Η ζωή μετά, χωρίς αυτοκριτική

Επί τρία χρόνια τώρα, από το 2021 που εγκατέλειψε την Καγκελαρία, η Ανγκελα Μέρκελ απέφυγε οποιαδήποτε ανάμειξη σε θέματα πολιτικής επικαιρότητας. Αφοσιώθηκε στη συγγραφή των απομνημονευμάτων της με τον τίτλο «Ελευθερία» και από τις 26 Νοεμβρίου, που κυκλοφόρησαν στη Γερμανία και ταυτόχρονα σε πάνω από 30 χώρες του πλανήτη, στην παρουσίαση του βιβλίου της. Μετά την πρεμιέρα στο Βερολίνο ακολούθησαν παρουσιάσεις στην Ουάσιγκτον και το Λονδίνο, έπεται συνέχεια σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Εντελώς αποδεσμευμένη από την πολιτική, πάντως, δεν είναι. Η πρώην καγκελάριος επέστρεψε στο Βερολίνο και παρουσιάστηκε την Πέμπτη ως τελευταία μάρτυρας στη συνεδρίαση της Εξεταστικής Επιτροπής της Μπούντεσταγκ για το Αφγανιστάν. Από τα 19 χρόνια που διήρκεσε η συμμετοχή της Γερμανίας στη στρατιωτική αποστολή στο Αφγανιστάν, τα 16 ήταν καγκελάριος η Ανγκελα Μέρκελ, αυτή διαχειρίστηκε και τον εσπευσμένο και χαοτικό τερματισμό της αποστολής τον Αύγουστο του 2021, όταν παραδόθηκε η πολύπαθη χώρα ξανά στους Ταλιμπάν.

Στα απομνημονεύματά της η Μέρκελ αφιερώνει στο κεφάλαιο «Αφγανιστάν» μόλις μιάμιση σελίδα. «Η αλήθεια είναι ότι οι ΗΠΑ είχαν επωμιστεί με απόσταση το μεγαλύτερο βάρος της αποστολής. Για αυτό ήταν και αναμενόμενο ότι θα προκαθορίσουν και τις σχετικές αποφάσεις» γράφει. Η Γερμανία δεν μπορούσε παρά να ακολουθήσει την αποχώρηση των Αμερικανών – αυτή ήταν η υπερασπιστική γραμμή της, απογοητεύοντας μία ακόμα φορά εκείνους που περίμεναν από την ίδια τη Μέρκελ μια πιο αυτοκριτική ματιά στα πεπραγμένα της πρώην καγκελαρίου.

Αλλά η Μέρκελ δεν αναθεωρεί εκ των υστέρων τις επιλογές της. Μιλάει για τη δική της εκδοχή στις άλλες κρίσεις που διαχειρίστηκε στη 16χρονη θητεία της. Αποφάσιζε πάντα με βάση τα δεδομένα της εκάστοτε χρονικής στιγμής, απαντά κάθε φορά που τίθεται το ερώτημα της αυτοκριτικής. Και τα δεδομένα τότε δεν άφηναν περιθώριο για καλύτερες, εναλλακτικές επιλογές. Ηταν απλά «χωρίς εναλλακτική». Θεωρεί σωστή την άρνησή της να δρομολογηθεί η ενταξιακή πορεία στο ΝΑΤΟ στη Σύνοδο του Βουκουρεστίου το 2008, διότι «η Ρωσία είχε τον στόλο της Μαύρης Θάλασσας στην Κριμαία μέχρι το 2017» και «το ΝΑΤΟ δεν θα μπορούσε να απαντήσει στρατιωτικά στην εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία».

«Χωρίς εναλλακτική» για την ίδια ήταν και η απόφαση να μην κλείσει τα σύνορα της Γερμανίας στην προσφυγική κρίση του 2015. Η Ανατολικογερμανίδα Μέρκελ παραπέμπει στις εικόνες Ανατολικογερμανών που είχαν καταφύγει στη γερμανική πρεσβεία της Πράγας τον Σεπτέμβριο του 1989, λίγο πριν πέσει το Τείχος, ζητώντας να τους δεχτεί η Δυτική Γερμανία. Δεν θα έδινε εντολή στους στρατιώτες να πυροβολήσουν πρόσφυγες στα γερμανικά σύνορα. «Σκέφτηκα ότι δεν μπορούμε να κάνουμε μόνο κυριακάτικα κηρύγματα για το πόσο σεβόμαστε τα ανθρώπινα δικαιώματα» απάντησε στην ερώτηση του Μπαράκ Ομπάμα κατά την παρουσίαση του βιβλίου στην Ουάσιγκτον.

