Ηχοδύναμα

Μπετόβεν: Οι Εννέα Συμφωνίες και Εισαγωγές. Η Ορχήστρα του Κλίβελαντ, Γκέοργκ Σελ. Μότσαρτ και Χάιντν: οι στερεοφωνικές ηχογραφήσεις, Συμφωνική Ορχήστρα της Κολούμπια, Μπρούνο Βάλτερ
– Οι επεξεργασμένες ηχητικά εκδόσεις, SONY 7 και 6 CD

Εκ πρώτης όψεως, δεν θα έχει άδικο κάποιος αν αναρωτηθεί: πάλι ο Μπετόβεν του Σελ; Και πάλι ο Μότσαρτ (και ο λίγος) Χάιντν του Βάλτερ; Αλλωστε, μπορεί πάντοτε επίσης να υπάρχει και κάποιος που μπορεί εξίσου να αναρωτηθεί και κάτι πιο γενικό: πάλι οι συμφωνίες του Μπετόβεν και οι τελευταίες του Μότσαρτ; Ολα αυτά τα ερωτήματα είναι ασφαλώς δόκιμα – κάθε ερώτημα είναι δόκιμο, αλλιώς ο άνθρωπος δεν σκέπτεται. Ομως, η απάντηση είναι «ναι». Πάλι. Και τώρα και στο μέλλον. Και όσο είμαστε εμείς ακόμα εδώ αλλά και πολύ μετά, τόσο τα έργα αυτά, όσο και οι συγκεκριμένες ηχογραφήσεις τους, θα έρχονται και θα επανέρχονται, θα επιστρέφουν ατέρμονα όσο υπάρχουν άνθρωποι να ακούν μουσική. Για τον πολύ απλό λόγο ότι αυτή είναι μουσική στις πιο μεγάλες στιγμές της, σε όλες τις πτυχές και τις εκφάνσεις της. Και όπως οι άνθρωποι χρειάζονται πάντοτε να αναπνέουν, να πίνουν νερό και να σιτίζονται για να ζήσουν, το ίδιο χρειάζονται και αυτή τη μουσική – η μόνη διαφορά είναι ότι δυστυχώς πολλοί εξ αυτών δεν το γνωρίζουν, κάτι που τους κοστίζει πολύ όχι στο ζην, αλλά, με βεβαιότητα, στο ευ ζην…

Ο Γκέοργκ Σελ και ο Μπρούνο Βάλτερ, που ασφαλώς κάθε άλλο παρά «άγνωστοι» είναι στους τακτικούς αναγνώστες αυτής της στήλης, υπήρξαν δύο από τις μεγαλύτερες μορφές της μουσικής στον 20ό αιώνα. Και κουβάλησαν πάνω τους επάξια τη συνέχεια μιας τεράστιας παράδοσης, την οποία και, λόγω ναζισμού, μετέφεραν τελικά στον Νέο Κόσμο, γενόμενοι δύο από τους μεγάλους πρωταγωνιστές της μουσικής άνοιξης των Ηνωμένων Πολιτειών, από όπου προέρχονται και αυτές οι ηχογραφήσεις στη χρυσή δεκαετία ανάμεσα στο ’50 και το ’60.

Και οι δύο τους είχαν γράψει λαμπρή ιστορία στη μεσοπολεμική Ευρώπη πριν αναγκαστούν να περάσουν τον Ατλαντικό. Στενός φίλος, «μαθητής» και συνεργάτης του Γκούσταβ Μάλερ ο Βάλτερ, υπήρξε κυρίαρχη μορφή στην επικράτηση της μουσικής του μα και ένας από τους πλέον αυθεντικούς εκπροσώπους μιας από τις πιο σημαντικές παλιές, πλην όχι ξεπερασμένες, σχολές ανάγνωσης της μουσικής των κλασικών, ιδίως του Μότσαρτ, με το έργο του οποίου επίσης ταυτίστηκε. Στο Βερολίνο και στη Βιέννη, άφησε εποχή πριν από την αναχώρησή του. Το ίδιο ακριβώς και ο Σελ: βοηθός του Ρίχαρντ Στράους στην Οπερα του Βερολίνου σε ηλικία δεκαέξι ετών, αντικαταστάτης του ακόμα και σε ηχογραφήσεις που έφεραν το όνομά του, μαθητής του Ρέγκερ και του Μαντισιέφσκι, στενού φίλου του Μπραμς, είχε προκαλέσει επανάσταση πολύ πριν από την εποχή της με τον τρόπο που προσέγγιζε τη μουσική, βασισμένος στη λογική και τη δομή της, στην πρωτοφανή τελειότητα της ερμηνείας, στην ικανότητά του να παράγει το συναίσθημα μέσα από τον νου και στον εξοβελισμό κάθε συναισθηματοποίησης του μουσικού κειμένου.

Αυτός ο Μότσαρτ του Βάλτερ, είναι ένα από τα «κύκνεια άσματά» του, ηχογραφημένος με τη συναρπαστική Ορχήστρα της Κολούμπια που δημιουργήθηκε αποκλειστικά γι’ αυτόν τον σκοπό με βάση είτε τη Φιλαρμονική του Λος Αντζελες είτε εκείνη της Νέας Υόρκης και με επιλεγμένες προσθήκες μουσικών από όλη την Αμερική, ανάλογα τις ηχογραφήσεις: όπως ό,τι άλλο έκανε εκείνη την ύστερη περίοδο, είναι πέρα από κάθε περιγραφή. Οσο για τον Μπετόβεν του Σελ, τι να πρωτοπεί κανείς; Απλώς, δεν υπάρχουν λόγια. Ούτε δεύτερες σκέψεις: αν υποτεθεί ότι θα μπορούσε να πει κάποιος ότι υπάρχει ο «απόλυτος Μπετόβεν», βρίσκεται εδώ. Ιδίως για όποιους δεν έχουν τις συγκεντρωτικές εκδόσεις των δύο μεγάλων μαέστρων, αυτός είναι ο ιδανικός τρόπος να αποκτήσουν ό,τι καλύτερο υπήρξε ποτέ, με την εξαίρετη επεξεργασία ήχου που έγινε για εκείνες.