Νέο οικονομικό όραμα για την ΕΕ

Οι παγκόσμιες οικονομικές κρίσεις των τελευταίων ετών έχουν αφήσει την Ευρώπη ιδιαίτερα ευάλωτη. Ενώ σχεδόν όλοι έχουν υποφέρει από διαταραχές που σχετίζονται με το κλίμα και την πανδημία, η Ευρωπαϊκή Ενωση είχε επίσης τον πόλεμο στην Ουκρανία να εκτυλίσσεται στο κατώφλι της. Η οξεία εξάρτησή της από τις εισαγωγές ενέργειας είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση των τιμών – και την ανάγκη να απομακρυνθεί από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα – επιφέροντάς της πλήγμα. Τόσο η ανάπτυξη όσο και η οικονομική ασφάλεια βρίσκονται υπό πίεση.

Η αύξηση της παραγωγικότητας, η οποία έχει καταγραφεί σε μεγάλο μέρος του κόσμου, είναι ιδιαίτερα χαμηλή στην Ευρώπη και το χάσμα μεταξύ της ΕΕ και των Ηνωμένων Πολιτειών διευρύνεται κάθε χρόνο. Με το ποσοστό ανεργίας να κυμαίνεται κατά μέσο όρο περίπου στο 6,5%, υπάρχει ένα μικρό περιθώριο για αυξημένη συνολική ζήτηση για να τροφοδοτήσει την ανάπτυξη, αλλά η ισχυρή μακροπρόθεσμη ανάπτυξη θα είναι ουσιαστικά αδύνατη εάν η Ευρώπη δεν μπορεί να αντιμετωπίσει την υστέρηση της παραγωγικότητας.

Αυτό δεν θα είναι εύκολο κατόρθωμα. Η μακροπρόθεσμη αύξηση της παραγωγικότητας στις ανεπτυγμένες οικονομίες εξαρτάται σημαντικά από τις διαρθρωτικές αλλαγές, που οδηγούνται κυρίως από την τεχνολογική καινοτομία. Εδώ βρίσκεται το κύριο πρόβλημα της Ευρώπης: σε μια σειρά τομέων, από την τεχνητή νοημοσύνη έως τους ημιαγωγούς και τους κβαντικούς υπολογιστές, οι ΗΠΑ και ακόμη και η Κίνα αφήνουν την Ευρώπη στη σκόνη τους.

Η Ευρώπη πρέπει να αποφασίσει: να παραμείνει στην τρέχουσα πορεία της, η οποία είναι βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε σχετική στασιμότητα, ή να χαράξει έναν εντελώς νέο δρόμο. Η τελευταία προσέγγιση είναι πιο επικίνδυνη, αλλά έχει επίσης πολύ περισσότερες αναπτυξιακές δυνατότητες. Δεν υπάρχει έλλειψη δυναμικού από τις κυβερνήσεις, τις επιχειρήσεις, την πολιτική και τον ακαδημαϊκό κόσμο που κατανοούν τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη και είναι περισσότερο από ικανοί να επινοήσουν, να συζητήσουν, να τροποποιήσουν και να εφαρμόσουν ένα δημιουργικό σχέδιο που κοιτάζει προς το μέλλον.

Δυστυχώς, ένα τέτοιο σχέδιο δεν φαίνεται να αποτελεί υψηλή προτεραιότητα εντός ευρωπαϊκών χωρών ή σε επίπεδο ΕΕ. Οταν ένα ταξίδι είναι δύσκολο, η σαφής εικόνα του προορισμού είναι ζωτικής σημασίας για να παρακινήσει τους ανθρώπους. Οι τεχνοκράτες συχνά αποτυγχάνουν να το αναγνωρίσουν αυτό.

Δεν υπάρχει λόγος να πιστεύουμε ότι η ΕΕ είναι ανίκανη να επινοήσει ένα νέο όραμα για το μέλλον της και έναν οδικό χάρτη για τον ψηφιακό και διαρθρωτικό μετασχηματισμό που τόσο πολύ χρειάζεται. Αλλά πρώτα οι Ευρωπαίοι πρέπει να απαντήσουν σε ένα απλό αλλά κρίσιμο ερώτημα: πώς πρέπει να μοιάζει η ΕΕ – από άποψη καινοτομίας, οικονομίας, ασφάλειας και ανθεκτικότητας – σε μια δεκαετία από σήμερα;

Ο Michael Spence είναι κάτοχος Νομπέλ Οικονομικών, επίτιμος καθηγητής και πρώην πρύτανης στην Graduate School of Business του Stanford University