«Χωρίς εναλλακτική» θεωρεί και την επιλογή να κρατηθεί η Ελλάδα στο ευρώ, διότι οι συνέπειες για την ευρωζώνη θα ήταν καταστροφικές. «Αν αποτύχει το ευρώ, θα αποτύχει η ΕΕ» ήταν το επιχείρημα της Μέρκελ για να πείσει τους βουλευτές του κόμματός της CDU/CSU να υπερψηφίσουν τα ελληνικά μνημόνια στην Μπούντεσταγκ. Για αυτό δεν είχε καμία σχέση με τον «αντι-μνημονιακό» Αντώνη Σαμαρά (του αφιερώνει μόνο δύο δευτερεύουσες προτάσεις από δυόμισι γραμμές η καθεμία), ενώ ως «Μούτι» (μητέρα) συνεργάστηκε στενά με τον νεαρό και νεόκοπο αριστερό ηγέτη Αλέξη Τσίπρα για να μείνει η Ελλάδα στο ευρώ. Οσο για την παράδοξη διαπίστωση στο βιβλίο της για τα «καλά αγγλικά» του Τσίπρα, προφανώς έβγαλε το συμπέρασμα από τους χαιρετισμούς δευτερολέπτων, διότι οι μεταξύ τους συνομιλίες γίνονταν πάντα με διερμηνείς.

Κόντρα στη «χωρίς εναλλακτική» της Μέρκελ για την Ελλάδα δημιουργήθηκε το 2013 η «Εναλλακτική για τη Γερμανία» που εξελίχτηκε στο ακροδεξιό, εξτρεμιστικό σημερινό AfD. Για την αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς συνιστά στα δημοκρατικά κόμματα να προσφέρουν ασφάλεια στους πολίτες, «διότι αν οι άνθρωποι φοβούνται ότι θα χάσουν τη δουλειά τους, την κοινωνική τους ασφάλιση, δεν είναι ανεκτικοί με όσους έρχονται στη χώρα». Λύση, πάντως δεν θεωρεί την «υιοθέτηση της δεξιάς ρητορικής». Αυτή οδηγεί σε «νέες απογοητεύσεις», λέει η καγκελάριος που δεν έχασε εκλογές, αποχώρησε όταν το αποφάσισε η ίδια. Στην πολιτική καριέρα της ήταν μεγαλύτερο εμπόδιο ότι είναι γυναίκα και όχι ότι είναι Ανατολικογερμανίδα.

«Τι θα κάνετε τώρα που δεν είχατε χρόνο να κάνετε πριν;» τη ρώτησε ο Ομπάμα. Η συγγραφή του βιβλίου ήταν «αρκετά σκληρή δουλειά» απάντησε η Μέρκελ, το είχε υποτιμήσει. «Τώρα μπορώ να ενδιαφερθώ περισσότερο για την τέχνη και τον πολιτισμό, να γνωρίσω ενδιαφέροντες ανθρώπους» πρόσθεσε. Θέλει να μιλήσει κυρίως στους νέους για το βιβλίο της που περιλαμβάνει και την πρώτη ζωή της Μέρκελ στο κομμουνιστικό καθεστώς της Λαϊκής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Επέλεξε να σπουδάσει Φυσική και όχι Ψυχολογία που αγαπούσε ιδιαίτερα, επειδή «το καθεστώς δεν μπορούσε να αλλάξει τους νόμους της βαρύτητας». Αν ήταν στη Δυτική Γερμανία, θα σπούδαζε Ψυχολογία, «θα γινόμουν εκπαιδευτικός» είπε σε πρόσφατη συνέντευξή της για το βιβλίο.

Αλλά έτσι η 70χρονη πρώην καγκελάριος Μέρκελ θα ήταν σήμερα απλά μια συνταξιούχος δασκάλα.