Η ανάγκη παρουσίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Ουκρανία

Η κατάσταση στην ουκρανική Ορθοδοξία άρχισε να εξελίσσεται ραγδαία μετά την παραχώρηση του Τόμου Αυτοκεφαλίας το 2018. Οχι μόνο η Ουκρανία έγινε ανεξάρτητη από το Πατριαρχείο Μόσχας αλλά και εκατομμύρια πιστοί, υποστηρικτές του λεγόμενου «Πατριαρχείου Κιέβου», ξαναμπήκαν στο Σώμα της Εκκλησίας. Αυτό ήταν μια εξαιρετικά γενναία και σοφή απόφαση του Παναγιότατου Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, ο οποίος ανέλαβε μόνος του το βάρος της.

Γενναία, διότι ο Βαρθολομαίος ήξερε την τεράστια επιρροή που έχει η Μόσχα στα εκκλησιαστικά πράγματα διεθνώς, κυρίως εξαιτίας των τεράστιων πόρων που επενδύει. Ηξερε ότι ο πόλεμος που θα δεχθεί θα είναι ανελέητος. Σοφή, διότι ήταν από τους λίγους που καταλάβαιναν ότι αν οι Ουκρανοί δεν αποκτούσαν αυτοκεφαλία θα απομακρύνονταν από το Σώμα της Εκκλησίας, κάτι που έγινε απολύτως σαφές το 2022, όταν οι Ρώσοι εισέβαλαν στην Ουκρανία και το Πατριαρχείο Μόσχας υποστήριξε αυτή την εισβολή.

Κανονικά, το 2018 ο ρόλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Ουκρανία τελείωνε, ωστόσο τα πράγματα δεν έχουν ομαλοποιηθεί και φαίνεται ότι χρειάζεται και σήμερα το άγρυπνο βλέμμα της Μητέρας Εκκλησίας. Στην Ενωτική Σύνοδο του 2018, όταν όλες οι εκκλησιαστικές δομές στην Ουκρανία μετασχηματίστηκαν σε μια ενιαία Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας, το μεγαλύτερο τμήμα της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας (Πατριαρχείου Μόσχας) υπό τον μητροπολίτη Ονούφριο έμεινε απ’ έξω.

Αυτό μάλλον ήταν το αποτέλεσμα παρέμβασης της Μόσχας καθώς αρχικά 17 ιεράρχες αυτής της εκκλησιαστικής δομής σκόπευαν να συμμετάσχουν στην Ενωτική Σύνοδο αλλά τελικά συμμετείχαν μόνο οι δύο εξ αυτών. Αργότερα πολλές ενορίες πέρασαν με δική τους απόφαση στην αυτοκέφαλη Εκκλησία, μια διαδικασία που συνεχίζεται ακόμα.

Σήμερα, με δεδομένο ότι ο νόμος 8371 «για την απαγόρευση της ρωσικής Εκκλησίας» τίθεται σε ισχύ, δημιουργείται μια ιστορική ευκαιρία ώστε κάποιο τμήμα των ιεραρχών και των ενοριών που σήμερα ελέγχονται από την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία (Πατριαρχείο Μόσχας) να απομακρυνθούν διά παντός από τη Μόσχα. Οι πληροφορίες που έχω αναφέρουν ότι τέτοιοι ιεράρχες υπάρχουν, ωστόσο δεν βλέπουν τον τρόπο να το κάνουν με τις συνθήκες που επικρατούν σήμερα στην αυτοκέφαλη Εκκλησία και ζητούν κάποια μεσολάβηση για να γίνει αυτό.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας (αυτοκέφαλη) βλέπει πολύ φοβικά τους ιεράρχες της «απέναντι» εκκλησιαστικής δομής, σε μεγάλο βαθμό με το δίκιο της αλλά σε μεγάλο βαθμό εξαιτίας της κεκτημένης επιθετικότητας με την οποία έχει συνηθίσει να αντιμετωπίζει οτιδήποτε είχε κάποια σχέση με τους Ρώσους. Επιπλέον, ορισμένοι ιεράρχες της αυτοκέφαλης Εκκλησίας φαίνεται να έχουν «βολευτεί» στην παρούσα κατάσταση. Ξεχνούν βεβαίως ότι ο Τόμος Αυτοκεφαλίας είχε ως στόχο την ένωση όλων των ορθοδόξων της Ουκρανίας. Και αυτός ο στόχος παραμένει ακόμα και σήμερα.

Σήμερα υπάρχει μια σημαντική, ιστορική θα έλεγα, ευκαιρία να προχωρήσει περαιτέρω η διαδικασία ενοποίησης. Το Σταυροπήγιο του Οικουμενικού Πατριαρχείο στο Κίεβο κάνει εξαιρετική δουλειά, ο έξαρχος του Οικουμενικού Πατριάρχη, επίσκοπος Κομάνων Μιχαήλ, ξέρει πολύ καλά την κατάσταση και κάνει το ανθρωπίνως δυνατό για να προωθήσει τα συμφέροντα της Ορθοδοξίας σε αυτή τη χώρα και να εκπροσωπήσει επάξια το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Ωστόσο οι δυνατότητές του Σταυροπηγίου είναι πεπερασμένες και προκειμένου να μην χαθεί αυτή η σημαντική ευκαιρία θα πρέπει να υπάρχει σήμερα, επειγόντως, μια πιο ενεργή συμμετοχή της Κωνσταντινούπολης στις εξελίξεις που διαδραματίζονται στην Ουκρανία.