Η βαριά «σκιά» του προέδρου Τζο Μπάιντεν

Η αντικατάσταση του προέδρου Μπάιντεν με την αντιπρόεδρό του τον περασμένο Ιούλιο φάνηκε γρήγορα πως ήταν μια αναγκαία συνθήκη επικράτησης για το κόμμα στις προεδρικές εκλογές. Μένει να αποδειχθεί κατά πόσο υπήρξε και επαρκής.

Η είσοδος της Κάμαλα Χάρις στην κούρσα συνοδεύτηκε από ένα κύμα ενθουσιασμού στις τάξεις των Δημοκρατικών, που γρήγορα μεταφράστηκε σε βελτίωση των δημοσκοπικών της ποσοστών και χορηγίες-ρεκόρ υπέρ της από απλούς πολίτες αλλά και επιχειρηματίες, ιδιαίτερα στις ολιγάριθμες Πολιτείες-κλειδιά που θα κρίνουν εν πολλοίς και το αποτέλεσμα, όπως η Πενσιλβάνια, το Ουισκόνσιν ή το Μίσιγκαν.

Σε αυτές τις Πολιτείες αλλά και πανεθνικά ο προαναφερθείς ενθουσιασμός έχει κοπάσει εδώ και αρκετό καιρό και οι δημοσκοπήσεις κάνουν λόγο για μια από τις πιο αμφίρροπες αναμετρήσεις της πρόσφατης αμερικανικής ιστορίας. Τι μεσολάβησε από το καλοκαίρι; Εξάλλου ο Τραμπ, που αποτελεί «γνωστό μέγεθος» και οι δικές του κορόνες σε πολλές περιπτώσεις ηχούν ακόμη χειρότερα απ’ ό,τι την εποχή της προεδρίας του, διεξάγει έναν ακόμα συγκεχυμένο προεκλογικό αγώνα που βασίζεται κυρίως στην καλλιέργεια κλίματος νοσταλγίας για μια Αμερική που δεν υπήρξε ποτέ και φόβο για ένα μέλλον που τείνει να ξεφύγει από τον έλεγχο της άλλοτε κραταιάς υπερδύναμης. Με άλλα λόγια, οι εκλογές αυτές δεν θα έπρεπε να κριθούν στο νήμα.

Ισχυρίζομαι ότι τα προβλήματα της Χάρις σχετίζονται πρωτίστως με την εγγενή αντίφαση στην καρδιά της προεκλογικής της καμπάνιας, μια αντίφαση που δεν έχει ακόμα επιλυθεί και που θα δυσκολεύει την εκστρατεία της έως και την τελευταία στιγμή. Ποια είναι η αντίφαση αυτή; Πολύ απλά το γεγονός πως η Χάρις δεν έχει, ως την ώρα που γράφονταν οι γραμμές αυτές, ξεπεράσει τη «σκιά» του Τζο Μπάιντεν που πλανάται πάνω από τους Δημοκρατικούς και αυξάνει τη νευρικότητά τους για την πιθανότητα να ξαναζήσουν, το βράδυ των εκλογών, ένα νέο 2016.

Από τη στιγμή που το συνέδριο των Δημοκρατικών τον Αύγουστο την έχρισε και επίσημα υποψήφια, η Χάρις παρουσίασε εαυτόν ως την υποψήφια που πρέσβευε την αλλαγή στο πολιτικό σκηνικό (change candidate). Και πολύ σωστά: όλες οι δημοσκοπήσεις των τελευταίων ετών στις ΗΠΑ φανερώνουν γιγαντιαίων διαστάσεων αποξένωση των πολιτών από την πολιτική τάξη της χώρας, τα μέλη του Κογκρέσου, αλλά ιδιαίτερα τους δύο τελευταίους προέδρους, τον νυν και τον πρώην. Φαίνεται πως οι δυο τους είχαν επιδοθεί σε μια άτυπη μονομαχία για το ποιος είναι λιγότερο δημοφιλής και οι πολίτες αναζητούσαν κατεπειγόντως κάτι φρέσκο και διαφορετικό.

