Τα ελληνοτουρκικά στο κλείσιμο του 2024

Δεν υπάρχει κάτι νεότερο για τα ελληνοτουρκικά. Ενώ το 2024 ξεκίνησαν θετικά, έστω με συγκρατημένη αισιοδοξία, καταδεικνύεται ότι η αναβολή στην έναρξη πολιτικού διαλόγου ήταν η απτή πραγματικότητα. Προφανώς δεν έχει επέλθει ακόμη το πλήρωμα του χρόνου για να έχει εμπεδωθεί το κοινό έδαφος. Τα «ήρεμα νερά» διατηρούνται και το καλό κλίμα διευκολύνει τη συνέχιση των συζητήσεων με μια ευκαιρία να επιλυθούν ελάσσονα προβλήματα, ενόσω τα μείζονα παραμένουν εκκρεμή.

Οι δύο κυβερνήσεις ακόμη και την κοινή στάση για την εκλογή του κ. Σινιρλίογλου και της κυρίας Τελαλιάν σε καίριες θέσεις στον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) προβάλλουν ως δείγμα της πολύ καλής σχέσης. Μάλιστα σε μια συγκυρία ανακατατάξεων στην οποία ο οργανισμός αυτός ενισχύεται. Εχει προηγηθεί η συνεννόηση των δύο χωρών για την εκλογή της Ελλάδας ως μη μόνιμου μέλους στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Στην παρούσα φάση ο Ερντογάν είναι πλήρως απορροφημένος στην επιδίωξη της Τουρκίας να έχει ρόλο στην εξέλιξη και την επόμενη ημέρα της ανασυντασσόμενης Συρίας μετά την αποχώρηση Ασαντ. Η Τουρκία επιχειρεί είτε να αποκτήσει μόνιμη παρουσία στη Συρία για τον έλεγχο των Κούρδων, είτε να συμφωνήσει με τις ΗΠΑ για το μέλλον τους μέσα σε ένα σύνθετο παζλ επίλυσης πολλών παραμέτρων.

Καιροφυλακτούν όμως να ταράξουν τα νερά οι διαφωνίες για τα ελάσσονα προβλήματα. Δίνοντας λαβή σε ορισμένους στη χώρα μας να αναμοχλεύουν το παραδοσιακό αφήγημα περί Τουρκίας. Ακόμη και τα μικρά προβλήματα για να μη γίνουν σημεία τριβής απαιτείται να αντιμετωπίζονται έγκαιρα με στρατηγική. Πλην όμως και σε αυτά υπάρχουν προσκόμματα και χρήζουν ακόμη της προσοχής.

Πρώτο πρόβλημα που επανέρχεται είναι το καλώδιο. Ως δικαίωμα στην ανοικτή θάλασσα η πόντιση καλωδίου δεν μπορεί να εμποδιστεί στην υφαλοκρηπίδα ακόμη και τρίτου κράτους. Απαιτείται μόνο κατά την πόντιση να λαμβάνεται υπόψη η τυχόν άσκηση από το παράκτιο κράτος των δικαιωμάτων επί της υφαλοκρηπίδας, τα οποία – ως κυριαρχικά που είναι – προηγούνται των δικαιωμάτων της ελεύθερης χρήσης της θάλασσας. Η ρήτρα αυτή δεν συνεπάγεται άδεια ούτε συναίνεση από το παράκτιο κράτος για την πόντιση καλωδίου επί της υφαλοκρηπίδας του, πόσω μάλλον εάν δεν είναι οριοθετημένη. Ομως κατά την πόντιση πρέπει να λαμβάνεται υπόψη εάν υπάρχουν άλλα καλώδια.

Η έρευνα για την πόντιση καλωδίων δεν συγχέεται με την έρευνα υφαλοκρηπίδας ούτε με τη θαλάσσια επιστημονική έρευνα. Η έρευνα υφαλοκρηπίδας συνιστά αποκλειστικό δικαίωμα του παράκτιου κράτους σε περιοχή που είναι οριοθετημένη με συμφωνία ή δικαστική απόφαση. Εν προκειμένω τέτοια έρευνα δεν συντρέχει – όπως εξάλλου προκύπτει από τη NAVTEX – για να εγείρεται λόγος. Η δε θαλάσσια επιστημονική έρευνα θα υπόκειτο σε άδεια από το παράκτιο κράτος εφόσον πρόκειται για οριοθετημένη ΑΟΖ δυνάμει συμφωνίας ή δικαστικής απόφασης. Εν προκειμένω η έρευνα που εξετάζουμε συνδέεται μόνο με την αναζήτηση της ενδεδειγμένης περιοχής του βυθού, είναι δε εγγενής με την πόντιση του καλωδίου. Αναμφισβήτητα ανήκει στην ελευθερία των θαλασσών.

Δεύτερο πρόβλημα προκύπτει από τον σχεδιασμό θαλάσσιων πάρκων στην αιγιαλίτιδα ζώνη νησιών και νησίδων στο Νότιο Αιγαίο. Η Τουρκία δεν αμφισβητεί τα θαλάσσια πάρκα, αλλά αντιδρά επαναλαμβάνοντας την αμφισβήτηση της κυριαρχίας των νησίδων εκείνων που χαρακτηρίζει ως γκρίζες ζώνες και περιλαμβάνονται στον σχεδιασμό. Κατά τον γνωστό πια τουρκικό ισχυρισμό, οι αμφισβητούμενες νησίδες και βραχονησίδες δεν παράγουν διεκδικήσεις για καμία από τις θαλάσσιες ζώνες. Χωρίς πρόθεση να αποσύρει τις γκρίζες ζώνες από το τραπέζι της επίλυσης, προκρίνει τη δικαστική προσφυγή. Αποδοχή τέτοιας προσφυγής που είναι ταμπού θα επέφερε πολιτικό κόστος για την Ελλάδα. Ομως, κατά την έγκυρη γνώμη εγνωσμένων ειδικών, υπογραμμίζεται σαφώς ότι «στο θέμα των γκρίζων ζωνών το διεθνές δίκαιο ευνοεί καθαρά τις ελληνικές θέσεις» (Κ. Σαλωνίδης, «ΤΟ ΒΗΜΑ», 1-12-24).

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς