«Ημουν τυχερός στην τέχνη, {LF}όχι στη ζωή μου»

Η ανάγκη σας να καταπιάνεστε με πολλές τέχνες διαμόρφωσε την πορεία σας. Είναι, τελικά, η πολυδιάστατη καλλιτεχνική σας προσέγγιση ένας τρόπος να παραμείνετε σε επαφή με την παιδική σας ευφορία;  

Ηταν ένα ταχυδακτυλουργικό κόλπο που έμαθα από παιδί. Είχα μια δασκάλα, την κυρία Λουίζα, η οποία με ξεχώριζε και έτσι έκανα τραγούδι, θέατρο, ζωγραφική, γλυπτική, γυμναστική. Κατάλαβα ότι με αυτές τις δραστηριότητες ήμουν ευτυχής. Και όταν άρχισα να εργάζομαι είπα ότι δεν θα χάσω ποτέ αυτή την ευτυχία. Ετσι δεν «εξειδικεύτηκα». Αποφάσισα να είμαι ένας καλλιτέχνης που κάνει τα πάντα.

Η χαρά σάς οδήγησε στο να εκφράζεστε μέσα από την τέχνη;

Νομίζω μόνο αυτό. Μεγάλωσα σε ένα αστικό σπίτι έχοντας γονείς εξαιρετικούς ανθρώπους. Ο,τι και να έκανα μου έλεγαν «μπράβο». Είχα μια πλήρη αποδοχή. Αυτή η αποδοχή νομίζω ότι ήταν το κλειδί για να προχωρήσω στη ζωή μου. Αυτό έθεσε τα θεμέλια όλης μου της ζωής. Της απόφασής μου να δημιουργώ όμορφα πράγματα για να ομορφαίνει ο κόσμος γύρω μου.

Πότε αισθανθήκατε ότι ο κόσμος είναι άσχημος;

Ποτέ γιατί ήμουν μέσα σε μια κάψουλα χαράς και δικαιοσύνης. Και ξέρεις, αυτό δεν ήταν κάποιο δώρο, δεν μου το έδωσε κανείς, από εμένα ξεκινούσε. Κάθε άνθρωπος πρέπει να βρει την πηγή της ευτυχίας του μέσα του. Βέβαια το παράδειγμα των γονιών μου ήταν καθοριστικό. Θεωρώ ότι αυτό ήταν τύχη. Καμιά φορά σκέφτομαι ότι ίσως επειδή οι γονείς μου ήταν πάρα πολύ όμορφοι εκτός από καλοί άνθρωποι, ενδεχομένως να έτρεχα και εγώ για να τους προλάβω – ανέπτυξα δηλαδή αυτά τα χαρίσματα για να γίνω όμορφος όσο και αυτοί.

Μιλάτε για μια ιδανική οικογενειακή συνθήκη. Οταν αντιμετωπίσατε οικονομικές δυσκολίες ως οικογένεια, δεν κλονίστηκε αυτή ισορροπία;

Οχι μόνο δεν κλονίστηκε αλλά πρόσθεσε με έναν τρόπο και κάτι παραπάνω. Οι γονείς μου ήταν άνθρωποι οι οποίοι γνώριζαν ότι αλλού βρίσκονται οι αξίες που χρειάζονται στη ζωή – κάτι που έχω υιοθετήσει και εγώ. Δεν υπήρχε εκτίμηση για τα υλικά αγαθά δηλαδή. Εχανε, για παράδειγμα, κοσμήματα η μητέρα μου και η αντιμετώπιση ήταν «έλα, μωρέ, και τι έγινε;». Δεν νοιαζόταν για τίποτα υλικό παρά μόνο για την πνευματικότητα. Είχαν επενδύσει στην αγάπη, στην ευχαρίστηση, στην ευγένεια. Μέσα σε αυτό το το περιβάλλον έχω μάθει τη γλώσσα της χαράς. Εχω μια δύναμη η οποία απωθεί το κακό. Αν θέλεις, μεταβολίζω και το κακό σε καλό. Εχω αναπτύξει μια λειτουργία που ο οργανισμός μου σβήνει το κακό.

Για παράδειγμα;

Ο στρατός ήταν μια δύσκολη στιγμή. Πήγα στη Σάμο αλλά κι εκεί βρήκα τρόπους για να δημιουργήσω. Αρχισα να ασχολούμαι με τον πηλό, να μαθαίνω την κεραμική, γνώρισα τον Γιάννη Ρίτσο όπου έμενε στο νησί μαζί με την υπέροχη γυναίκα του και την κόρη του. Πρέπει να μακαρίζω την τύχη μου γιατί μου φέρνει στη ζωή μου ανθρώπους φωτισμένους. Αργότερα γνώρισα την Ελένη Βακαλό, τους φίλους.

