ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ TAYTOTHTA ΤΩΝ ΠΩΛΗΤΗΡΙΩΝ

Η συζήτηση περί πωλητηρίων και χώρων εξυπηρέτησης κοινού στους αρχαιολογικούς χώρους ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2014 από μια παρέα αρχιτεκτόνων, τη γνωστή «παρέα του Οικονόμου», όταν ο αρχιτέκτων Μιχάλης Λεφαντζής, σημαντικό τότε στέλεχος του υπουργείου Πολιτισμού, μας ανέφερε ότι είχαν ξεκινήσει να σχεδιάζουν το νέο πωλητήριο στον αρχαιολογικό χώρο της Ακρόπολης, για να αντικαταστήσει το παλιό που ήταν πλέον πολύ μικρό. Διατύπωσα τότε την άποψη ότι το νέο πωλητήριο δεν πρέπει να προκύψει μέσω της απρόσωπης συνεργασίας αρχιτεκτόνων, αρχαιολόγων και διοικητικών του υπουργείου και ανεξάρτητα από τα άλλα ατάκτως ερριμμένα κτίρια εξυπηρέτησης κοινού, στην περιοχή της κεντρικής εισόδου του αρχαιολογικού χώρου. Κτίρια ετερόκλητα διαφόρων εποχών, μελετητών, και αρχιτεκτονικών προσεγγίσεων, που έχουν παραχθεί μέσα από γραφειοκρατικές διαδικασίες, μη αντάξια του μεγέθους και της αξίας όχι μόνο του παγκόσμιου αυτού μνημείου όσο και της μοναδικής διαμόρφωσης του πεζόδρομου από τον Δημήτρη Πικιώνη.

Εκείνη την εποχή μόλις είχε ολοκληρωθεί στον αρχαιολογικό χώρο Stonehenge στο Ηνωμένο Βασίλειο το εξαιρετικό κτίριο εξυπηρέτησης επισκεπτών με ανάλογους χώρους. Ενα ραδινό κτίριο ενταγμένο αριστοτεχνικά στο τοπίο, που οι ανάγκες της επιφανειακής θεμελίωσης επέβαλαν την πυκνή ελεύθερη διάταξη κομψών υποστυλωμάτων, που φέρουν ελαφριά κυματοειδή οροφή καλύπτοντας όλες τις δραστηριότητες. Μια καθαρή και λιτή χειρονομία, που προέκυψε μέσα από διεθνή αρχιτεκτονικό διαγωνισμό.

Πρότεινα τότε ότι στην περίπτωση της Ακρόπολης είναι απόλυτα κρίσιμο να προηγηθεί μια πολύ προσεκτική προσέγγιση για ένα νέο master plan που θα επαναπροσδιορίσει τη θέση και τις ειδικές απαιτήσεις των νέων εγκαταστάσεων, προκειμένου να προκηρυχθεί διεθνής αρχιτεκτονικός διαγωνισμός με γενναιόδωρα βραβεία, για να προσελκύσουν σημαντικά γραφεία από όλον τον κόσμο, κάτι που θα προβάλει διεθνώς την Ελλάδα.

Προς τιμήν του, ο Μιχάλης Λεφαντζής, προϊστάμενος σήμερα στη Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνημείων, κατάφερε σε συνεργασία με τον αρχιτέκτονα Δημοσθένη Σβολόπουλο, που υπηρετούσε τότε στην ίδια θέση, να περάσει το θέμα στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, λίγες μόνο ημέρες πριν από τις εκλογές. Την Τρίτη 20 Ιανουαρίου 2015 αποφασίστηκε και υπογράφτηκε από τον υπουργό Πολιτισμού, Κωνσταντίνο Τασούλα, να αποκατασταθεί η πρόσβαση στον αρχαιολογικό χώρο της Ακρόπολης, μέσω της μοναδικής παγκοσμίως διαδρομής Πικιώνη, και παράλληλα εγκρίθηκε ομόφωνα το πλαίσιο αρχών που θα ληφθεί υπόψη για τη διατύπωση των προδιαγραφών διεθνούς αρχιτεκτονικού διαγωνισμού με στόχο τον ανασχεδιασμό λειτουργιών και των εγκαταστάσεων εξυπηρέτησης των επισκεπτών στην είσοδο της Ακρόπολης, σύμφωνα με τις προδιαγραφές που θα διατυπωθούν από τις συναρμόδιες Υπηρεσίες του ΥΠΠΟΑ.

