Επιβεβλημένη η μεταρρύθμιση της ΕΑΣ

Το βάρος της επίτευξης δημοσιονομικής σταθερότητας πρέπει να κατανέμεται μεταξύ όλων των κατηγοριών των πολιτών, δεδομένου ότι η βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών είναι προς όφελος όλων. Τούτο δε διότι δεν είναι επιτρεπτό, αντί της προώθησης διορθωτικών μέτρων ή της είσπραξης των φορολογικών εσόδων από τη μη εφαρμογή των οποίων ευνοούνται άλλες κατηγορίες πολιτών, να διατηρείται μονίμως σε συγκεκριμένη κατηγορία πολιτών, αυτή των συνταξιούχων, βάρος που έχει επιβληθεί προς αντιμετώπιση της δυσμενούς οικονομικής συγκυρίας, ώστε η σωρευτική, τελικά, επιβάρυνσή της να παραμένει ιδιαίτερα μεγάλη και να καθίσταται πλέον εμφανής η υπέρβαση σε βάρος της των ορίων της ισότητας στην κατανομή των δημοσίων βαρών και της αναλογικότητας.

Η ΕΑΣ υπολογίζεται επί όλων των συντάξιμων μεικτών αποδοχών, πριν δηλαδή από τις άλλες κρατήσεις, μειώσεις και του φόρου. Μάλιστα δε με τον συντελεστή του τελευταίου κλιμακίου, στον οποίο συμβαίνει να εμπίπτουν, ενώ δεν επιβαρύνονται μόνο αυτές οι οποίες δεν υπερβαίνουν το ποσό των 1.400 ευρώ μηνιαίως, πράγμα που καθιστά έτι προφανέστερο τον ασύμμετρο και ισοπεδωτικό της χαρακτήρα.

Η ρύθμιση αυτή δεν εμφανίζει μόνο λεπτομερειακό πρόβλημα στα όρια των εισοδηματικών κλιμακίων. Το πρόβλημα αυτό είναι απλώς το σύμπτωμα της παραβίασης της αρχής της αναλογικότητας, που γίνεται πρόδηλα εμφανής και έντονα συνειδητή ακριβώς στα όρια των κλιμακίων αυτών, διότι, εκεί, ο συσχετισμός του αποτελέσματος καθιστά προφανή την αντισυνταγματικότητα των ρυθμίσεων. Αλλωστε, αυτόματα, ως στοιχειώδης σκέψη επιβαλλόμενη από την αρχή της αναλογικότητας, ο φόρος εισοδήματος ρυθμίστηκε και ρυθμίζεται κατά κλιμάκια με προοδευτικό φορολογικό συντελεστή, που εφαρμόζεται σε καθένα από αυτά. Επίσης, ο φόρος κληρονομιών, δωρεών και γονικών παροχών, ο φόρος ακίνητης περιουσίας (ΦΑΠ), αλλά και ο ενιαίος φόρος ιδιοκτησίας ακινήτων (ΕΝΦΙΑ), ακολουθούν την ίδια μορφή κλιμάκωσης με τον φόρο εισοδήματος.

Η θεμελιώδης δηλαδή φορολόγηση του εισοδήματος και της περιουσίας ακολουθεί την ίδια ακριβώς λογική των κλιμακίων, ως αυτονόητη συνέπεια εφαρμογής των αρχών της αναλογικότητας και ισότητας των πολιτών, αντίθετα με τη ρύθμιση των, στην προκειμένη περίπτωση, διατάξεων για την ΕΑΣ. Δεν είναι όμως δυνατόν και οι δύο αυτές μορφές να είναι σωρευτικά συμβατές με τις ανωτέρω αρχές της αναλογικότητας και της ισότητας. Η μεταξύ τους διάζευξη είναι αναγκαίως αποκλειστική. Η διάσπαση της αναλογικότητας και της ισότητας συνεπάγεται και την κατάλυσή τους, διότι η αποδοχή του ανωτέρω δυαδισμού είναι απλώς η αρχή της αναρχίας, αφού επιτρέπει την επινόηση, απεριορίστως, και κάθε άλλου περαιτέρω εισπρακτικού συστήματος.

Η ισοπέδωση, επομένως, στην οποία καταλήγει η ρύθμιση της ΕΑΣ, με τον ακραίο τρόπο που εμφανίζεται, πρωτίστως από την πλευρά της βίαιης ανόδου της κλίμακας ασύμμετρα προς την άνοδο του τελικού πραγματικού εισοδήματος από σύνταξη και δευτερευόντως από την πλευρά της επιβάρυνσης που εισάγει, όχι κατά κλιμάκια και με προοδευτικό, επί της διαφοράς, συντελεστή, αλλά επί του όλου ποσού, σε συνδυασμό με τη μη επιβάρυνση μόνο των συντάξεων που δεν υπερβαίνουν τα 1.400 ευρώ και όχι όλων, δηλαδή με την απαλλαγή και αυτών που υπερβαίνουν τα 1.400 ευρώ, είναι, προδήλως, μη συμβατή με τα άρθρα 4 (παρ. 1 και 5) και 25 (παρ. 1 και 4) του Συντάγματος και, ως εκ τούτου, ανίσχυρη.

Τα δικαστήρια ναι μεν, επί των επιλογών του νομοθέτη, ασκούν οριακό δικαστικό έλεγχο, δύνανται και οφείλουν όμως να ερευνήσουν το αμιγώς νομικό ζήτημα, αν έχει ληφθεί υπόψη η συνταγματική αρχή της ισότητας, από την άποψη της υποχρέωσης του νομοθέτη να μη μεταχειρίζεται κατά διαφορετικό τρόπο καταστάσεις που είναι όμοιες, και η αρχή της αναλογικότητας, από την άποψη της τήρησης δίκαιης ισορροπίας μεταξύ του δημοσίου συμφέροντος και της προστασίας δικαιωμάτων που απορρέουν από το Σύνταγμα. [πρβλ. ΣτΕ Ολομ. 1408/2022.]

Ο Νικόλαος Αγγελάρας είναι πρόεδρος Ελεγκτικού Συνεδρίου ε.τ.