Ηχοδύναμα

Χάιντν: «Συμφωνίες του Λονδίνου» αρ. 94, 95, 98 και 99. Paavo Järvi, Deutsche Kammerphilharmonie Bremen. RCA, 2CD

Η 20ή επέτειος της συνεργασίας του Paavo Järvi με την Deutsche Kammerphilharmonie Bremen γιορτάζεται φέτος – και της αξίζει. Επειδή ο σπουδαίος εσθονός μαέστρος, του οποίου η καριέρα από τότε μέχρι σήμερα έχει εκτοξευθεί, ουδέποτε εγκατέλειψε την επίσης εξαίρετη αυτή ορχήστρα της χανσεατικής πόλης με την οποία κατέγραψε κάποια από τα πιο σημαντικά του επιτεύγματα στη διεθνή σκηνή. Αλλωστε γι’ αυτό και η πόλη τον τίμησε φέτος με το Μετάλλιο για τις Τέχνες και τις Επιστήμες.

Αν και στο μεσοδιάστημα πέρασαν από τα χέρια του πολύ σημαντικές ορχήστρες, με κορυφαία όλων αναμφίβολα τη «βασίλισσα» των ιαπωνικών ορχηστρών, τη ΝΗΚ, ο Järvi ουδέποτε όχι απλώς άφησε, αλλά ούτε και εξασθένισε τη συνεργασία του με το σύνολο της Βρέμης, που επί των ημερών του αναδείχθηκε σε ένα από τα πιο σημαντικά του είδους του στον κόσμο. Αντίθετα, αυτό που παρατηρεί κανείς είναι ότι από όλες τις ορχήστρες με τις οποίες δούλεψε – παντού με μεγάλη επιτυχία, με πιο πρόσφατη την ανάληψη της διεύθυνσης της ιστορικής Tonhalle της Ζυρίχης –, στη Βρέμη είναι που ο Järvi επικεντρώθηκε στο κλασικό και το πρώιμο ρομαντικό ρεπερτόριο. Εκεί λοιπόν ηχογράφησε πριν από χρόνια έναν συμφωνικό κύκλο Μπετόβεν, από τους σημαντικότερους της εποχής του, για να ακολουθήσει ένας επίσης πολύ ιδιαίτερος κύκλος Μπραμς, ενώ, τώρα, τα 20 χρόνια του βρίσκουν τον ίδιο και την ορχήστρα του να επικεντρώνονται στις τελευταίες συμφωνίες του Χάιντν.

Το 2022 εκδόθηκε ο πρώτος τους δίσκος με πολύ μεγάλη αποδοχή, περιλαμβάνοντας δύο από τις τελευταίες συμφωνίες του συνθέτη, τις αρ. 101 και 103, και τώρα ένας νέος διπλός δίσκος έρχεται να προστεθεί με τις συμφωνίες αρ. 94, 95, 98 και 99 – όλες από την «οικογένεια» των δώδεκα «Συμφωνιών του Λονδίνου» αρ 93-104, τις οποίες και ορχήστρα και μαέστρος πρόκειται να ολοκληρώσουν δισκογραφικά στο επόμενο διάστημα.

Ο Järvi, παρά την παγκόσμια δραστηριότητά του, θεωρεί τη Βρέμη «δεύτερο σπίτι» του μετά το Ταλίν. Και μέσα από αυτή τη μακρά συνεργασία έχουν αναπτυχθεί μουσικές σχέσεις που έγραψαν ήδη Ιστορία, ενώ η ανανέωση του δυναμικού της ορχήστρας σε όλο αυτό το διάστημα δεν έχει γίνει εις βάρος του χαρακτήρα της. Παράλληλα, σημαντικοί μουσικοί που ξεκίνησαν μαζί της έχουν καθιερωθεί πλέον ως κορυφαίοι σολίστ διεθνώς.

Μιλώντας για τον Χάιντν, ο Järvi επισημαίνει ότι: «Οταν μια ορχήστρα ερμηνεύει Χάιντν, γίνεται αμέσως εμφανές πόσο εναργείς είναι οι μουσικοί της και πόσο μπορούν να λειτουργήσουν μαζί με τη λογική της μουσικής δωματίου». Δείχνει δηλαδή το επίπεδο στο οποίο έχουν φτάσει ως σύνολο. Οπως και άλλοι σημαίνοντες αρχιμουσικοί, έτσι και ο Järvi δείχνει ότι παίρνει κάπως «προσωπικά» το γεγονός ότι η μουσική του «papa Χάιντν», του «πατέρα» της συμφωνίας, βρίσκεται, ακόμα και σήμερα, σε έναν βαθμό στη σκιά κυρίως του Μότσαρτ. Φυσικά, δεν είναι παράδοξο να πει κανείς ότι, υπό μία έννοια, με τη μουσική του Μότσαρτ κάθε σύγκριση είναι εξ ορισμού άδικη. Ομως, το ίδιο ακριβώς ισχύει για όλους τους μείζονες συνθέτες. Και ο Χάιντν είναι ένας εξ αυτών. Μα ενώ είναι καθολικά αναγνωρισμένος ως τέτοιος, η πραγματικότητα είναι ότι ταυτόχρονα είναι κάπως λιγότερο «αγαπητός» από τους ομότεχνούς του αυτής της μοναδικής κατηγορίας.

Ισως ο λόγος γι’ αυτό να είναι ότι ο Χάιντν αλιεύει περίπου ολοκληρωτικά το αίσθημα μέσα από τη νόηση και όχι από τη γοητεία της μελωδικής γραμμής – που κάθε άλλο παρά του λείπει. Ωστόσο, εδώ ο Järvi και η σπουδαία ορχήστρα του κάνουν αυτό – και το κάνουν εξαιρετικά: φέρνουν την αμεσότητα που ίσως έχει πιο πολλή ανάγκη ο μέσος ακροατής στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο, φωτίζοντας όλη τη γοητεία του συνθέτη που άλλαξε για πάντα την πορεία της τέχνης του.