Θα αντέξουν οι προστατευτικές {LF}δικλίδες της αμερικανικής δημοκρατίας;

Οι δημοκρατικοί θεσμοί της Αμερικής άντεξαν, έστω και ελάχιστα, την πρώτη προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ. Ομως, θα μπορέσουν να αντέξουν ξανά; Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του 2024, ο Τραμπ υποσχέθηκε μαζικές απελάσεις και στρατόπεδα κράτησης, αντίποινα κατά των πολιτικών του εχθρών, καταστολή του «εσωτερικού εχθρού» και δραστική μείωση της προστασίας των δημοσίων υπηρεσιών για τους ομοσπονδιακούς εργαζομένους. Για να εφαρμόσει τέτοιες πολιτικές, λέει ότι θα είναι «δικτάτορας» τουλάχιστον την πρώτη μέρα, ενώ συνεχίζει να εκφράζει θαυμασμό για αυταρχικούς ηγέτες όπως ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν και ο ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Ορμπαν.

Ετσι, το έντονο ερώτημα που αντιμετωπίζουν οι ΗΠΑ είναι εάν θα υπάρξουν επαρκείς μηχανισμοί που να μπορούν να αποτρέψουν να γίνουν κυβερνητική πολιτική οι χειρότερες παρορμήσεις του Τραμπ. Θα είναι επαρκείς οι έλεγχοι και οι ισορροπίες που προστατεύουν την αμερικανική δημοκρατία από το 1787;

Αν και δεν έχουμε ακόμη τρόπο να το γνωρίζουμε, η εστίαση σε αυτό το ερώτημα από την αρχή είναι επιτακτική. Ενα Κογκρέσο που ελέγχεται από τους Ρεπουμπλικανούς θα μπορέσει να επιβάλει οποιονδήποτε έλεγχο; Είναι δύσκολο να φανταστεί κάποιους τους Ρεπουμπλικανούς νομοθέτες να αντιτίθενται στην επιθυμία του να ξεκινήσει επιθετικές απελάσεις, να περιορίζει την προστασία του περιβάλλοντος ή να αποδυναμώνει την προστασία των δημοσίων υπηρεσιών.

Επιπλέον, η κωλυσιεργία (το οποίο είναι προβληματικό από πολλές απόψεις) είναι το μόνο εργαλείο που έχουν οι Δημοκρατικοί της Γερουσίας για να εμποδίσουν τις πιο ακραίες νομοθετικές προσπάθειες του Τραμπ. Ωστόσο, επειδή συμβαίνει αυτό, υπάρχει σοβαρός λόγος να φοβόμαστε ότι οι Ρεπουμπλικανοί της Γερουσίας θα αλλάξουν τους κανόνες για να εξαλείψουν αυτόν τον μηχανισμό – ο οποίος ουσιαστικά απαιτεί πλειοψηφία τριών πέμπτων για όλη τη νομοθεσία – και να εφαρμόσουν την πλήρη ατζέντα Τραμπ. Η κωλυσιεργία δεν αποτελεί μέρος του Συντάγματος ή ακόμη και ενός ομοσπονδιακού καταστατικού. Διέπεται από κανόνες της Γερουσίας, οι οποίοι μπορούν να αλλάξουν με απλή πλειοψηφία. Οι κανόνες είχαν ήδη αναθεωρηθεί το 2013 για να εξαλειφθεί το κριτήριο για τους διορισμούς ομοσπονδιακών δικαστών και αξιωματούχων του υπουργικού συμβουλίου.

Ακόμη χειρότερα, ενώ η πρώτη κυβέρνηση του Τραμπ είχε πολλούς αξιωματούχους που περιόριζαν μερικές από τις χειρότερες παρορμήσεις του, αυτή η κυβέρνηση θα είναι διαφορετική. Πολλοί πρώην ανώτατοι σύμβουλοι αντιτάχθηκαν δημοσίως στην επανεκλογή του Τραμπ, όπως ο Μαρκ Εσπερ, ο οποίος διετέλεσε υπουργός Αμυνας, ο Τζον Κέλι, επικεφαλής του προσωπικού του Λευκού Οίκου, οι Χ. ΜακΜάστερ και ο Τζον Μπόλτον, σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας. Τέτοια στελέχη δεν θα υπάρχουν αυτή τη φορά. Ο Τραμπ θα περιβάλλεται από απόλυτα πιστούς του – ανθρώπους που θα τον προτρέπουν αντί να τον περιορίζουν.

