Ο απίστευτος Κίλιαν Μέρφι και ο απίστευτος «Νόμος του Μέρφι»

Ας γίνει από την αρχή ξεκάθαρο ότι «αποκάλυψη» είναι μια λέξη που μπορεί άνετα να χρησιμοποιηθεί μετά τη θέαση της ταινίας «Μικρά πράγματα σαν κι αυτά» (Small Things Like These, ΗΠΑ/ Ιρλανδία / Βέλγιο, 2024) του Τιμ Μίλαντς, βέλγου σκηνοθέτη, όχι και τόσο γνωστού στην Ελλάδα (έχει σκηνοθετήσει επεισόδια και από τη δημοφιλή σειρά της τηλεόρασης «Peaky Blinders»). Με βάση το διάσημο διήγημα με τον ίδιο τίτλο της Ιρλανδής Κλερ Κίγκαν (εκδόσεις Μεταίχμιο) το οποίο και συνιστώ, ο Μίλαντς δημιούργησε ένα καταπληκτικό ψυχόδραμα που ενώ μοιάζει με καταδίκη της γυναικείας καταπίεσης που κάποτε ασκούσε η Καθολική Εκκλησία με τα φρικτών συνθηκών Μοναστήρια της Μαγδαληνής στην Ιρλανδία (θυμίζω την έξοχη ταινία του Πίτερ Μάλεν «The Magdalene Sisters»), στην πραγματικότητα μιλάει για την ανάγκη που όλοι ίσως έχουμε να προσφέρουμε το καλό, να κάνουμε κάτι πραγματικά σημαντικό στη ζωή μας, ακόμα και αν το τίμημα είναι τεράστιο. Η ιστορία της ταινίας τοποθετείται στην Ιρλανδία της δεκαετίας του 1980, όπου ένας καρβουνιάρης με τη δική του επιχείρηση, ο Μπιλ Φέρλονγκ, πατέρας πέντε κοριτσιών, θα βρεθεί αντιμέτωπος με το σκότος του καθολικισμού αντικρίζοντας την οδύνη. Από την πρώτη στιγμή που τον αντικρίζουμε, είναι φανερό ότι αυτός ο άνθρωπος κουβαλά μέσα του βάσανα. Κυκλοφορεί σαν ζόμπι, λες και ένα βάρος πλακώνει αβάσταχτα την ψυχή του, είναι αλλόκοτα αμίλητος, κάτι διαρκώς τον τρώει. Περπατώντας καθημερινά την ανηφόρα προς το σπίτι του, σου δίνει την εντύπωση ότι ανεβαίνει τον Γολγοθά. Και νιώθεις επίσης ότι κάπως έτσι θα πρέπει να ήταν πάντα. Γιατί όμως; Αφού είναι ένα καλός άνθρωπος, ήσυχος, αξιοπρεπής, ευγενής, προστατευτικός απέναντι στις κόρες του, ακόμα και στους άλλους, τους ξένους. Οταν ο Μπιλ γίνεται μάρτυρας της βίαιης εισαγωγής μιας κοπέλας σε ένα Μοναστήρι της Μαγδαληνής, το γεγονός θα ανασύρει μνήμες από το δικό του μοναχικό παρελθόν, όταν την κρίσιμη στιγμή της απελπισίας, κάποιος τον βοήθησε. «Δένοντας» με διακριτικότητα παρόν με παρελθόν ο Μίλαντς σκηνοθετεί με αυστηρότητα τις καταστάσεις που δικαιολογούν το βαρύ κλίμα και την αποπνικτική ατμόσφαιρα της ταινίας, που ενώ δεν έχει ούτε μία σκηνή σωματικής βίας μοιάζει με βασανιστική κατάδυση στον Αδη. Και αυτή η συνθήκη εκφράζεται στην εντέλεια (είναι η μόνη λέξη που μπορείς να χρησιμοποιήσεις) από τον Κίλιαν Μέρφι στον ρόλο του Μπιλ Φέρλονγκ. Το δυσβάσταχτο ψυχολογικό φορτίο που αυτός ο άνθρωπος σε όλη του τη ζωή κουβαλά, αποτυπώνεται ολοζώντανα και ξεκάθαρα στα μονίμως γουρλωμένα, όλο απορία γαλάζια μάτια του, στα κομπιάσματά του, στις ανάσες που αγωνιά να πάρει ενώ οδηγεί το βαν του για τις καθημερινές παραδόσεις κάρβουνου. Ενας άνθρωπος που μέσα του δεν βρίσκεται ποτέ σε ησυχία, αλλά ποτέ δεν θα το εκφράσει με λέξεις – γιατί μερικά πράγματα δεν μπορείς να τα εκφράσεις με λέξεις. Μόνον μια σιωπηλή πράξη που μπορεί να βοηθήσει κάποιον, μπορεί συγχρόνως να σώσει κι εσένα και έχοντας αυτήν την ιδέα ως οδηγό, τα «Μικρά πράγματα σαν κι αυτά» κυριολεκτικά απογειώνονται.