Δυστυχώς, μετά τις εκλογές και με την αλλαγή της ηγεσίας του υπουργείου, εν μέσω βέβαια και της οικονομικής κρίσης, το θέμα παγώνει. Εξι χρόνια μετά, το 2021, ο Δημοσθένης Σβολόπουλος το επαναφέρει, ύστερα από επείγουσα απαίτηση της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη. Μετά από προσεκτικές διερευνήσεις, η αρχιτεκτονική μελέτη ανατίθεται στους αρχιτέκτονες Εύα Μανιδάκη και Θανάση Δεμίρη του Flux-Office, που έχουν δώσει θετικά δείγματα γραφής, πέρα από τις ευρηματικές τους σκηνογραφίες και με τις πολυδημοσιευμένες εφήμερες κατασκευές του Φεστιβάλ Αθηνών, με τα αποσυναρμολογούμενα Περίπτερα στο Ωδείο Ηρώδη του Αττικού.

Το αποτέλεσμα αυτής της ανάθεσης είναι μια ευρηματική, ελαφριά κατασκευή που εντάσσεται διακριτικά στο τοπίο, στο τέρμα του μονοπατιού του Πικιώνη και βρίσκεται σήμερα σε εξέλιξη. (εικ. 1) Πυκνά λεπτά υποστυλώματα ενσωματώνουν και οριοθετούν τοίχους με χειροποίητες κεραμικές πλάκες και φέρουν μια εξαιρετικά λεπτή οροφή, που διαπερνάται από υπάρχον πεύκο, στεγάζοντας κλειστούς και ημιυπαίθριους χώρους.

Το έργο υλοποιείται από τον Οργανισμό Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων, στο πλαίσιο της συνολικής πράξης για την κατασκευή και τον εξοπλισμό 14 νέων πωλητηρίων σε αρχαιολογικούς χώρους. Παράλληλα, οι ίδιοι μελετητές ανέλαβαν και την εκπόνηση της μελέτης για το εκδοτήριο εισιτηρίων και το πωλητήριο στον αρχαιολογικό χώρο της Ολυμπίας. (εικ. 2) Ενα αντίστοιχο ελαφριάς κατασκευής έργο, που εντάσσεται με διακριτικότητα και σεβασμό στο τοπίο του αρχαιολογικού χώρου, και συγκεντρώνει τις διάσπαρτες υφιστάμενες χρήσεις, στεγάζοντάς τες κάτω από μία με ενιαίο σχεδιασμό «στέγη», συμβάλλοντας στην οπτική αποσυμφόρηση του τοπίου. Η συγκεκριμένη ευρηματική μελέτη διακρίθηκε στην τελετή απονομής των ετήσιων βραβείων Αρχιτεκτονικής, Εσωτερικών Χώρων και Φωτισμού GRAIL, που πραγματοποιήθηκε στο κατάμεστο Αμφιθέατρο Ιωάννης Δεσποτόπουλος του Ωδείου Αθηνών τη Δευτέρα 27 Ιανουαρίου 2025.

Δύο εξαιρετικές λύσεις σε δύο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους, που με τη συναφή αρχιτεκτονική τους συγκροτούν μια νέα ξεχωριστή αναγνωρίσιμη ταυτότητα για τον επισκέπτη, ανάλογη εκείνης του καινοτόμου προγράμματος των Ξενία του Αρη Κωνσταντινίδη. Παράλληλα, εναρμονίζονται με το περιβάλλον, δίνοντας προτεραιότητα στη διατήρηση της οπτικής συνοχής με τον αρχαιολογικό χώρο, χρησιμοποιώντας υλικά και χρωματισμούς που ταιριάζουν με τα τοπικά στοιχεία και την ιστορική αισθητική.