Νομπέλ ενάντια στα πυρηνικά

Πολλοί εξεπλάγησαν. Κάποιοι απογοητεύτηκαν, άλλοι ανακουφίστηκαν. Σε κάθε περίπτωση, και παρά την έντονη φημολογία των τελευταίων ημερών, η Νορβηγική Επιτροπή που απονέμει κάθε χρόνο το Νομπέλ Ειρήνης προτίμησε να μείνει «μακριά» από τη Μέση Ανατολή, κι ας είχαν προταθεί ως υποψήφιες τόσο η UNRWA, η Υπηρεσία Αρωγής και Εργων του ΟΗΕ για τους Παλαιστίνιους Πρόσφυγες, όσο και λιγότερο αμφιλεγόμενες, στο Ισραήλ, οργανώσεις, όπως η διαθρησκευτική ομάδα Γυναίκες Διεξάγουν Ειρήνη. Δεν έμειναν όμως «μακριά» και οι βραβευθέντες. Στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε στο Τόκιο, ο Τοσιγιούκι Μιμάκι, συμπροεδρεύων του ιαπωνικού κινήματος βάσης Νιχόν Χιντάνκιο, δεν δίστασε να συγκρίνει την κατάσταση για τα παιδιά στη Γάζα με εκείνη στην Ιαπωνία στο τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. «Στη Γάζα, παιδιά βρίσκονται μέσα στα αίματα. Είναι όπως στην Ιαπωνία πριν από 80 χρόνια», δήλωσε. Χωρίς βέβαια να ξεχάσει τον πρωταρχικό σκοπό της ζωής του, τον λόγο για τον οποίο τιμήθηκε με το Νομπέλ Ειρήνης η Νιχόν Χιντάνκιο, η μοναδική στην Ιαπωνία πανεθνική οργάνωση επιζώντων της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι: «Τα πυρηνικά όπλα πρέπει οπωσδήποτε να καταργηθούν… Τα πυρηνικά όπλα δεν φέρνουν την ειρήνη».

Η Νιχόν Χιντάνκιο ιδρύθηκε το 1956, 11 χρόνια αφότου έπεσαν οι ατομικές βόμβες των ΗΠΑ στις δύο ιαπωνικές πόλεις. Οπως σημείωσε στην ομιλία του ο 39χρονος Γιόργκεν Βάτνε Φρίντνες, ο νεότερος πρόεδρος στην ιστορία της Νορβηγικής Επιτροπής Νομπέλ, «η μοίρα όσων επέζησαν από την κόλαση αποκρύφθηκε και αγνοήθηκε για καιρό». To πλήρες όνομα της οργάνωσης είναι Ιαπωνική Συνομοσπονδία Οργανώσεων Πασχόντων της Ατομικής Βόμβας: με τον καιρό, έγινε η μεγαλύτερη και επιδραστικότερη οργάνωση «χιμπάκουσα», όπως λέγονται στα ιαπωνικά οι επιζήσαντες της βόμβας. Ολα της τα μέλη είναι «χιμπάκουσα». Το πρωινό της 6ης Αυγούστου του 1945, ο Τοσιγιούκι Μιμάκι έπαιζε μπροστά στο σπίτι της οικογένειάς του στη Χιροσίμα όταν είδε μια λάμψη στον ουρανό – ήταν η στιγμή που ο τότε τρίχρονος έγινε μάρτυρας της πρώτης ρίψης ατομικής βόμβας στην Ιστορία. Ο Μιμάκι θυμάται ότι παρακολουθούσε, τρομοκρατημένος, τους ανθρώπους που βρίσκονταν στο κέντρο της Χιροσίμα, όταν εξερράγη η βόμβα, να περνούν από το σπίτι του, 17 χιλιόμετρα μακριά, καθώς προσπαθούσαν να ξεφύγουν από τις πυρκαγιές που μαίνονταν σε όλη την πόλη, ενώ ο αέρας ήταν πυκνός από ραδιενεργή τέφρα. «Τα μαλλιά τους είχαν καεί και παρακαλούσαν για νερό», έλεγε τον Οκτώβριο του 2022 στον «Guardian», εκφράζοντας τότε τον έντονο φόβο του ότι «ο πόλεμος στην Ουκρανία θα κλιμακωθεί» και ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν θα έκανε χρήση πυρηνικών όπλων.

