Ενα μπαλέτο με έμπνευση {LF}από τη ζωή του Τσαϊκόφσκι

Ο Πιοτρ Ιλιτς Τσαϊκόφσκι γεννήθηκε στις 7 Μαΐου 1840 στο Βοτκίνσκ της Ρωσίας. Παρά το μουσικό του ταλέντο, το 1850 μετακόμισε στην Αγία Πετρούπολη και γράφτηκε στην Αυτοκρατορική Νομική Σχολή. Τέσσερα χρόνια αργότερα, η μητέρα του, Αλεξάντρα, πέθανε από χολέρα. Ηταν τότε που ο Τσαϊκόφσκι βίωσε τους πρώτους ομοφυλοφιλικούς έρωτες. Αποφοίτησε το 1859, κι εργάστηκε ως δικαστικός υπάλληλος. Αμέσως μετά, σπούδασε στη Ρωσική Μουσική Εταιρεία, ενώ συνέχισε στο Ωδείο της Αγίας Πετρούπολης. Το 1866 εξασφάλισε θέση καθηγητή στο Ωδείο της Μόσχας, αλλά το 1878 παραιτήθηκε, για να επικεντρωθεί στη σύνθεση. Στις 14 Φεβρουαρίου – και για πέντε παραστάσεις – το Μπαλέτο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής παρουσιάζει τη νέα παραγωγή «Τσαϊκόφσκι», σε χορογραφία Καγετάνο Σότο. Ο διακεκριμένος χορογράφος συνυπογράφει με τον Ντάριο Σούσα μια παράσταση υψηλής έντασης για τον εσωτερικό διχασμό του συνθέτη, σε μουσική διεύθυνση Φιλίπ Φορζέ. Είναι ένα έργο που πραγματεύεται το πάθος και τη σύγκρουση στη ζωή και τη μουσική του καλλιτεχνικού θρύλου. Βασίζεται εν πολλοίς στις επιστολές του Τσαϊκόφσκι, που στεγάζονται στο Αρχείο της Οικίας – Μουσείο στο Κλιν. Σύμφωνα με τον Σότο, στον πυρήνα του χορογραφήματος βρίσκεται ένα μήνυμα ισότητας και ανθρωπισμού. Με αφορμή την παραγωγή αυτή θυμόμαστε ορισμένα από τα στιγμιότυπα της ζωής του και έργα που αναδεικνύουν ακριβώς την αίσθηση της σύγκρουσης, του εσωτερικού διχασμού και της ματαίωσης.

Ρωμαίος και Ιουλιέτα (1869)

Πηγή έμπνευσης αποτέλεσε η ρομαντική του ζωή. Κατά τη διάρκεια της νομικής εκπαίδευσής του ερωτεύθηκε τον συμμαθητή του Σεργκέι Κιρέγιεφ. Βάσει του αδελφού του Μοντέστ, τα αισθήματα του Τσαϊκόφσκι αντικατοπτρίζονται στο μοτίβο αγάπης του «Ρωμαίος και Ιουλιέτα». Το 1868, ο Τσαϊκόφσκι δίδαξε τον Εντουαρντ Ζακ. Προσπαθούσαν να συναντιούνται, αλλά το 1873 ο Ζακ αυτοπυροβολήθηκε θανάσιμα. Το 1887, ο Πιοτρ σημείωσε στο ημερολόγιό του: «Δεν έχω αγαπήσει ποτέ κανέναν τόσο δυνατά όσο εκείνον… Η ενοχή μου απέναντί του είναι φρικτή».

Βαλς-Σκέρτσο (1877)

Το 1876, ο Τσαϊκόφσκι συνάντησε τον μουσικό Ιόσιφ Κότεκ. Την επόμενη χρονιά έγραψε στον Μοντέστ: «Πάθος λυσσομανά μέσα μου με αφάνταστη ισχύ». Από την αρχική συνεργασία των δύο εραστών γεννήθηκε το «Βαλς-Σκέρτσο». Την ενορχήστρωση του ανάλαφρου εκείνου κομματιού ανέλαβε ο Κότεκ, του οποίου το όνομα εμφανίστηκε και στην αφιέρωση.

