Ηχο{LF}δύναμα

Τζιάκομο Πουτσίνι:
H έκδοση της WARNER, 23 CD

Εκτός από «έτος Μπρούκνερ», το οποίο έχει προκαλέσει πολύ μεγάλη διεθνή συναυλιακή και δισκογραφική κινητικότητα και παραγωγή, το 2024 είναι και έτος Πουτσίνι, που, λίαν παραδόξως, πέρασε συγκριτικά πιο «ήσυχο» απ’ ό,τι εκείνο για τον μέγα συνθέτη που αφιέρωσε το έργο του στον Θεό ακόμα κι αν εκείνος τον «πήρε κοντά του» πριν προλάβει να ολοκληρώσει το μεγαλύτερο από τα αριστουργήματά του, την «Ενάτη Συμφωνία». Το ίδιο συνέβη όμως και με τον μακράν κοσμικότερο Πουτσίνι, του οποίου επίσης το κύκνειο άσμα παρέμεινε ημιτελές: όταν ο Αρτούρο Τοσκανίνι διεύθυνε την πρεμιέρα της «Τουραντό» στη Σκάλα του Μιλάνου, το έργο είχε ήδη «ολοκληρωθεί» στο μικρό υπόλοιπο που έλειπε με βάση τα ημιτελή χειρόγραφα του συνθέτη, αλλά όχι από τον ίδιο. Ομως, ο Τοσκανίνι, κατέβασε ξαφνικά την μπακέτα του στο σημείο που τελείωνε η ολοκληρωμένη παρτιτούρα, οι μουσικοί και οι τραγουδιστές σταμάτησαν, γύρισε στο κοινό και είπε συγκινημένος ότι «εδώ ο μαέστρος πεθαίνει», για να εγκαταλείψει αμέσως το πόντιουμ της Σκάλας χωρίς να αναμένει χειροκροτήματα.

Αυτά συνέβησαν αρκετές δεκαετίες από την ημέρα, στα τέλη του 19ου αιώνα, που ο ίδιος μαέστρος, πολύ νεαρότερος τότε και περίπου ακόμα άγνωστος μεταξύ αγνώστων, είχε επιλεγεί προσωπικά από τον Πουτσίνι για να διευθύνει την πρώτη παράσταση ενός άλλου αριστουργήματός του, της «Μποέμ». Ο Πουτσίνι είχε τόσο εντυπωσιαστεί από τις ικανότητές του ώστε έθεσε ως όρο να διευθύνει αυτός ο νεαρός και άσημος ακόμα πρώην μουσικός ορχήστρας  την πρεμιέρα του έργου του που σύντομα έγινε και, μέχρι σήμερα, παραμένει, μία από τις πιο δημοφιλείς όπερες που γράφτηκαν ποτέ – όπως το είχε θέσει ένας άλλος μεγάλος μαέστρος, στον αντίποδα δε του Τοσκανίνι και επίσης στενά συνδεδεμένος δισκογραφικά με το έργο, ο Κάραγιαν, η Μποέμ δεν μπορεί να ενταχθεί σε κάποιο είδος: «είναι μία κατηγορία από μόνη της».

Αυτή η παρατήρηση μπορεί να προεκταθεί στο σύνολο του έργου του μοναδικού, συναρπαστικού αυτού συνθέτη της όπερας, που αν και κουβαλάει πίσω του μία τεράστια παράδοση αιώνων, δεν εγκλωβίζεται ούτε στιγμή μέσα της και ασφαλώς πετυχαίνει την ίδια στιγμή και να την αφομοιώνει αλλά και να την ξεπερνά.

Υπό αυτή την έννοια, ο Πουτσίνι είναι ο πιο «παγκόσμιος» από τους ιταλούς συνθέτες της όπερας – κάποιοι έφτασαν να τον χαρακτηρίσουν και ως τον «Ιταλό Βάγκνερ», αν και παρά τα ψήγματα ουσίας, πρόκειται για καταρχήν μάλλον άστοχη σκέψη. Πάντως, αν μπορούσε κανείς για μια στιγμή να φανταστεί – κάτι που φυσικά δεν γίνεται – το έργο του ακουσμένο όχι στα ιταλικά, θα κατανούσε αμέσως τον παγκόσμιο χαρακτήρα του, που δεν τον κάνει λιγότερο Ιταλό, αλλά περισσότερο πολιτισμικά ολιστικό. Και αυτό πιθανότατα επειδή το κύριο σημείο στο οποίο διαφέρει ο Πουτσίνι από τους άλλους μεγάλους συμπατριώτες ομότεχνούς του, είναι το εστιακό του βάθος, στο οποίο ουδείς άλλος έφτασε ποτέ από αυτούς, ενώ ελάχιστοι διεθνώς. Αυτό το χαρακτηριστικό οδηγεί φυσικά ευθέως στον χαρακτηρισμό «ρομαντικός», που γενικά του αποδίδεται – και ορθά, αλλά μόνον επειδή ο ρομαντισμός υπήρξε ένα κίνημα με τόσες έννοιες όσες και οι εκπρόσωποί του. Οπως και να έχει, μία ακόμα κρίσιμη διάσταση του Πουτσίνι, εξαιρετικά σπάνια, είναι ότι καταφέρνει το ακατόρθωτο: να μοιάζει «άχρονος»: το έργο του δεν μπορείς να το εντάξεις εύκολα στην εποχή του, ενώ ακόμα πιο δύσκολα μπορείς να το δεις σαν κάτι που έρχεται από το παρελθόν: χωρίς να είναι εντυπωσιακά ριζοσπάστης, είναι στο βάθος του αιώνια σύγχρονος, με τον τρόπο που κάθε άνθρωπος είναι σύγχρονος στην ίδια του την εποχή. Το πώς το πετυχαίνει αυτό, είναι ένα μυστήριο, που ίσως θυμίζει κάπως τους αρχαίους τραγικούς ποιητές, αλλά χωρίς το είδος της έντασης που εκείνοι εξέπεμπαν: ο Πουτσίνι είναι πολύ πιο «γήινος». Και σε αυτήν εδώ την επετειακή έκδοση, που πάντως δεν είναι πλήρης, περιλαμβάνονται κάποιες από τις πιο σπουδαίες δισκογραφικές αποτυπώσεις έργων του αναφοράς που δείχνουν ακριβώς αυτό – και, όχι τυχαία, ενίοτε από μαέστρους του κατεξοχήν ρομαντικού ρεπερτορίου.