Οι ευρύτερες προεκτάσεις {LF}του φαινομένου Τραμπ

Λίγες μέρες πριν απ’ την 5η Νοεμβρίου, είναι πρακτικά αδύνατο να προβλέψει κανείς την έκβαση των αμερικανικών εκλογών που ενδέχεται να κριθούν για λίγες ψήφους στις αμφίρροπες πολιτείες. Η εκστρατεία είχε αρκετά σκαμπανεβάσματα, με την αντιπρόεδρο Κάμαλα Χάρις να βγαίνει μπροστά στις δημοσκοπήσεις τον Αύγουστο, μετά την αποχώρηση του Τζο Μπάιντεν από την κούρσα. Ωστόσο, με μία αντεπίθεση διαρκείας ο πρώην πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κατόρθωσε να ροκανίσει το προβάδισμα της αντιπάλου του, εστιάζοντας σε θεματικά πεδία που φαίνεται να απασχολούν πολλούς αμερικανούς ψηφοφόρους, όπως είναι η μετανάστευση και το υψηλό κόστος ζωής.

Αλλά ακόμη κι αν χάσει ο πρώην πρόεδρος, είναι βέβαιο ότι ο τραμπισμός δεν θα εξαφανιστεί. Διότι το φαινόμενο Τραμπ δεν συνδέεται μόνο με την εκρηκτική και αμφιλεγόμενη προσωπικότητά του. Συναρτάται με ευρύτερες κοινωνικές και τεχνολογικές διεργασίες που θα μπορούσαν να εξεταστούν σε τρία επίπεδα.

Πρώτον, ο τραμπισμός ευδοκίμησε σε μια κοινωνία παγίως διχασμένη και άκρως πολωμένη ανάμεσα στα κοσμοπολιτικά παράλια και τη συντηρητική ενδοχώρα των ΗΠΑ. Ευνοήθηκε, επίσης, από τη στροφή των Δημοκρατικών προς την εκπροσώπηση κοινωνικών στρωμάτων στα αστικά κέντρα και τα προάστια κατά τις διαδοχικές νίκες του Μπιλ Κλίντον (1992, 1996) και, ως ένα βαθμό, του Μπαράκ Ομπάμα (2008, 2012).

Αυτή η μετατόπιση δημιούργησε σε λιγότερο εύπορα τμήματα της αμερικανικής κοινωνίας την αίσθηση της εγκατάλειψης και τα αποξένωσε από το Δημοκρατικό Κόμμα. Σημειώνεται ότι πολυπληθή συνδικάτα των λεγόμενων blue collars, παραδοσιακά προπύργια των Δημοκρατικών, φάνηκαν φέτος διστακτικά να στηρίξουν την Κάμαλα Χάρις. Παρά τους πύρινους λόγους του Τραμπ κατά της μετανάστευσης και τα τερατώδη ψέματά του για τους Αϊτινούς που τρώνε κατοικίδια ζώα, ολοένα και περισσότεροι ισπανόφωνοι φαίνεται να τον υποστηρίζουν. Σημειωτέον, η στάση των μαύρων ψηφοφόρων έναντι της Χάρις επίσης καταγράφεται αρκετά χλιαρή και χρειάστηκε η παρέμβαση του Ομπάμα με στόχο την κινητοποίηση αυτής της δεξαμενής υπέρ της υποψήφιας των Δημοκρατικών.

Δεύτερον, η ειρωνεία είναι ότι ο Τραμπ κάθε άλλο παρά νοιάζεται για τους μη προνομιούχους. Εναντιώνεται στα δημόσια προγράμματα ιατρικής περίθαλψης, όπως και στην αυξημένη φορολογία των μεγάλων επιχειρήσεων. Ο εναγκαλισμός του με του Ιλον Μασκ κι άλλους δισεκατομμυριούχους που στηρίζουν την καμπάνια του Τραμπ επιβεβαιώνει την εξάρτησή του από την οικονομική αφρόκρεμα των ΗΠΑ, αλλά αυτό δεν φαίνεται να αποθαρρύνει τους ψηφοφόρους του στα κατώτερα κοινωνικά σκαλοπάτια. Ούτε τους επηρεάζουν η αμετάκλητη καταδίκη του πρώην προέδρου και πλήθος άλλων δικαστικών εκκρεμοτήτων που αντιμετωπίζει. Αποδεικνύεται, λοιπόν, πως ο Τραμπ – και ο τραμπισμός – απολαμβάνουν αξιόλογα περιθώρια ανοχής σε μεγάλα τμήματα της αμερικανικής κοινωνίας.

Τρίτον, επειδή όλα αυτά φαντάζουν αντιφατικά, είναι προφανές ότι οι ορθολογικές προσεγγίσεις δεν αρκούν, προκειμένου να κατανοηθεί πλήρως το φαινόμενο Τραμπ. Μια πιθανή εξήγηση σχετίζεται με τον καθημερινό βομβαρδισμό των πολιτών με χυδαιότητα, εχθροπάθεια και fake news από το στρατόπεδο του Τραμπ, όπως και με την τρομακτική ισχύ των μέσων κοινωνικής δικτύωσης που έχουν μετατραπεί στο κύριο όχημα παραπληροφόρησης. Η δε χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, με ολοένα και πιο διαστρεβλωτικές εφαρμογές, είναι πλέον συστατικό στοιχείο της διεξαγωγής πολιτικών εκστρατειών, με άκρως επικίνδυνα αποτελέσματα παγκοσμίως. Η φετινή κούρσα για την προεδρία των ΗΠΑ δείχνει ανάγλυφα πόσα σύνθετα ζητήματα θέτει η τεχνολογική πρόοδος στη σύγχρονη εποχή.

Ο Πλάμεν Τόντσεφ είναι ερευνητής στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων