Με τα «κλειδιά» της AI στο χέρι

Η ανθρωπότητα έχει μπει για τα καλά στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία επιφέρει ήδη σημαντικές αλλαγές σε όλα τα επίπεδα, ανάμεσά τους και στην επιστήμη. Θα μπορούσε λοιπόν να ισχυριστεί κανείς ότι η απονομή των φετινών βραβείων Νομπέλ Φυσικής και Χημείας σε πρωτοπόρους ερευνητές που έχουν άμεση σχέση με την ΑΙ, τα εργαλεία και τις δυνατότητές της ήταν όχι απλώς αναμενόμενη αλλά και αναγκαία. Ειδικά καθώς είναι γνωστό πως ισχύει και το αντίστροφο του γνωστού «ουδέν κακό αμιγές καλού».

«Αναμφίβολα, πρόκειται για μια τεχνολογία που έχει δύο όψεις. Διαθέτει ασυνήθιστα μεγάλο δυναμικό προκειμένου να προσφέρει καλές υπηρεσίες, ταυτόχρονα όμως μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να προκαλέσει κακό» είπε λίγο μετά τη βράβευσή του ο Ντέμης (Δημοσθένης) Χασάμπης, ο ένας από τους τρεις, μαζί με τον Τζον Τζάμπερ και τον Ντέιβιντ Μπέικερ, που επελέγησαν φέτος από τη Σουηδική Ακαδημία Επιστημών για τη συνεισφορά τους στον κλάδο των πρωτεϊνών, των χημικών εργαλείων που «κινούν» τα έμβια όντα. Αναγνωρίζοντας, με μια όχι και τόσο συνηθισμένη ειλικρίνεια, ότι όσοι και όσες κρατούν τα «κλειδιά» της συγκεκριμένης τεχνολογίας έχουν και τεράστια ευθύνη για την κατεύθυνση που θα πάρει και τις εφαρμογές που θα έχει.

Αξίζει να σημειωθεί πως ο κυπριακής καταγωγής Χασάμπης – ο οποίος φέτος είχε μία ακόμα διάκριση, καθώς συμπεριλήφθηκε στους 100 πιο επιδραστικούς ανθρώπους στον κλάδο της ΑΙ παγκοσμίως από το περιοδικό «Time» – είναι ο ιδρυτής μιας εταιρείας η οποία δραστηριοποιήθηκε σε έναν νέο για την εποχή κλάδο και θεωρήθηκε πολλά υποσχόμενη. Για τον λόγο αυτόν, δε, κατάφερε από την πρώτη στιγμή να ξεχωρίσει και να κινήσει το ενδιαφέρον των «γιγάντων» της τεχνολογίας. Πρόκειται για την DeepMind, η οποία «γεννήθηκε» το 2010 έχοντας ακόμα δύο «γονείς» – τον επίσης ακαδημαϊκό Σέιν Λεγκ και έναν παιδικό φίλο του Χασάμπη, τον Μουσταφά Σουλεϊμάν –, για να αγοραστεί τέσσερα χρόνια αργότερα από την Google, έναντι του ποσού των 650 εκατ. δολαρίων.

Σήμερα, εάν ανατρέξει κανείς στην ιστοσελίδα της Google DeepMind, όπως πλέον ονομάζεται, θα διαπιστώσει ότι στα λόγια τουλάχιστον η εταιρεία διακηρύττει όσα είπε ο ιδρυτής της στη συνέντευξη Τύπου. «Επιδιώκουμε η ΑΙ να αποδειχθεί επωφελής για τον κόσμο, έτσι οφείλουμε να είμαστε προσεκτικοί στον τρόπο με τον οποίο χτίζεται», αναφέρει χαρακτηριστικά, για να προσθέσει: «Οραμά μας είναι να συμβάλουμε ώστε το οικοσύστημα της ΑΙ να γίνει πιο αντιπροσωπευτικό της κοινωνίας».

Η αλήθεια είναι μάλιστα ότι ο Χασάμπης και, μέσω αυτού, η παραπάνω εταιρεία (στέλεχος της οποίας είναι και ο επίσης βραβευθείς Τζάμπερ) τιμήθηκαν για το «καλό» που έχουν προσφέρει μέχρι σήμερα. «Εάν θέλουμε να κατανοήσουμε πώς λειτουργούν οι πρωτεΐνες, οφείλουμε να γνωρίζουμε πώς είναι δομημένες, και αυτό ακριβώς πέτυχαν οι φετινοί βραβευθέντες», όπως δήλωσε το μέλος της Επιτροπής, Γιόχαν Ακβιστ. Από την πλευρά τους, οι «New York Times» συμπληρώνουν τον συλλογισμό του, υπογραμμίζοντας πως «ενώ αυτό το έργο έπαιρνε μήνες ή και δεκαετίες για να ολοκληρωθεί, τα μοντέλα της ΑΙ, όπως το AlphaFold (ένα από τα καμάρια της DeepMind, που έχει μνημονευθεί πάνω από 20.000 φορές σε επιστημονικές εργασίες), καθιστούν δυνατό το ίδιο μέσα σε μερικές ώρες ή ακόμα και λίγα λεπτά».

Κάπως έτσι ο 48χρονος σήμερα Χασάμπης είδε το όνομά του να μπαίνει στο «πάνθεον» της Χημείας και συνολικά των θετικών επιστημών. Κάτι που ενδεχομένως αρκετοί να ανέμεναν, θεωρώντας πως το Νομπέλ θα ήταν το «κερασάκι στην τούρτα» της μέχρι σήμερα εντυπωσιακά ανοδικής πορείας του, που του έχει διασφαλίσει διεθνή αναγνώριση και κύρος – μαζί και τον τίτλο του «σερ».

Γεννημένος στο Λονδίνο, από πατέρα κυπριακής καταγωγής και μητέρα κινεζικής από τη Σιγκαπούρη, ο Χασάμπης αναδείχθηκε από νωρίς σε παιδί-θαύμα. Για του λόγου το αληθές, μόλις στα 13 του χρόνια ήταν δεινότατος σκακιστής και κατείχε τον τίτλο του μετρ, κατέχοντας τη δεύτερη θέση παγκοσμίως στις ηλικίες κάτω των 14 ετών. Με τα χρήματα μάλιστα που κέρδιζε τότε από το σκάκι κατάφερε να αγοράσει τον πρώτο του υπολογιστή – ένα βήμα που αποδείχθηκε καθοριστικό ώστε να εντρυφήσει στις νέες τεχνολογίες.

Το επιτυχημένο του πέρασμα από τον κλάδο των βιντεοπαιχνιδιών, όπου ίδρυσε και την εταιρεία Elixir Studios – ένα από τα πρώτα παιχνίδια που ανέπτυξε προσομοίωνε την κοινωνική και πολιτική δυναμική ενός έθνους, με 1 εκατομμύριο εικονικούς πράκτορες να προσπαθούν να ανατρέψουν έναν δικτάτορα –, του έδωσε μεγαλύτερη ώθηση για να ανοίξει την πόρτα της τεχνητής νοημοσύνης. Και αυτό, πολύ πριν οι «πολλοί» συνειδητοποιήσουν τις δυνατότητές της και τις τεράστιες αλλαγές που είναι σε θέση να επιφέρει.

Τα υπόλοιπα είναι λίγο ως πολύ γνωστά, καθώς μετά τη βράβευσή του έχουν γραφεί πολλά για τον Χασάμπη. Ανάμεσά τους και το γεγονός ότι έχει κερδίσει τον θαυμασμό του πλουσιότερου ανθρώπου στον κόσμο, του Ιλον Μασκ, ότι διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στο οικοδόμημα της Google και ότι αντιμετωπίζεται πλέον ως «γκουρού» της ΑΙ. Ο ίδιος πάντως παραμένει μετρημένος στις δημόσιες εμφανίσεις του, ενώ όχι απλώς δεν κρύβει την καταγωγή του, αλλά δηλώνει περήφανος για αυτήν. «Με κάνει να νιώθω όμορφα που οι Κύπριοι είναι περήφανοι για μένα. Εχω ελληνικό τρόπο σκέψης και όσα έχει κάνει ο Ελληνισμός για τον δυτικό κόσμο από την κλασική περίοδο και μετά είναι μεγάλο κομμάτι του χαρακτήρα μου» έχει πει σε συνέντευξή του στο Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων.