Το εργοστάσιο Τεχνητής Νοημοσύνης και το στοίχημα {CR}της ανοιχτής καινοτομίας

Η Ελλάδα έθεσε ένα μεγάλο στοίχημα στο τραπέζι της ευρωπαϊκής τεχνολογικής καινοτομίας. Με την έγκριση του έργου ΦΑΡΟΣ, προϋπολογισμού 30 εκατομμυρίων ευρώ, η χώρα μας διεκδικεί θέση στον χάρτη των ευρωπαϊκών κέντρων Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ). Ωστόσο, το πραγματικό στοίχημα δεν είναι απλώς η δημιουργία ενός ακόμη τεχνολογικού κέντρου, αλλά η θεμελίωση ενός νέου μοντέλου ανάπτυξης βασισμένου στις αρχές των ανοιχτών τεχνολογιών που λειτουργούν ως καταλύτες της καινοτομίας.

Η παγκόσμια εμπειρία δείχνει ότι η πραγματική αξία στην εποχή της ΤΝ δεν προέρχεται από ιδιόκτητα οικοσυστήματα και κλειστές τεχνολογίες. Αντίθετα, βρίσκεται στη δημιουργία ανοιχτών πλατφορμών, φάρων ανοιχτότητας θα μπορούσαμε να πούμε, που επιτρέπουν τη συνεργασία και την καινοτομία σε πολλαπλά επίπεδα. Αυτό άλλωστε επιβεβαιώνεται και από την πρόσφατη μελέτη του European Data Portal που εκτιμά ότι η οικονομική αξία των ανοιχτών δεδομένων το 2025 προβλέπεται να φτάσει έως 334,21 δισ. ευρώ[1]. Παράλληλα, η σημασία του ανοιχτού λογισμικού αναδεικνύεται στην πρόσφατη έκθεση της Linux Foundation (2023) «The State of Open Source in Financial Services», που καταγράφει ότι το 80% των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων έχουν αυξήσει τη χρήση ανοιχτού λογισμικού τα τελευταία 3 χρόνια[2]. Η στρατηγική σημασία της ανοιχτότητας επισφραγίζεται και από το νέο AI Act της ΕΕ που θεσπίζει συγκεκριμένες απαιτήσεις διαφάνειας για τα συστήματα ΤΝ υψηλού ρίσκου[3].

Οι τρεις πυλώνες του ΦΑΡΟΥ – Υγεία, Ελληνική Γλώσσα και Πολιτισμός, Βιώσιμη Ανάπτυξη – προσφέρουν το ιδανικό πεδίο για να αποδείξουμε την αξία της ανοιχτής προσέγγισης. Φανταστείτε πλήρως ανοιχτά γλωσσικά μοντέλα που θα επιταχύνουν την ψηφιακή ωρίμανση της ελληνικής γλώσσας ή αλγόριθμους επεξεργασίας πολιτιστικών δεδομένων που θα μπορούν να βελτιώνονται συνεχώς από την ερευνητική κοινότητα.

Για να κερδηθεί, όμως, αυτό το στοίχημα, χρειάζεται να εφαρμόσουμε τρεις θεμελιώδεις αρχές:

Υποχρεωτική χρήση ανοιχτών προτύπων και αδειών για όλα τα παραγόμενα μοντέλα ΤΝ.

Δημιουργία ανοιχτών συνόλων δεδομένων υψηλής ποιότητας για την εκπαίδευση των μοντέλων.

Διαφανείς διαδικασίες διακυβέρνησης με ουσιαστική συμμετοχή της κοινότητας.

Το στοίχημα της διεκδίκησης από την Ελλάδα σοβαρού μεριδίου στον παγκόσμιο καταμερισμό καινοτομίας, γιατί περί αυτού πρόκειται στο τέλος της ημέρας, δεν θα κερδηθεί αν αποδειχθεί ότι η χώρα συνεχίζει να υποκύπτει στην απατηλή σαγήνη κινήσεων εντυπωσιασμού για εσωτερική κατανάλωση. Μπορεί και πρέπει να κερδηθεί, όμως, μέσα από την εμπιστοσύνη σε ευρύτερες δυνάμεις που υπάρχουν στα ελληνικά πανεπιστήμια, στα ερευνητικά κέντρα, την αγορά και την κοινωνία πολιτών για τη συνδημιουργία ενός ανοιχτού και δυναμικού οικοσυστήματος που θα ανταγωνίζεται διεθνώς με όρους ποιότητας, διαφάνειας και αξιοπιστίας.

Στο μέλλον, η επιτυχία του ΦΑΡΟΥ δεν θα κριθεί μόνο από την τεχνολογική του αρτιότητα, αλλά κυρίως από την ικανότητά του να λειτουργήσει ως καταλύτης για την ανάπτυξη ενός ανοιχτού οικοσυστήματος καινοτομίας στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα που καλούμαστε να κερδίσουμε.

[1] «The Economic Impact of Open Data: Opportunities for value creation in Europe», European Data Portal   [2] «The State of Open Source in Financial Services», Linux Foundation Research, 2023 https://www.linuxfoundation.org/research/the-2023-state-of-open-source-in-financial-services [3] «Artificial Intelligence Act», European Parliament legislative resolution of 14 June 2023

Ο Αλέξανδρος Μελίδης είναι πολιτικός επιστήμονας και γενικός διευθυντής του Οργανισμού Ανοιχτών Τεχνολογιών – ΕΕΛΛΑΚ