Ο Κύπριος που ξεκλείδωσε το μυστικό των πρωτεϊνών

Οι αμερικανοί επιστήμονες Ντέιβιντ Μπέικερ και Τζον Τζάμπερ και ο κυπριακής καταγωγής Βρετανός Ντέμης Χασάμπης τιμώνται με το βραβείο Νομπέλ Χημείας 2024 γιατί ξεκλείδωσαν τα μυστικά της δομής των πρωτεϊνών οδηγώντας σε εκπληκτική πρόοδο σε τομείς όπως η ανάπτυξη φαρμάκων. Το βραβείο απονέμεται κατά το ήμισυ στον Μπέικερ «για τον υπολογιστικό σχεδιασμό πρωτεϊνών» και το άλλο μισό μοιράζεται στους Χασάμπης και Τζάμπερ για τις εργασίες τους στην «πρόβλεψη της δομής της πρωτεΐνης», όπως ανακοίνωσε η Επιτροπή Νομπέλ της Σουηδικής Ακαδημίας Επιστημών.

Ο Μπέικερ, 62 ετών, είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον στο Σιάτλ, ενώ ο Χασάμπης, 48 ετών, είναι διευθύνων σύμβουλος της Google DeepMind, της θυγατρικής ερευνητικής εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης της Google, όπου ο Τζάμπερ, 39 ετών, εργάζεται επίσης ως ανώτερος ερευνητής. Χασάμπης και Τζάμπερ χρησιμοποίησαν τεχνητή νοημοσύνη για να προβλέψουν τη δομή σχεδόν όλων των γνωστών πρωτεϊνών, ενώ ο Μπέικερ έμαθε πώς να κυριαρχεί στα δομικά στοιχεία της ζωής και να δημιουργεί εντελώς νέες πρωτεΐνες.

Ο Ντέμης Χασάμπης, ο οποίος μιλάει με πάθος για την έρευνά του με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, υπογραμμίζει ταυτόχρονα πως «πρέπει να λάβουμε τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης τόσο σοβαρά υπόψη όσο και άλλες μεγάλες παγκόσμιες προκλήσεις, όπως η κλιματική αλλαγή», αν και κατά κανόνα πιστεύει στη θετική δυναμική της. Γεννημένος στο Λονδίνο από ελληνοκύπριο πατέρα και μητέρα από τη Σιγκαπούρη, ξεκίνησε τις σπουδές του από την επιστήμη των υπολογιστών στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, ολοκλήρωσε το διδακτορικό του στη Γνωστική Νευροεπιστήμη και συνίδρυσε τη startup τεχνητής νοημοσύνης DeepMind, την οποία η Google αγόρασε για σχεδόν 478 εκατ. ευρώ το 2014. Φέτος έλαβε τον τίτλο του ιππότη για τις υπηρεσίες του στην τεχνητή νοημοσύνη.

«Πολλά παιδιά ξεκινούν παίζοντας παιχνίδια, όπως έκανα εγώ, και στη συνέχεια ασχολούνται με τον προγραμματισμό και ύστερα χρησιμοποιούν αυτό το απίστευτο εργαλείο, τον υπολογιστή, για να δημιουργήσουν» είχε αναφέρει σε παλαιότερη συνέντευξή του.

«Είναι εντελώς σουρεαλιστικό για να είμαι ειλικρινής. Εμεινα άναυδος και στο κενό για μερικά λεπτά» είπε όταν ενημερώθηκε για το βραβείο ευχαριστώντας την DeepMind, την Google και τον συνάδελφό του Τζάμπερ. Για την κοινή τους δουλειά ανέφερε: «Χρησιμοποιήσαμε όλες τις σύγχρονες τεχνικές μηχανικής εκμάθησης και τις γνωστές δομές που ανακαλύφθηκαν τα τελευταία 50 χρόνια και καταφέραμε να δημιουργήσουμε ένα σύστημα ικανό να βρίσκει τη δομή σχεδόν όλων των πρωτεϊνών που είναι γνωστές στην επιστήμη». Με το μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης που ανέπτυξαν επιλύουν ένα πρόβλημα δεκαετιών, καθώς ήδη από το 1970 ερευνητές προσπάθησαν να προβλέψουν τις δομές πρωτεϊνών με βάση τα αμινοξέα τους. «Ο Ντέιβιντ Μπέικερ έχει κάνει μια απολύτως σημαντική δουλειά στον σχεδιασμό πρωτεϊνών» είπε. «Οπότε είναι πραγματικά πολύ συναρπαστικό να λαμβάνω το βραβείο και με τους δύο».

Το βραβείο είναι το δεύτερο που απονέμεται αυτή την εβδομάδα για εργασίες που αφορούν την τεχνητή νοημοσύνη, υπογραμμίζοντας την αυξανόμενη σημασία της μηχανικής εκμάθησης και των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων για την επιστήμη.