Η συγκυρία και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις

Για την Ελλάδα οι ελληνοτουρκικές διαβουλεύσεις έχουν έναν σκοπό, για την Τουρκία είναι ένα μέσον. Τα τελευταία χρόνια κάθε βήμα και κίνηση του Ρ.Τ. Ερντογάν αποσκοπούν στο να εξασφαλίσει την πολιτική του επιβίωση. Νομικές αρχές, ιδεολογικές βάσεις, το κύρος της χώρας, η καθημερινότητα των πολιτών, η ηθική και η προσωπική αξιοπρέπεια και η συνέπεια έχουν αποκτήσει μια δευτερεύουσα σημασία μπρος στο βασικό μέλημα που είναι η πολιτική επικράτηση στο εσωτερικό μέτωπο της χώρας. Ετσι εξηγούνται και οι ταλαντεύσεις και αντιφάσεις στην εξωτερική πολιτική της Τουρκίας: το πηδάλιο γυρνά ανάλογα με τις εκτιμήσεις για το ποια πορεία θα εξασφαλίσει τις περισσότερες ψήφους!
Παγκοσμίως οι πολιτικοί μεριμνούν για την πολιτική τους επικράτηση, αλλά όταν το καθεστώς δεν είναι δημοκρατικό και ένας ηγέτης έχει την απόλυτη ελευθερία να πράττει ό,τι θέλει και να αλλάζει θέσεις κάθε λίγους μήνες, η αυθαιρεσία μετατρέπεται σε σύστημα διακυβέρνησης. Σε αυτές τις συνθήκες οι αναλύσεις δεν θα πρέπει να ακολουθούν τις κλασικές θεωρίες των διεθνών σχέσεων και αυτά που γράφουν γενικά «τα βιβλία» αλλά μάλλον τη διευκρίνιση της περίπτωσης του «ηγέτη», του ατόμου.

Ο Ρ.Τ. Ερντογάν δεν μπορεί να διεκδικήσει την επανεκλογή του για τρίτη φορά. Γι’ αυτό ξεκίνησε μια δημόσια συζήτηση για την αλλαγή του Συντάγματος της χώρας. Με τα σημερινά δεδομένα η υποστήριξη της «Δεξιάς» – του Ντ. Μπαχτσελή – δεν αρκεί για αυτόν τον σκοπό. Η άλλη πηγή ψήφων είναι το κόμμα των Κούρδων – το DEM, αυτό που τα τελευταία χρόνια διώκεται και απειλείται. Και χωρίς καμιά εξήγηση αυτές τις μέρες παρατηρούνται ανοίγματα προς αυτό το κόμμα. Ξεκίνησαν οι χειραψίες, οι δηλώσεις ότι και αυτοί είναι πολίτες της χώρας και ακούστηκε ότι ετοιμάζεται μια κατοικία για τoν A. Οτζαλάν στην Αγκυρα! Και το σημαντικότερο, ο πολιτικός κόσμος στη γείτονα χώρα δεν σοκαρίστηκε.

Ετσι κινείται ο Ρ.Τ. Ερντογάν και μέσα σε αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να κρίνονται οι πολιτικές του θέσεις και το τι επιδιώκει με τις καλύτερες σχέσεις με την Ελλάδα. Αν και είναι κυνικό το όλο σκηνικό, δεν θα πρέπει να θεωρηθεί απαραιτήτως αρνητικό. Μπορεί αυτή η κατάσταση να εξασφαλίσει θετικά αποτελέσματα. Το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από το πώς θα κρίνει ο Ρ.Τ. Ερντογάν τις τελικές ρυθμίσεις των διαβουλεύσεων μεταξύ της Ελλάδας και της χώρας του: τι πολιτικό όφελος θα έχει.

Βέβαια, αν και δεν έχει κόκκινες γραμμές ο ίδιος – ας αναλογιστούμε ότι στο παρελθόν  παραγκώνισε τον Ντενκτάς και δέχτηκε το Σχέδιο Ανάν –, έχει όμως το τουρκικό κράτος. Δύο είναι οι διαχρονικές θέσεις που δεν μπορεί να αγνοήσει ο σημερινός ηγέτης: α) Η μία είναι να μη μετατραπεί το Αιγαίο (και η Μεσόγειος) σε μια ελληνική θάλασσα όπου η Τουρκία θα ασφυκτιά, οικονομικά και στρατιωτικά. β) Η δεύτερη είναι να μην υπάρξει στην Κύπρο ένα «ελληνικό» κράτος, πραγματικά ανεξάρτητο, το οποίο κάποια μέρα θα μπορέσει να ενωθεί – ή να συνεργαστεί – με την Ελλάδα. Μια τέτοια εξέλιξη για την Τουρκία θα σήμαινε ότι η Ελλάδα θα περικύκλωνε την Τουρκία και από τον Nότο. Ας θυμηθούμε την κρίση με τα S-300.

Τα άλλα θέματα μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Αν αυτή η εκτίμηση της κατάστασης ισχύει, τότε μπορεί να επιτευχθούν κάποιες λύσεις σε ορισμένα λιμνάζοντα θέματα. Οπως, π.χ., έχουν περιοριστεί, έστω και συγκυριακά, οι παρενοχλήσεις και οι υπερπτήσεις στο Αιγαίο. Αρκεί να βρεθούν «θεματικές» που θα εξασφαλίζουν ψήφους στη μία πλευρά χωρίς να υπάρξουν πραγματικές και ουσιαστικές απώλειες στην άλλη. Δηλαδή η ιδιόμορφη κατάσταση στην άλλη πλευρά μπορεί να αποτελεί μια συγκυρία για ορισμένες υπερβάσεις στις χρόνιες άλυτες αγκυλώσεις.

Ο Ηρακλής Μήλλας είναι πολιτικός επιστήμονας, πολιτικός μηχανικός και μεταφραστής