Ενεργούντες ή ενεργούμενα;

Πρόκειται για μια καταπληκτική παρατήρηση. Την είχε κάνει – γράψει – ο Αγγελος Τερζάκης, αλλά συνιστούσε και τον κεντρικό άξονα των παραδόσεών του στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου. Αναφερόταν κυρίως στον τρόπο που παιζόταν ο ρόλος του Ιάγου όταν ανέβαινε, σε παλαιότερες δεκαετίες στο θέατρο, ο «Οθέλλος» του Σαίξπηρ. Είχε «καταγγείλει» ο δημιουργός της «Μενεξεδένιας πολιτείας» και του «Αφιερώματος στην τραγική μούσα» πως οι ηθοποιοί που υποδύονταν τον ομώνυμο ρόλο το έκαναν με έναν τρόπο που αναγνώριζε τόσο τους θεατές όσο και τους υπόλοιπους συναδέλφους τους επί σκηνής ως ηλίθιους, αφού δεν διέκριναν – οι θεατές και οι ηθοποιοί – τη δολιότητα και τη συκοφαντική διαβολή όπως εκφράζονταν με ένα ύφος και με γκριμάτσες αντιληπτές από οποιονδήποτε συνέβαινε να είναι μέσα στην αίθουσα. Θυμηθήκαμε την παρατήρηση αυτή την παραμονή των εκλογών για την ανάδειξη του προέδρου στον ΣΥΡΙΖΑ, και πιο συγκεκριμένα την περασμένη Παρασκευή, ακούγοντας τον υποψήφιο που διατηρεί και τη θέση του ευρωβουλευτή να μιλάει για τον εαυτό του με έναν τρόπο που όχι βέβαια ως ηλίθιους, σίγουρα όμως ως ανθρώπους που δεν αντιδρούν και δεν σκέφτονται θα πρέπει να λογάριαζε όσους βρίσκονταν μαζί του στο τηλεοπτικό πλατό ή τους ίδιους τους τηλεθεατές.

Προέτρεπε, υπογραμμίζοντας τις αδυναμίες των συνυποψηφίων του, να τον επιλέξουν οι ψηφοφόροι γιατί το εξάμηνο της ευρωπαϊκής του θητείας έχει να επιδείξει ένα τόσο μεγάλο έργο ώστε να γίνεται ο καταλληλότερος προκειμένου να διαχειριστεί το μέλλον τού, ως πρόσφατα, κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης. Με έναν τρόπο μάλιστα τόσο επιθετικό ώστε αν κάποιος τον αμφισβητούσε από τους παριστάμενους κατηγορούνταν ως κακοπροαίρετος και ως ένας άνθρωπος που δεν είχε φροντίσει να ενημερωθεί για πεπραγμένα που ωστόσο είχαν γίνει ευρέως γνωστά. Δεν θα άξιζε όχι να σχολιασθεί αλλά ούτε καν να μνημονευθεί μια ανάλογη συμπεριφορά, αν δεν είχε εξελιχθεί σε ένα «σύμπτωμα» επιζήμιο όχι μόνο πολιτικά, αλλά και πνευματικά και ηθικά, γιατί όχι και αισθητικά, το να μιλάς απερίφραστα εγκωμιαστικά για τον εαυτό σου και να λογαριάζεται ως κάτι αναμενόμενο, φυσικό. Θα μιλούσε κανείς σχεδόν για μια λαίλαπα, όπως τη συγκροτεί πλέον όχι πια μια πολυμελέστατη ή πολυπληθέστατη, αλλά ένα απειράριθμο σύνολο ανθρώπων, χορωδία, που αναπέμπει καθημερινά τον ύμνο της σπουδαιότητάς της σε στεντόρειους τόνους, ανερυθρίαστα. Σε βαθμό που να αναρωτιέται κανείς για την τόση έλλειψη μιας στοιχειώδους εξυπνάδας, να μην υπάρχουν έστω ελάχιστοι σε σχέση με τα μέλη αυτής της χορωδίας που να αναρωτιούνται ποιος ο λόγος να εκστομίζονται πράγματα που την ίδια ακριβώς στιγμή με τη διατύπωσή τους έχουν μεταβληθεί σε μια αδιευκρίνιστη βουή, με αποτέλεσμα κανείς να μη θυμάται ποιος και τι είπε. Παρά μόνο τη δυσαρέσκεια, έως πνιγμονή, που αισθάνεσαι πάντα όταν ακούς κάποιον να μιλάει για τον εαυτό του.

Οσο και αν τα «δεκαπέντε δευτερόλεπτα δημοσιότητας» του Αντι Γουόρχολ ή το «μία εικόνα ισοδυναμεί με χίλιες λέξεις», παρά τη σαφέστατα καταγγελτική τους πρόθεση, φαίνεται να έχουν «εργαστεί» για τη σχεδόν αξιωματική εγκατάσταση της καταγγελλόμενης κατάστασης, δεν παύει να αναρωτιέται κανείς πώς είναι δυνατόν να διατηρεί έστω και έναν κόκκο μαγείας ένα μέσον, όπως η τηλεόραση, όταν ο καθένας, από τον πρόεδρο Μπάιντεν ως τον τελευταίο κάτοικο της Ουγκάντας, μπορεί να βρεθεί με μια κάμερα μπροστά του, και πολύ περισσότερο το μέσον αυτό να το θεωρεί ως κάτι αποτελεσματικό προκειμένου να πείσει για τη σπουδαιότητά του. Με μαθηματική ακρίβεια ωστόσο δεν θα μπορούσε να έχει συμβεί τίποτε διαφορετικό, όταν οι ίδιοι άνθρωποι που φαίνονται να υπολογίζουν σε όσα λένε προκειμένου να επιλεγούν για ένα οποιοδήποτε αξίωμα, έχουν συμβάλει ώστε ο λόγος να συνειδητοποιείται ως μια χρεοκοπημένη υπόθεση. Δεν χρεώνεται κανείς μόνον όσα λέει ο ίδιος, χρεώνεται συχνά και με όσα έχουν πει ή συνεχίζουν να λένε και οι «ομοϊδεάτες» του ή «σύντροφοί» του, όπως θέλετε χαρακτηρίστε τους. Αν συμβεί, αν – και μακάρι βέβαια να μη συμβεί –, οι εξαγγελίες και τα προγράμματα του ευρωβουλευτή να μην υλοποιηθούν, γιατί θα πρέπει κανείς στο μέλλον να εμπιστευτεί τις ίδιες ακριβώς λέξεις που ο ίδιος συνέβαλε στη χρεοκοπία τους, ενώ θα τις χρησιμοποιεί πλέον ένας άλλος συνόμαιμός του ιδεολογικά;