Ο Σ.Ν. Μπέρμαν και η επιμελήτριά του χρειάστηκε να συνεργαστούν για είκοσι χρόνια προτού μιλήσουν ο ένας στην άλλη στον ενικό, κι αυτό μόνο επειδή βρέθηκαν στην κηδεία του Ρος. «Γράφω μόνο για σας», έλεγαν πολλοί συγγραφείς στον Ουίλιαμ Σόουν, προτού διαδεχθεί τον Ρος στη διεύθυνση. «Αγαπητέ Ανταμ, το κείμενο που σας έστειλα α) χαρακτηρίστηκε απαράδεκτο β) κρίθηκε πως πρέπει να ξαναγραφτεί γ) χάθηκε πίσω από τη θερμάστρα. Τζον», έγραψε ο Τζον Απνταϊκ στον Ανταμ Γκόπνικ, που είχε μόλις προσληφθεί στο περιοδικό. «Δεν νομίζω ότι οι παρατηρήσεις με μολύβι στο κείμενό μου προέρχονται από εσάς, δεν είναι το στυλ σας», έγραψε ο Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ στην επιμελήτριά του.

Yπάρχει το κεφάλαιο των απορρίψεων: στη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης φυλάσσονται πάνω από 2.500 κουτιά με χειρόγραφα που δεν δημοσιεύτηκαν ποτέ, γράφει ο Τζιλ Λεπόρ στο ίδιο επετειακό τεύχος. Το περιοδικό απέρριψε κάποτε ένα κείμενο του Σάλινγκερ για τον Χόλντεν Κόλφιλντ επειδή ήταν «υπερβολικά σκοτεινό». «Αγαπητή κυρία Πλαθ, λυπάμαι πραγματικά που σας επιστρέφω αυτά τα ποιήματα», είπαν μια μέρα στη μεγάλη ποιήτρια. «Μας αρέσει το πρώτο μέρος του μυθιστορήματος του Φίλιπ Ροθ, αλλά δεν το βρίσκουμε αρκετά αυτοτελές ώστε να μπορούμε να το δημοσιεύσουμε», έγραψαν στον ατζέντη του διάσημου συγγραφέα.

Και υπάρχουν, φυσικά, οι ιστορίες που διηγούνται οι δημοσιογράφοι. Η Τίνα Μπράουν, που ανέλαβε τη διεύθυνση του περιοδικού το 1992, τηλεφώνησε μια μέρα στην Εϊμι Γουίλεντζ, ανταποκρίτρια του περιοδικού στην Ιερουσαλήμ, και της είπε να στείλει ρεπορτάζ από την κηδεία του Γιτζάκ Ράμπιν. Η Γουίλεντζ είχε ένα μωρό δύο εβδομάδων. Το Ισραήλ είχε επιβάλει αυστηρά μέτρα ασφαλείας. Οι δημοσιογράφοι έπρεπε να περιμένουν σε ένα λεωφορείο για ώρες προτού φτάσουν στην κηδεία – κάτι που δεν μπορούσε ασφαλώς να κάνει μια μητέρα που θήλαζε. Eίπε στην Μπράουν ότι δεν θα πήγαινε. «Δεν καταλαβαίνω», απάντησε εκείνη. «Εχω ένα μωρό και πρέπει να είμαι μαζί του όλη την ώρα. Δεν τον παίρνω στην κηδεία του Ράμπιν». «Μπορείς να βάλεις γάλα σε ένα μπουκαλάκι και να πας». Δεν έβαλε και δεν πήγε. Πήρε όμως το μωρό μαζί της στην πόλη και έστειλε ένα ρεπορτάζ για την ατμόσφαιρα που επικρατούσε. Ακόμη και σήμερα λέει στον γιο της πως είναι δικό του λάθος που δεν δουλεύει ακόμα στο New Yorker.