Δύο χρόνια αργότερα, παρά τις αλλεπάλληλες απειλές του ρώσου προέδρου, ο φόβος παραμένει μεν, ευτυχώς για όλους μας όμως δεν έχει γίνει πραγματικότητα. Παρ’ όλα αυτά, η Νορβηγική Επιτροπή αποφάσισε να απονείμει το φετινό Νομπέλ Ειρήνης στη Νιχόν Χιντάνκιο «για τις προσπάθειές της να επιτύχει έναν κόσμο απαλλαγμένο από πυρηνικά όπλα και επειδή καταδεικνύει, μέσω μαρτυριών, ότι τα πυρηνικά όπλα δεν πρέπει να χρησιμοποιηθούν ποτέ ξανά». Η ιαπωνική οργάνωση «έχει προσφέρει χιλιάδες μαρτυρίες, έχει εκδώσει ψηφίσματα και δημόσιες εκκλήσεις, στέλνει ετήσιες αντιπροσωπείες στον ΟΗΕ και σε διάφορα συνέδρια ειρήνης για να υπενθυμίσει στον κόσμο την επιτακτική ανάγκη για πυρηνικό αφοπλισμό». Η Νορβηγική Επιτροπή θέλησε να αναγνωρίσει στην ανακοίνωσή της «ένα ενθαρρυντικό γεγονός: κανένα πυρηνικό όπλο δεν έχει χρησιμοποιηθεί σε πόλεμο εδώ και σχεδόν 80 χρόνια». Παράλληλα, ωστόσο, εξέφρασε την ανησυχία της για τις «πιέσεις» που δέχεται σήμερα το επονομαζόμενο «πυρηνικό ταμπού». «Οι πυρηνικές δυνάμεις εκσυγχρονίζουν και αναβαθμίζουν τα οπλοστάσιά τους – νέες χώρες φαίνεται να ετοιμάζονται να αποκτήσουν πυρηνικά όπλα – και διατυπώνονται απειλές για χρήση πυρηνικών όπλων σε συνεχιζόμενες πολεμικές συγκρούσεις. Αυτή τη στιγμή της ανθρώπινης ιστορίας, αξίζει να θυμηθούμε τι είναι τα πυρηνικά όπλα: τα πιο καταστροφικά όπλα που έχει δει ποτέ ο κόσμος», σημείωσε η Επιτροπή, χωρίς να κατονομάσει κανέναν.

^«Του χρόνου συμπληρώνονται 80 χρόνια από τότε που δύο αμερικανικές ατομικές βόμβες σκότωσαν περίπου 120.000 κατοίκους της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι. Ενας αντίστοιχος αριθμός πέθανε από εγκαύματα και τραύματα από ακτινοβολία κατά τους μήνες και τα χρόνια που ακολούθησαν. Τα σημερινά πυρηνικά όπλα έχουν πολύ μεγαλύτερη καταστροφική ισχύ. Μπορούν να σκοτώσουν εκατομμύρια ανθρώπους και θα επηρεάσουν καταστροφικά το κλίμα. Ενας πυρηνικός πόλεμος θα μπορούσε να καταστρέψει τον πολιτισμό μας», προειδοποίησε η Νορβηγική Επιτροπή. Δεν είναι η πρώτη φορά που εφιστά την προσοχή όλων μας στα πυρηνικά όπλα: το 2017, είχε απονείμει το Νομπέλ Ειρήνης στη Διεθνή Εκστρατεία για την Κατάργηση των Πυρηνικών Οπλων (ICAN). Και φυσικά δεν είναι η πρώτη φορά που προτάθηκε για το βραβείο αυτό η ιαπωνική Νιχόν Χιντάνκιο: είχε προταθεί και το 1985, και το 1994, και το 2015. Οι ιδρυτές της, όμως, βρίσκονται πια στο λυκόφως της ζωής τους, ο Τοσιγιούκι Μιμάκι είναι 81 χρόνων, ο έτερος συμπροεδρεύων της οργάνωσης, Τερούμι Τανάκα, είναι 91 χρόνων, «μια μέρα οι χιμπάκουσα δεν θα βρίσκονται πλέον ανάμεσά μας ως μάρτυρες της Ιστορίας», αναγνώρισε η Επιτροπή. Σε συνέντευξη που παραχώρησε χθες, πάντως, ο 91χρονος Τανάκα εξέφρασε την πεποίθηση πως ο λόγος της βράβευσής τους είναι η τρέχουσα παγκόσμια κατάσταση, προειδοποιώντας πως ο κίνδυνος χρήσης πυρηνικών όπλων σε πολέμους όπως αυτός της Ρωσίας στην Ουκρανία ή εκείνος στη Μέση Ανατολή γίνεται «εξαιρετικά υψηλότερος».