Ευγένιος Ονιέγκιν (1877-1878)

Σύμφωνα με την πλοκή της όπερας, ο πρωταγωνιστής εν πρώτοις υποτιμά την αφελή Τατιάνα – από την οποία, όμως, καταλήγει να μαγεύεται. Παντρεμένη με κάποιον άλλο πια, αποκρούει τις ερωτικές προτάσεις του εγωιστή Ονιέγκιν. Τo 1876, ο Πιοτρ έγραψε στον Μοντέστ πως επιθυμούσε να κλείσει «τα στόματα όλων των αποβρασμάτων, για τις απόψεις των οποίων» αδιαφορούσε. «Από σήμερα, προτίθεμαι σοβαρά να νυμφευθώ την οποιαδήποτε», προσέθεσε. Το 1877, ο Τσαϊκόφσκι άρχισε να επεξεργάζεται τον «Ευγένιο Ονιέγκιν». To ίδιο έτος, η πρώην μαθήτριά του, Αντονίνα Μιλιούκοβα, σαν άλλη Τατιάνα, εξομολογήθηκε τα αισθήματά της δι’ αλληλογραφίας. Το φλερτ βρήκε ανταπόκριση, και κάποιους μήνες αργότερα παντρεύτηκαν. «Δεν συνέβη διακόρευση», σχολίασε ο Πιοτρ στον Μοντέστ. «Ούτε προβλέπεται να συμβεί σύντομα».

4η Συμφωνία (1877-1878)

Ο γάμος τους γρήγορα ναυάγησε. Ο Πιοτρ αναφερόταν στην Αντονίνα ως «απολύτως απωθητική», ενώ η ίδια σύναψε σχέση με τον δικηγόρο της, Σλίκοφ. Ομως, το διαζύγιο ήταν σχεδόν αδύνατο. Τότε ξεκίνησε η σύνθεση της 4ης Συμφωνίας. Οπως εξήγησε ο Τσαϊκόφσκι, η «δαμόκλειος σπάθη» της «μοίρας» «εμποδίζει τη ροπή προς την ευτυχία να πετύχει τον στόχο της». Το 1878, λίγες μέρες μετά την πρεμιέρα, αναχώρησε προς την Ελβετία. Η Μιλιούκοβα και ο Σλίκοφ απέκτησαν 3 παιδιά. Η Αντονίνα ζήτησε από τον Τσαϊκόφσκι να υιοθετήσει ένα εξ αυτών – όλα τους εγκαταλείφθηκαν σε ίδρυμα.

Κοντσέρτο για βιολί (1878)

Το ενδιαφέρον του Πιοτρ προς τον Κότεκ παρέμενε. Είχαν ανταμώσει στη Βιέννη, ενώ στην Ελβετία τους ένωσε και πάλι η μουσική – ο Ιόσιφ ήταν η έμπνευση του Πιοτρ, και το «Κοντσέρτο για βιολί» πήρε ταχέως μορφή. «Είναι αυτονόητο πως δεν θα μπορούσα να κάνω τίποτε χωρίς αυτόν. Το παίζει θαυμάσια!», δήλωσε ο Τσαϊκόφσκι. Ομως, αντί του ερωμένου του, αφιέρωσε το κοντσέρτο στον βιολονίστα Λέοπολντ Αουερ – έτσι επήλθε η οριστική ρήξη. Ο Ιόσιφ Κότεκ πέθανε στα 29 του χρόνια από φυματίωση.

6η Συμφωνία (1893)

«Το καλύτερο και, ειδικότερα, το ειλικρινέστερο από όλα τα έργα µου» – «Συνθέτοντάς το στο κεφάλι µου, έκλαψα πολύ». Τα παραπάνω αποτελούν αποσπάσµατα από την επικοινωνία του Πιοτρ µε τον ανιψιό του, Βλαντίµιρ (Μποµπ) Νταβίντοφ, µε τον οποίο εµπλέκετο συναισθηµατικώς. Η επονοµαζόµενη και «Παθητική» παρουσιάστηκε το 1893, εννέα µέρες πριν από τέλος του Τσαϊκόφσκι – και θεωρείται προφητικός αποχαιρετισµός. Η επίσηµη εξήγηση για εκείνο τον θάνατο ήταν κατανάλωση µολυσµένου νερού. Οµως, εικάζεται πως ο Πιοτρ δέχθηκε πιέσεις να αφαιρέσει τη ζωή του. Ο Νταβίντοφ αυτοκτόνησε το 1906.