Οπότε είστε ένας τυχερός άνθρωπος.

Γύρω στα 40 πήγα και εγώ, όπως οι περισσότεροι γνωστοί μου, να κάνω ψυχανάλυση. Ηταν και της μόδας. Ο γιατρός άρχισε να μου λέει «προσπάθησε να θυμηθείς το πρώτο δυσάρεστο πράγμα που βίωσες στη ζωή σου». Δεν μπορούσα να θυμηθώ τίποτα άσχημο και δεν το λέω τώρα για να σε εντυπωσιάσω. Σκέφτηκα να πω ένα ψέμα γιατί ντρεπόμουν που δεν θυμόμουν τίποτα κακό. Η αντίληψη που έχω και με διαμορφώνει είναι ότι το παρόν μας καλεί και πρέπει να ανταποκρινόμαστε. Δεν έχω χώρο για κακό στη ζωή μου! Με ενδιαφέρει μόνο το καλό και η καλή τέχνη.

Τι σημαίνει για εσάς καλή τέχνη;

Να παράγεται από αλήθεια, να μην είναι αποκομμένη από την πραγματικότητα, τον χρόνο και τον τόπο που γίνεται. Τα αίτια δηλαδή να είναι αληθινά και όχι να αντιγράφουμε τον εαυτό μας. Εγώ στα 40 μου χρόνια αποφάσισα να πάω στο θέατρο και να ξεκινήσω από το μηδέν.

Γιατί θέλατε να μηδενίσετε;

Για να αλλάξω επίπεδο. Αν παρέμενα σε αυτά που γνώριζα, θα αντέγραφα τον εαυτό μου. Ημουν ένας σαραντάρης ψηλός, που δεν είχε καμία ελπίδα αλλά που ήθελε να προχωρήσει. Ετσι συνεργάστηκα με τον Βουτσινά και πήγα στην Επίδαυρο, μετά με τον Καραθάνο στο Εθνικό. Επιδιώκω να ξεκινάω από το μηδέν για να με τεστάρω. Να βλέπω τι είναι δικό μου και τι όχι. Δεν επιθυμώ να με προσδιορίζει τίποτα, θέλω εγώ να προσδιορίζω τον εαυτό μου. Και πάντα αναρωτιόμουν αν αυτό που μου συμβαίνει μου ανήκει, αν μου αξίζει. Ακόμα αναρωτιέμαι αν όλο αυτό που μου έχει συμβεί το αξίζω, αν μου ανήκει. Ζω καθημερινά μικρά θαύματα στην τέχνη.

Στη ζωή σας;

Στη ζωή μου δεν νομίζω ότι υπήρξα τόσο τυχερός. Την είχα υποβαθμίσει λίγο. Δεν ασχολήθηκα πολύ με εμένα. Δεν πρόσεχα το ντύσιμό μου, με ενδιέφερε μόνο να είναι καθαρά τα ρούχα μου. Επίσης δεν διεκδικούσα, δεν τσακωνόμουν για να πάρω αυτά που ήθελα.

Φοβόσασταν να διεκδικήσετε;

Οχι, νομίζω δεν καταδεχόμουν. Αν δεν αντιλαμβανόταν ο άλλος τι είμαι, δεν με ενδιέφερε να παλέψω για να πάρω κάτι. Ηξερα ότι ήμουν καλός, το πίστευα. Δε με ενδιέφερε όμως να το επιβάλω. Σε όποιον δεν άρεσα απλώς χαμογελούσα. Δεν είχα χρόνο για να πείσω κανέναν.

Επαιξε ρόλο, θεωρείτε, ότι μεγαλώσατε με μια ασφάλεια; Είχατε τα βασικά για να κάνετε το όνειρό σας πραγματικότητα, κάτι που δεν το έχουν οι περισσότεροι καλλιτέχνες.

Οπωσδήποτε. Είχα μια σχετική οικονομική άνεση. Ομως περισσότερο ήταν η ψυχική ασφάλεια που είχα.

Πού είστε περισσότερο ο εαυτός σας; Σε ποια από τις τέχνες με τις οποίες καταπιάνεστε;

Με όλες. Είμαι πάντα παρών και όχι κουρασμένος. Και τώρα που κάνουμε τη συνέντευξη δεν είμαι λιγότερο εδώ απ’ ό,τι όταν θα τραγουδήσω στη Λυρική. Αυτό είναι το μυστικό νομίζω. Ενα παιχνίδι μιας ταχύτητας που έχει την τέχνη, όχι τον εαυτό μου.