Χορός του υποσυνείδητου

Κάνοντας μια στροφή δημιουργίας 180 μοιρών σε σχέση με την αμέσως προηγούμενη κινηματογραφική ταινία του, το «ακαδημαϊκό» βιογραφικό δράμα «Ευτυχία» που σημείωσε τεράστια επιτυχία στο πανελλήνιο, ο σκηνοθέτης Αγγελος Φραντζής, με τον «Νόμο του Μέρφι» (Ελλάδα, 2024), αποφάσισε να εισχωρήσει στα βαθιά νερά του πιο δύσκολου και συγχρόνως πιο υποτιμημένου κινηματογραφικού είδους παγκοσμίως: της κωμωδίας. Και για να κάνει τα πράγματα ακόμα πιο προκλητικά για τον ίδιο, για τους συνεργάτες του αλλά και για το κοινό, ο Φραντζής επέλεξε τη δημιουργία μιας κωμωδίας εντελώς ασυνήθιστης και πρωτόγνωρης για την Ελλάδα, εντελώς «λοξής» θεματικά και εντελώς σύνθετης κατασκευαστικά. Οι προθέσεις του Φραντζή γίνονται ευκρινείς από τους τίτλους αρχής κιόλας, όταν ακούμε μια φωνή «από το Διάστημα» να θέτει φιλοσοφικά ερωτήματα για την ύπαρξή μας, για το «είναι» μας, για τη ζωή, για τον θάνατο, για το τι είναι και τι όχι πραγματικότητα. Αυτές οι μεγάλες έννοιες αντανακλώνται πάνω σε ένα πρόσωπο, τη Μαρία Αλίκη (Κάτια Γκουλιώνη), που θα βρεθεί στο χείλος του θανάτου και θα κληθεί να επιβιώσει παίζοντας τους ρόλους που ως αποτυχημένη ηθοποιός δεν κατάφερε ποτέ να παίξει.

Αυτό σημαίνει ότι θα τη δούμε από διάσημη, σνομπ σταρ, σαν «βγαλμένη» από ταινία του Φεντερίκο Φελίνι, ως πολύτεκνη φτωχή μητέρα – π.χ. σε ταινία του ιταλικού νεορεαλισμού… Από μόνο του αυτό ακούγεται ενδιαφέρον γιατί βρισκόμαστε απέναντι σε μια ταινία που από το Α ως το Ω είναι μια κατάσταση φαντασίας, ένας χορός του υποσυνείδητου, μέσω του οποίου ο Φραντζής θα δοκιμάσει τις σκηνοθετικές δυνατότητές του για να στήσει ένα φιλμικό καλειδοσκόπιο 40 μονοπλάνων αρκετής διάρκειας το καθένα όπου τα πάντα μπορούν να συμβούν, ελάχιστα μπορούν να εξηγηθούν και το στοίχημα είναι αν όλα αυτά θα μπορέσουν να κρατήσουν απίκο τον θεατή. Δεν είναι η πρώτη φορά που μια τέτοια «ονειρική» ταινία απασχολεί τον σκηνοθέτη, το «Ονειρο του σκύλου», η δεύτερη μεγάλου μήκους ταινία του, πάνω σε αυτά τα φιλμικά χνάρια πατούσε (παρεμπιπτόντως ένας σκύλος παίζει και εδώ ρόλο και μάλιστα σημαντικό – ίσως τον πιο… ανθρώπινο). Ομως εν προκειμένω μιλάμε για προθέσεις κωμωδίας, το δυσκολότερο (όπως αναφέρθηκε στην αρχή) κινηματογραφικό είδος. Προσωπικά δεν υπήρξαν πολλές στιγμές που γέλασα παρακολουθώντας τον «Νόμο του Μέρφι», όμως ήταν αμέτρητες εκείνες που με έκαναν να θαυμάσω το filmmaking της. Οπως και την ευρεία γκάμα της υποκριτικής της Κάτιας Γκουλιώνη, μιας ηθοποιού που ποτέ δεν με είχε πείσει πλήρως.

Τρόμος χωρίς κλισέ

Ενδιαφέρον θα βρει κανείς και στο γαλλοκαναδέζικο θρίλερ «Ξύπνα» (Wake up, Καναδάς/ Γαλλία 2023) του σκηνοθετικού τρίο Φρανσουά Μιμάρ, Ανούκ Γουισέλ και Γιόαν Καρλ Γουισέλ, που έχουν εντρυφήσει στο είδος. Μια ταινία που ξεκινά από την «επαναστατική» πλάκα που θέλει να στήσει μια παρέα νεαρών ακτιβιστών κάνοντας μαύρα χάλια ένα πολυκατάστημα ως διαμαρτυρία για τον αφανισμό των ζώων και την καταστροφή του Αμαζονίου, εξελίσσεται σε αιμόφυρτο splatter, στη λογική του κυνηγητού γάτας – ποντικού. Η εξαμελής παρέα (τρία αγόρια – τρία κορίτσια) θα γίνει στόχος ενός θηριώδους «βαρεμένου» σεκιούριτι (Τέρλοου Κόνβερι) που έχει ως χόμπι την κατασκευή πρωτόγονων όπλων τα οποία και χρησιμοποιεί εναντίον των νεαρών. Ολα αυτά κατά τη διάρκεια μιας μόνο νύχτας και μέσα σε έναν μόνο χώρο, του πολυκαταστήματος, που θα μετατραπεί σε τεράστιο λουτρό αίματος. Αν και φτηνή παραγωγή, το «Ξύπνα» υπηρετεί με συνέπεια το είδος του και μάλιστα, προς τιμήν τους, οι σκηνοθέτες αποφεύγουν τα κλισέ. Η ταινία είναι μεν ωμή στις βίαιες σκηνές της, αλλά τόσο όσο χρειάζεται, όχι απλοϊκά εφετζίδικη και ανούσια επιδεικτική.

Ολα για τη μητέρα της

Ζωή και Τέχνη στο ίδιο πλάνο, ή στο ίδιο τετράδιο, κατάσταση που συναντάμε συχνά όχι μόνο στον κινηματογράφο αλλά σε όλες τις τέχνες. Σπανίως όμως τόσο ιδιαίτερα όσο στο «Μικρό θλιμμένο κορίτσι» (Little Girl Blue, Γαλλία/ Βέλγιο, 2023) της Μόνα Ασάς, που μέσω αυτής της ταινίας ξεκινά ένα ταξίδι αυτοψυχανάλυσης αναζητώντας αλήθειες για τη διάσημη μητέρα της, φωτογράφο, συγγραφέα και κινηματογραφίστρια Καρόλ Ασάς, η οποία αυτοκτόνησε το 2016. Βλέπουμε τη σκηνοθέτρια πνιγμένη σε σημειώσεις και φωτογραφίες, αρνητικά, ημερολόγια, κομμάτια από φιλμ. Τα γραπτά της μητέρας της, η φωνή του πατέρα της που της λέει να τα παρατήσει όλα και να φτιάξει τη ζωή της. Ομως εκείνη επιμένει και παλεύει με τα φαντάσματα, προσλαμβάνει τη Μαριόν Κοτιγιάρ για να υποδυθεί τη μητέρα της και μέσω αυτής της μεταμόρφωσης που μόνον αμηχανία προκαλεί οι αναζητήσεις συνεχίζονται. Πολύ παράξενη ταινία καθώς το προσωπικό ταξίδι της σκηνοθέτριας στο παρελθόν είναι το ίδιο το σώμα της ταινίας που κινείται στο μεταίχμιο του ντοκιμαντέρ και του δράματος, πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό και αναφορές σε μορφές όπως ο Ζαν Ζενέ, ο Χόρχε Σεμπρούν και η Μαργκερίτ Ντιράς, τους οποίους η Ασάς είχε γνωρίσει.

Πολιτισμικό κοκτέιλ

Στην «Κουζίνα» (La Cocina, ΗΠΑ/ Μεξικό, 2024), ο μεξικανός σκηνοθέτης Αλόνσο Ρουιζπαλάσιος θα βρεθεί στο «παρασκήνιο» ενός πολυτελούς εστιατορίου του Μανχάταν της Νέας Υόρκης, εκεί όπου κουλτούρες από όλο τον κόσμο αναμειγνύονται κατά τη διάρκεια του μεσημεριανού διαλείμματος μέσα στη φούρια των ασταμάτητων ρυθμών της μητρόπολης. Αυτό το στοιχείο του «πολιτισμικού κοκτέιλ» είναι το πιο ενδιαφέρον στην ασπρόμαυρη αυτή ταινία που κινεί την περιέργεια τόσο από τις λεπτομέρειες των δρώμενων μέσα στον χώρο πολυτελείας των πελατών όσο και στο παρασκήνιο, δηλαδή την κουζίνα, το «εργοστάσιο» παραγωγής. Η κλοπή ενός πορτοφολιού θα δώσει τη βάση για την ανάπτυξη της ιστορίας, καθώς από όλους τους αλλοδαπούς που εργάζονται στην κουζίνα, βασικός ύποπτος φαίνεται να είναι ένας ονειροπόλος, ατίθασος Μεξικανός (Ραούλ Μπριόνε), ερωτευμένος με μια σερβιτόρα (Ρούνεϊ Μάρα).

Οι τέχνες της εικόνας

Μέσα από το άγρυπνο βλέμμα της σκηνοθέτριας Λένας Βουδούρη, το ντοκιμαντέρ «Εν Εσόπτρω – Ο παπα-Σταμάτης και ο Σταμάτης» (Ελλάδα, 2024) φέρνει κοντά δύο εικονοκλάστες που ανήκουν σε διαφορετικούς «κόσμους» της εικόνας: στη μια πλευρά ο ιερέας Σταμάτης Σκλήρης, όνομα στον χώρο της αγιογραφίας και απέναντί του ο συνονόματός του Σταμάτης Γιαννούλης, όνομα στη διεύθυνση φωτογραφίας (ταινιών όπως ο «Μπαλαμός» και ο «Λευτέρης Δημακόπουλος»). Αυτή η συνομιλία ανάμεσα σε μια από τις πιο παλιές και μια από τις πιο σύγχρονες τέχνες της εικόνας μετουσιώνεται σε μια δυνατή σχέση φιλίας.