Η κούρσα των εξοπλισμών και η Eκθεση Niinisto

Οι στρατιωτικοί εξοπλισμοί σε Ελλάδα και Ευρώπη γενικότερα καλπάζουν. Η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών επίσης. Η Ελλάδα προωθεί ένα θηριώδες πολυετές εξοπλιστικό πρόγραμμα εκτιμώμενου προϋπολογισμού 28 δισ. ευρώ. Το οποίο έρχεται σε συνέχεια των ήδη υψηλών εξοπλισμών και στρατιωτικών δαπανών που αγγίζουν το ηρωικό 3% του ΑΕΠ, από τις υψηλότερες ανάμεσα στις χώρες – μέλη του ΝΑΤΟ. Βεβαίως οι γιγαντιαίες εξοπλιστικές επενδύσεις εναρμονίζονται με το ευρωπαϊκό αίτημα για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας και άμυνας μετά την εκδήλωση της ρωσικής επιθετικότητας, την επανεκλογή Τραμπ κ.λπ. Εξυπηρετούν βέβαια ή εμφανίζονται να εξυπηρετούν τις ανάγκες της εθνικής ασφάλειας, ιδιαίτερα καθώς έχουν ως κεντρικό πυλώνα την κατασκευή του «σιδερένιου θόλου» για την προστασία του Αιγαίου και κατ’ επέκταση της χώρας. Η ανομολόγητη υπόθεση είναι βέβαια ότι το Αιγαίο θα συνεχίσει να βρίσκεται υπό απειλή φυσικά από την Τουρκία, έστω κι αν υποτίθεται ότι οι δύο χώρες εργάζονται για την «επίτευξη αιώνιας ειρήνης» μεταξύ τους. Αλλά είναι οι εξοπλισμοί ο μόνος δρόμος;

Ενώ η Αθήνα πλειοδοτεί σε δαπανηρούς εξοπλισμούς, φαίνεται να μην αποδίδει την αντίστοιχη υψηλή σημασία σε κάποιες άλλες πτυχές θωράκισης της χώρας και ενίσχυσης της αποτρεπτικής της ικανότητας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρέλαβε πριν από λίγες μέρες μια πολύ σημαντική έκθεση για την «ενίσχυση της πολιτικής και στρατιωτικής ετοιμότητας» της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ) και των κρατών – μελών της για την αντιμετώπιση «κάθε είδους απειλής και κρίσης». Προετοιμάστηκε από τον πρώην πρόεδρο της Φινλανδίας Sauli Niinisto και ο εύγλωττος τίτλος της είναι «Ασφαλέστεροι μαζί, ενισχύοντας την πολιτική και στρατιωτική ετοιμότητα της Ευρώπης» (Εκθεση Niinisto). Στις 165 σελίδες της η Εκθεση προσφέρει δέσμη προτάσεων για το πώς μπορούμε ως Ευρώπη να καταστούμε «ασφαλέστεροι μαζί».

Υπάρχει όμως ένα ειδικότερο μέρος της Εκθεσης με ξεχωριστό ενδιαφέρον για την Ελλάδα. Αφορά τη σημασία, αναγκαιότητα και αμεσότητα να αξιοποιηθεί με την εμπλαισίωσή της, με όλες τις απαιτούμενες ρυθμίσεις, η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της Ενωσης που περιέχεται στη Συνθήκη της Λισαβόνας (άρθρο 42,7 ΣΕΕ) «καθώς διαλαμβάνει την ισχυρή υποχρέωση» (νομική και πολιτική) των κρατών – μελών της ΕΕ να συνδράμουν κράτος – μέλος που πέφτει θύμα εξωτερικής επιθετικότητας με όλα τα διαθέσιμα μέσα, περιλαμβανομένων και των στρατιωτικών. Η ρήτρα (που ενεργοποιήθηκε μέχρι σήμερα μόνο μία φορά, από τη Γαλλία το 2015) προσφέρει δηλαδή τη βάση για την ανάπτυξη της Ενωσης σε συλλογικό σύστημα ασφάλειας με όλες τις ευεργετικές συνέπειες για τη θωράκιση της χώρας. Και είναι η Ελλάδα που θα είχε το ισχυρότερο κίνητρο (και συμφέρον) να επιδιώξει κάτι τέτοιο για δύο μεταξύ άλλων ειδικότερους λόγους: πρώτον, λόγω των προβλημάτων εξωτερικής ασφάλειας (επιθετικότητας) που αντιμετωπίζει και, δεύτερον, γιατί η ρήτρα 42,7 είναι έργο της Ελλάδας (προτάθηκε από τον γράφοντα στην Ευρωπαϊκή Συνέλευση το 2002 και με τη βοήθεια του Παρ. Αυγερινού και της αείμνηστης Μ. Γιαννάκου υιοθετήθηκε από το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα και στη συνέχεια πέρασε στη Συνθήκη της Λισαβόνας). Περιέργως όμως η Αθήνα έχει δείξει απροθυμία «να δουλέψει» πάνω στη ρήτρα. Η Εκθεση Niinisto προσφέρει την ευκαιρία να το πράξει. Τώρα. Εξυπηρετεί και τον στόχο της «στρατηγικής αυτονομίας» της Ευρώπης στον οποίο ομνύει η Ελλάδα.

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