Ωστόσο, πρέπει να ελπίζουμε ότι όσοι κατέχουν κορυφαίες θέσεις – ο υπουργός Αμυνας, ο υπουργός Εξωτερικών, ο υπουργός Δικαιοσύνης και άλλοι – θα πάρουν στα σοβαρά τους όρκους τους, όταν χρειαστεί. Τελικά, όμως, θα εναπόκειται στα δικαστήρια, ιδιαίτερα στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, να επιβάλουν τον νόμο και να ελέγξουν τον Τραμπ. Θα το κάνει; Με έξι συντηρητικούς Ρεπουμπλικανούς δικαστές, η προθυμία του Ανώτατου Δικαστηρίου να περιορίσει τον Τραμπ είναι υπό αμφισβήτηση. Κατά την πρώτη του θητεία, συχνά απέτυχε να το κάνει.

Μια από τις πιο καταχρηστικές αποφάσεις του Τραμπ ήταν η «μουσουλμανική απαγόρευση», ένα προεδρικό διάταγμα που απαγόρευε την είσοδο στις ΗΠΑ σε υπηκόους από επτά χώρες με μουσουλμανική πλειοψηφία. Αυτή η πολιτική είχε ως στόχο να εκπληρώσει την προεκλογική υπόσχεσή του να σταματήσει κάθε μετανάστευση από μουσουλμάνους στις ΗΠΑ και σε μια απόφαση 5-4, το Δικαστήριο έκρινε υπέρ του Τραμπ, τονίζοντας ότι ο πρόεδρος είναι υπεύθυνος για τη χάραξη της μεταναστευτικής πολιτικής.

Η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Τραμπ κατά Ηνωμένων Πολιτειών το περασμένο καλοκαίρι θέτει περαιτέρω αμφιβολίες ως προς την προθυμία των δικαστών να λειτουργήσουν ως ουσιαστικός έλεγχος. Σε εκείνη την περίπτωση, παρείχαν στον πρόεδρο πλήρη ασυλία από ποινική δίωξη για οποιαδήποτε επίσημη ενέργεια. Ετσι, ο Τραμπ θα αναλάβει τα καθήκοντά του γνωρίζοντας ότι δεν μπορεί να διωχθεί ποινικά για οτιδήποτε γίνεται, χρησιμοποιώντας τις εξουσίες της προεδρίας.

Τελικά, ο πιο σημαντικός έλεγχος στην κυβέρνηση Τραμπ μπορεί να προέλθει από τον ελεύθερο Τύπο της Αμερικής και στη συνέχεια από το εκλογικό σώμα στις ενδιάμεσες εκλογές του 2026. Ο Τραμπ έχει σίγουρα εκφράσει την επιθυμία να περιορίσει την ελευθερία του Τύπου και να κυνηγήσει τους εχθρούς του στα μέσα ενημέρωσης. Αλλά η ελευθερία του λόγου και η ελευθερία του Τύπου είναι βαθιά εδραιωμένες αμερικανικές αρχές. Η φίμωση των επικριτών του θα απαιτούσε από τον Τραμπ να τους επιτεθεί σφοδρά, και αν προχωρήσει πολύ περισσότερο από ό,τι θέλει η πλειοψηφία των Αμερικανών, θα μείνουν μόνο δύο χρόνια έως ότου οι Δημοκρατικοί μπορέσουν να πάρουν πίσω τη Βουλή και τη Γερουσία.

Μια τέτοια έλλειψη λογοδοσίας για τον πρόεδρο θα πρέπει να είναι ανησυχητική ανεξάρτητα από το ποιος είναι στην εξουσία. Αλλά είναι ακόμη πιο ανησυχητικό για έναν άνθρωπο που έχει δείξει ότι δεν τον ενοχλεί η παραβίαση του νόμου. Καταδικάστηκε για σεξουαλική κακοποίηση της συγγραφέως Τζιν Κάρολ, για 34 κακουργήματα σε σχέση με παραποίηση επιχειρηματικών αρχείων και για προσπάθεια απόκρυψης πληρωμών στην πορνοστάρ Στόρμι Ντάνιελς. Δικαστής του πολιτειακού δικαστηρίου επέβαλε πρόστιμο 450 εκατομμυρίων δολαρίων στον Τραμπ και την επιχείρησή του για επανειλημμένη συμμετοχή σε δόλιες επιχειρηματικές πρακτικές.

Ο Τραμπ δεν διστάζει να παραβιάσει τους νόμους. Ακριβώς γι’ αυτό το θέμα των προστατευτικών δικλίδων είναι τόσο επείγον. Καμία δημοκρατία δεν διαρκεί για πάντα. Υπάρχουν πολλές χώρες που κάποτε ήταν δημοκρατίες, αλλά δεν είναι πλέον. Η προεδρία Τραμπ θα οδηγήσει τις ΗΠΑ προς τον αυταρχισμό ή θα είναι απλώς άλλη μια συντηρητική κυβέρνηση; Κανένα ερώτημα δεν θα είναι πιο πιεστικό από αυτό τα επόμενα χρόνια.