«Η ιδέα της ελευθερίας μάς ενώνει με τον Μπάιρον»

Ο δηλωμένος φιλέλληνας συνθέτης Τομ Σμέηλ συμμετέχει στην αποψινή εκδήλωση ποίησης και μουσικής στο Ηρώδειο «Eλληνες και Φιλέλληνες» που διοργανώνει η Εταιρεία για τον Ελληνισμό και Φιλελληνισμό (ΕΕΦ), σε σύμπραξη με την Ορχήστρα Σύγχρονης Μουσικής της ΕΡΤ και υπό την αιγίδα της Βρετανικής Πρεσβείας, του υπουργείου Πολιτισμού και του Δήμου Αθηναίων. Η εκδήλωση γίνεται στο πλαίσιο της επετείου των 200 χρόνων από τον θάνατο του λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι.

Ο άγγλος ρομαντικός ποιητής και ο ρόλος του στην άνθηση του ευρωπαϊκού φιλελληνικού κινήματος τον 19ο αιώνα που αναγνώρισε τον ελληνικό αγώνα ανεξαρτησίας του 1821 φέρνουν στο Ηρώδειο απόψε πολλούς δημιουργούς από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ανάμεσά τους και τη συγγραφέα Βικτόρια Χίσλοπ, την αμερικανίδα ποιήτρια – καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Αλίσια Ε. Στόλινγκς και τον συνθέτη Τομ Σμέηλ, ο οποίος θα συνοδεύσει τις απαγγελίες ποιημάτων του λόρδου Βύρωνα, από τα «Νησιά της Ελλάδας», καθώς και άλλων ελλήνων και φιλελλήνων ποιητών (Αλεξάντρ Πούσκιν, Γιοχάνα Κίνκελ, Βιτόριο Σερένι, Γιούλιους Σλοβάκι, Φρεντερίκ Μιστράλ, Κωστής Παλαμάς, Αριστοτέλης Βαλαωρίτης). «Η ιδέα επίσκεψης ενός τόπου όπου κανείς αισθάνεται ελεύθερος, νιώθει ευτυχισμένος έχοντας το αίσθημα ότι επιστρέφει σπίτι του είναι αυτό που ενώνει εμάς τους σύγχρονους φιλέλληνες με τον Βύρωνα» λέει ο Τομ Σμέηλ.

Ο άγγλος συνθέτης στη συνομιλία μας μέσω WhatsApp μοιράζεται τις ενθουσιώδεις εντυπώσεις του από τις πρώτες μέρες φθινοπώρου στη Μάνη. Εκεί όπου από το 2015 με τη σύζυγό του συγγραφέα και πιανίστρια Αλμπα Αρίκα περνάνε με την οικογένειά τους μεγάλο χρονικό διάστημα. «Αγοράσαμε ένα μικρό πέτρινο σπίτι με έναν μεγάλο κήπο πάνω από την Καρδαμύλη. Μπορώ να πω ότι κάθε φορά που έρχομαι στην Πελοπόννησο αισθάνομαι θαμπωμένος από το τοπίο, αντικρίζοντας την παράξενη ομορφιά του Ταΰγετου, ακούγοντας τα τσακάλια να τραγουδάνε μέσα στη νύχτα, σαν αρχαία πλάσματα που φωνάζουν “είμαι εδώ”».

Και την ερχόμενη Τρίτη στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς συμμετέχει στη μουσική εκδήλωση «Echoes of Greece», στη διάρκεια της οποίας θα ακουστούν έργα μουσικής δωματίου των σύγχρονων με τον λόρδο Βύρωνα συνθετών Σούμπερτ Μπετόβεν, Μέντελσον. Ο Τομ Σμέηλ εκείνη τη βραδιά θα παρουσιάσει τις δικές του φιλελληνικές προεκτάσεις με την πρεμιέρα της σύνθεσής του «Μοριάς». Η σονάτα για τσέλο και δέκα μουσικούς αντιπροσωπεύει τη σχέση του σύγχρονου φιλέλληνα με τη χώρα.

Η σονάτα «Μοριάς»

«Η σύνθεση “Μοριάς” δεν είναι μια απεικόνιση βουνών, θαλασσών, δασών, αρχαίων ερειπίων ή ανθρώπων, αν και μπορεί κανείς να δει νοητικές εικόνες τέτοιων πραγμάτων όταν ακούσει τη μουσική» εξηγεί ο Τομ Σμέηλ. «Είναι μια αντανάκλαση του ό,τι συνάντησα στην Ελλάδα και με ενέπνευσε. Ηρθα για πρώτη φορά εδώ το 2011. Η σύζυγός μου, συγγραφέας Αλμπα Αρίκα, ήταν από καιρό θαυμάστρια της χώρας σας και μας πήγε – τα παιδιά μας και εμένα – πρώτα στο Πήλιο, σε άλλα σημεία της ηπειρωτικής Ελλάδας, στα νησιά και μετά στην Πελοπόννησο. Εκεί ο τόπος αμέσως χτύπησε μία χορδή μέσα μου. Από τότε έχω μονίμως ένα αίσθημα ευεξίας και ευτυχίας. Μετά από αυτό το ταξίδι ερχόμασταν σχεδόν κάθε χρόνο και βλέποντας όλες τις γωνιές της χώρας το πάθος μου για καθετί ελληνικό μεγάλωνε. Το 2021 αγοράσαμε ένα μικρό σπίτι κοντά στην Καρδαμύλη στη Μάνη. Είναι παλιό και όμορφο με μεγάλο κήπο και μια τοποθεσία που κόβει την ανάσα. Ο Ταΰγετος πίσω, η θάλασσα κάτω και ενδιάμεσα δάση και ελαιώνες. Δεν είναι μόνο η συγκλονιστική φυσική ομορφιά της Ελλάδας που με γοητεύει ή τα θαύματα του παρελθόντος της. Αλλά ο γοητευτικός τρόπος με τον οποίο οι Ελληνες συνδυάζουν τον παλιό και τον νέο τρόπο ζωής, που ενώ αγκαλιάζει τη νεωτερικότητα έχει ωστόσο διατηρήσει τόσα πολλά από αυτά που εμείς στην Αγγλία έχουμε χάσει».

Και αμέσως μετά ο Τομ Σμέηλ, ο οποίος κάνει μόνος του εργασίες συντήρησης στο παλιό πέτρινο αγροτόσπιτο της Μάνης και φροντίζει τα δέντρα και τα φυτά του κήπου, συμπληρώνει με αργή, σταθερή φωνή και σωστή προφορά στα ελληνικά: «Η σύζυγός μου και εγώ είναι δύο χρόνια τώρα που κάνουμε μαθήματα μέσω Zoom με έναν δάσκαλο ελληνικών από την Κρήτη. Δεν είναι ευγενικό να ζεις σε έναν τόπο και να μη μιλάς τη γλώσσα των κατοίκων του».

Info

«Eλληνες και Φιλέλληνες», απόψε
στις 21.00 στο Ηρώδειο και «Echoes
of Greece» στις 15/10 στις 19.30 στο
Μουσείο Μπενάκη, Πειραιώς 138