ΗχοΔύναμα

Τσαρλς Αϊβς: Οι δύο επετειακές εκδόσεις της SONY, 5 και 22 CD

Επρεπε να έρθει μία, διπλή μάλιστα, επέτειος για τον πατριάρχη της αμερικανικής μουσικής, τον Τσαρλς Αϊβς, που γεννήθηκε το 1874 και πέθανε το 1954, για να «αποκτήσει» εκείνο που θα έπρεπε από πολύ καιρό να είχε: μια συγκεντρωτική έκδοση, έστω κι αν εδώ έχει λάβει τη μορφή δύο μερών, με το πρώτο, ιστορικού χαρακτήρα, να περιλαμβάνει 5 και το δεύτερο και κύριο, 22 CD.

Ο Αϊβς δεν ήταν όμως μόνον (προδήλως εξαιρετικά σημαντικό) ο γενάρχης της μουσικής στις ΗΠΑ. Ηταν επίσης και ένας από τους σπουδαιότερους συνθέτες των καιρών του στον κόσμο: ένας από τους πιο ρηξικέλευθους, προοδευτικούς, δυναμικούς, μεγάλους εξερευνητές της μουσικής παγκοσμίως. Αυτή η εντυπωσιακή μορφή δεν υπήρξε άλλωστε και ο πρώτος αμερικανός συνθέτης με διεθνή απήχηση, η οποία πάντως άργησε να κατακτηθεί, όπως σχετικά και η εσωτερική στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην κλίμακα της αξίας της. Η ιδέα ότι ένας σπουδαίος συνθέτης μπορούσε, στα τέλη του 19ου αιώνα, να είναι κάτι άλλο από Ευρωπαίος και, στην πραγματικότητα, από Γερμανός, Αυστριακός, ή, έστω, προερχόμενος από τον ευρύτερο χώρο της γερμανικής επίδρασης, ήταν ακόμα τότε περίπου αδιανόητη μέχρι και για τους ίδιους τους Αμερικανούς – ιδίως δε όταν η συζήτηση αφορούσε ένα εντελώς άγνωστο είδος στην ύπαρξη του οποίου ουδείς μπορούσε να πιστέψει: τον… αμερικανό συνθέτη.

Πολύ περισσότερο, όταν αυτός ήταν ως έναν βαθμό αυτοδίδακτος πέρα από τη, σημαντική πάντως, διδασκαλία του πατέρα του που, όπως και εκείνος του Μάλερ, ήταν διευθυντής μπάντας. Και ήταν συνθέτης πάντοτε μοντερνιστής και ενίοτε ακραία και, ακόμα περισσότερο από όλα αυτά ίσως, όταν η ενασχόλησή του με τη μουσική έμοιαζε ενίοτε και με πάρεργο: ο Αϊβς υπήρξε πολύ επιτυχημένος επιχειρηματίας, συνιδρυτής εταιρείας που όχι απλώς επιβίωσε, αλλά γιγαντώθηκε διεθνώς. Σε όλα αυτά πρέπει να προσθέσει κανείς δύο στοιχεία της προσωπικότητάς του: ήταν θερμότατος πατριώτης – κάτι που αντικατοπτρίζεται διαρκώς στη μουσική του – και επίσης ήταν, παράλληλα, και ιδιαίτερα προοδευτικός, διάσταση όχι αναγκαστικά υπέρ του στο νεογνό αμερικανικό μουσικό κατεστημένο της εποχής όπου κυριαρχούσαν στην ουσία Ευρωπαίοι οι οποίοι είχαν φτάσει στον νέο κόσμο.

Τον προοδευτικό του χαρακτήρα, τόσο ως συνθέτης όσο και ως μέλος της αμερικανικής κοινωνίας, ο Αϊβς τον κληρονόμησε από τον πατέρα του ο οποίος τον δίδαξε συστηματικά προς αυτή την κατεύθυνση, ακόμα και σε πεδία που ίσως ακόμα ήταν ακατάληπτα και για τον ίδιο. Και η εκπαίδευση που του έδωσε του επέτρεψε επίσης να γίνει οργανίστας ήδη από έφηβος, αλλά και ταυτόχρονα να γράψει τα πρώτα του έργα, έντονα πατριωτικά τα περισσότερα. Το εκτεταμένο και ποικιλόμορφο έργο του βάθαινε διαρκώς, ώσπου, το 1908, έγραψε το περίφημο «Αναπάντητο ερώτημα»: θα μπορούσε κανείς να το χαρακτηρίσει και ως μία νέα αμερικανική εκδοχή συμφωνικού ποιήματος και σίγουρα είναι όχι μόνον από τα πλέον σημαντικά αλλά και δημοφιλή τόσο του ίδιου όσο και της εποχής του, ενώ παράλληλα, συμπυκνώνει και την αντίληψή του και για τη μουσική και για τον κόσμο – είναι ένα «υπαρξιακού» χαρακτήρα έργο, εξαιρετικής έμπνευσης, βάθους και γοητείας.

Δεν είναι πολλά τα έργα του υβριδικού και ιδιόμορφου αυτού είδους που έχουν πετύχει να πάνε τόσο μακριά όσο αυτό, ή όσο το άλλο αντίστοιχο αριστουργηματικό, «Το Σέντραλ Παρκ στο σκοτάδι» – αυτά τα δύο είναι «έργα-σφραγίδες» τόσο του ίδιου του Αϊβς, όσο και συνολικά της μουσικής του Νέου Κόσμου. Και ασφαλώς πρωτογενή αριστουργήματα, όπως πρωτογενής ήταν ο ίδιος στα πάντα – ίσως αυτή η λέξη είναι η πιο κατάλληλη γι’ αυτόν. Γιατί πώς αλλιώς να χαρακτηρίσεις τον άνθρωπο που όταν παίρνει το «Βραβείο Πούλιτζερ» για τη μουσική, το 1941, λέει κάτι σαν «Τα βραβεία είναι για τα αγόρια, εγώ είμαι ολόκληρος άντρας»… Και εδώ, σε αυτές τις εκδόσεις είναι συγκεντρωμένες ίσως οι συναρπαστικότερες ερμηνείες των έργων του, ως επί το πλείστον από μεγάλες αμερικανικές ορχήστρες και αρχιμουσικούς των χρυσών δεκαετιών τους και όχι μόνον. Είναι ο απόλυτος Αϊβς.