Οταν ο Τζο Μπάιντεν αποσύρθηκε, η Χάρις εμφανίστηκε αρχικά ως ένα νέο και άφθαρτο πρόσωπο, η προσωπική ιστορία του οποίου (κόρη μεταναστών που με σκληρή δουλειά και επίπονη εργασία ξεπέρασε τα εμπόδια για να αναρριχηθεί σε ψηλά αξιώματα) γοήτευε, δυνητικά τουλάχιστον, όχι μόνο τους Δημοκρατικούς αλλά και τους ανεξάρτητους ψηφοφόρους, ακόμα και Ρεπουμπλικανούς θυμωμένους με την παράδοση της παράταξής τους στο κίνημα MAGA του Τραμπ. Σχεδόν εν μία νυκτί ξεχάστηκε ότι η Κάμαλα Χάρις ήταν λιγότερο δημοφιλής από τον πρόεδρο Μπάιντεν μέχρι και τη στιγμή που κέρδισε την υποψηφιότητα. Χαρακτηριστικά, η πρώην υποψήφια των Ρεπουμπλικανών για την προεδρία (και τέως αμφισβητίας του Τραμπ) Νίκι Χέιλι έκανε εκστρατεία την άνοιξη του 2024 με σύνθημα «Αν ψηφίσεις Μπάιντεν, θα καταλήξεις με τη Χάρις», υπονοώντας πως η Χάρις θα ήταν καταστροφή για τις ΗΠΑ. Ως αντιπρόεδρος η Χάρις ήταν σαφώς χαμηλών τόνων και έκανε ελάχιστα αισθητή την παρουσία της σε σημαντικούς τομείς πολιτικής, παραμένοντας, για την πλειοψηφία των Αμερικανών, μια άγνωστη πολιτική οντότητα. Είχε λοιπόν μια χρυσή ευκαιρία να αποστασιοποιηθεί από την προεδρία Μπάιντεν, παρά τον ρόλο που διαδραμάτισε σε αυτήν, και να παρουσιάσει ένα πρόγραμμα πολιτικής που δεν θα επέτρεπε στους αντιπάλους της να τη χαρακτηρίσουν «Μπάιντεν νούμερο 2».

Κι όμως η Χάρις αρνήθηκε επανειλημμένα, και μολονότι της δόθηκε η ευκαιρία, είτε να απαρνηθεί μέρος της τετραετίας Μπάιντεν είτε να εντοπίσει τομείς πολιτικής στους οποίους η ίδια θα ενεργούσε διαφορετικά αν είχε τα ηνία της χώρας. Ενώ παρουσίασε σημαντικές προτάσεις επιδιώκοντας να αυξήσει τα επιδόματα πρόνοιας για τη μεσαία τάξη, να μειώσει το κόστος των συνταγογραφούμενων φαρμάκων και να εμβαθύνει στις πολιτικές αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, παρέμεινε εκτεθειμένη στον ισχυρισμό ότι πιθανή εκλογή της θα οδηγούσε σε 4 δύσκολα, οικονομικά, χρόνια. Δεδομένου ότι ο πολύ υψηλός πληθωρισμός στα τρόφιμα και στην ενέργεια αποτελεί την κύρια πηγή κριτικής έναντι του προέδρου Μπάιντεν (εν πολλοίς άδικα, αλλά αυτή είναι μια εντελώς διαφορετική ιστορία), η άρνηση της Χάρις να απαρνηθεί αυτό που η ίδια αποκαλεί την «κληρονομιά του Τζο» συνιστά τακτική υψηλού ρίσκου και μειώνει τη δυνατότητά της να ταυτιστεί με την αλλαγή που πρεσβεύει.

Ο Δημήτρης Τσαρούχας είναι επικεφαλής Ερευνας στο Κέντρο Ευρωπαϊκών και Διατλαντικών Σπουδών (CEUTS), Virginia Tech, Adjunct Professor, Georgetown University, και επιστημονικός συνεργάτης του Ελληνικού Ιδρύματος
Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)