Ζωντανή μορφή της ελευθερίας της έκφρασης

Τα δέκα χρόνια από τα τραγικά γεγονότα στο «Charlie Hebdo» στο Παρίσι, ανάμεσα σε όλα τα άλλα, μας υπενθυμίζουν την αξία της ελευθερίας της έκφρασης, που είναι θεμέλιο της Δημοκρατίας.

Στην Ελλάδα, η παράδοση της σάτιρας είναι βαθιά ριζωμένη – ειδικά εκείνη της πολιτικής σάτιρας. Από τις κωμωδίες του Αριστοφάνη, στα σατιρικά ποιήματα του Γιώργου Σουρή, στις γελοιογραφίες των εφημερίδων, στις σατιρικές εκπομπές, πολιτική και σάτιρα έχουν πορευτεί χέρι – χέρι.

Ως φιλελεύθερος, πιστεύω βαθιά στην ελευθερία της έκφρασης και η σάτιρα είναι μία από τις πιο ζωντανές μορφές της. Είναι εργαλείο κριτικής, αυτογνωσίας και κοινωνικού διαλόγου, πολλές φορές πιο αιχμηρό και ισχυρό ακόμη και από πολιτικές εκστρατείες ή κυβερνητικά διαγγέλματα. Η σάτιρα έχει τη δύναμη να εκφράσει τις αλήθειες που πολλοί διστάζουν να πουν και να αναδείξει κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα.

Η σάτιρα έχει, άραγε, το αλάθητο; Δεν μπορεί π.χ. να προσβάλλει προσωπικότητες; Δεν μπορεί να θίξει; Θα μπορούσε ασφαλώς. Αλλά ποιος θα οριοθετήσει τη σάτιρα; Η εκάστοτε κυβέρνηση; Μια ιδεολογία; Και με ποια κριτήρια; Η οριοθέτηση της σάτιρας μπορεί να εξελιχθεί σε λογοκρισία, αφήνοντας βαθιές ρωγμές στα θεμέλια της Δημοκρατίας.

Η δύναμη της Δημοκρατίας πηγάζει άλλωστε από την εμπιστοσύνη της στους πολίτες και από τη δυνατότητα των πολιτών να εκφράζονται και να κρίνουν. Εφόσον τους δοθούν τα κατάλληλα εργαλεία μέσω της εκπαιδευτικής διαδικασίας, μπορούν να αξιολογούν οι ίδιοι την ποιότητα της σάτιρας.

Οποιος πιστεύει ότι προσβάλλεται η προσωπικότητά του, μπορεί να απευθυνθεί στη Δικαιοσύνη. Είναι δημοκρατικά κατοχυρωμένο δικαίωμα όλων μας. Αλλά αυτό δεν μπορεί να είναι λόγος για λογοκρισία της σάτιρας. Για εμάς τους πολιτικούς, η σάτιρα, ακόμη και όταν είναι σκληρή, μπορεί να είναι χρήσιμη: μπορεί να λειτουργεί ως καθρέφτης που μας υπενθυμίζει τις αδυναμίες μας ή ως μηχανισμός που μας κρατά σε εγρήγορση.

Με λίγα λόγια, η Δημοκρατία δεν πρέπει να φοβάται τη σάτιρα. Αντιθέτως, τη χρειάζεται για να παραμείνει υγιής. Διότι τελικά, η σάτιρα δεν απειλεί τη Δημοκρατία, αλλά τη χρωματίζει και την εμπλουτίζει!

Ο Κωστής Χατζηδάκης είναι υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών