Η ακροδεξιά «μαύρη σελίδα» της δημοκρατίας

Μία εβδομάδα μετά τις εκλογές στη Σαξονία και τη Θουριγγία η πολιτική ηγεσία του Βερολίνου δεν έχει βρει ακόμη τις απαντήσεις στον θρίαμβο των δύο άκρων. Αφενός την άνοδο του εξτρεμιστικού, ακροδεξιού κόμματος ΑfD με την πρωτιά στη Θουριγγία έχοντας επικεφαλής τον φασίστα Μπγιορν Χέκε. Αφετέρου την εμφάνιση του νέου κόμματος της Σάρα Βάγκενκνεχτ που αποχώρησε από το μετα-κομμουνιστικό Αριστερά και στην ουσία το εξαφάνισε, για να καταστεί με τα διψήφια ποσοστά του ρυθμιστικός παράγοντας για τον σχηματισμό κυβερνήσεων και στα δύο κρατίδια.

Μετά τις εκλογές σε Σαξονία και Θουριγγία ακολουθούν οι εκλογές στο Βρανδεμβούργο που θα διεξαχθούν σε δύο εβδομάδες. Εκεί διεκδικεί την επανεκλογή του ο σοσιαλδημοκράτης Ντίτμαρ Βόιτκε, από το 2013 πρωθυπουργός του κρατιδίου. Από την επιτυχία του θα εξαρτηθούν πολλά και για τον καγκελάριο Ολαφ Σολτς. Ωστόσο, και από τις κάλπες στο Βρανδεμβούργο αναμένεται να βγει ισχυρότερο το ακροδεξιό ΑfD. Θα είναι η τρίτη εκλογική εμφάνιση και για το νέο κόμμα της Σάρα Βάγκενκνεχτ, για το οποίο η επιτυχία στα ανατολικογερμανικά κρατίδια είναι ο βατήρας για την πρώτη συμμετοχή σε παγγερμανικές εκλογές, το αργότερο, τον Σεπτέμβριο του 2025.

Η ισχυροποίηση του ακροδεξιού ΑfD και η εμφάνιση ενός νέου κόμματος ακροαριστερού λαϊκισμού επιτείνουν τα φαινόμενα ρευστότητας του πολιτικού συστήματος της Γερμανίας. Ηδη από τις προηγούμενες εκλογές είχαν αλλάξει οι γνωστές σταθερές της πολιτικής γεωγραφίας της Γερμανίας ανατρέποντας τον κανόνα των δικομματικών κυβερνήσεων συνασπισμού. Η ανάγκη ενός τρικομματικού συνασπισμού Σοσιαλδημοκρατών – Πρασίνων – Φιλελευθέρων για να σχηματιστεί η σημερινή κυβέρνηση Σολτς ήταν έκφραση αυτής της ρευστότητας. Τώρα το κόμμα της Σάρα Βάγκενκνεχτ διεκδικεί το δικό του μερίδιο του εκλογικού σώματος, ενώ εδραιώνεται η Ακροδεξιά σε υψηλότερα επίπεδα.

Η ανάλυση του αποτελέσματος στις εκλογές της περασμένης Κυριακής στη Σαξονία και τη Θουριγγία δείχνει ότι το 50% των ψηφοφόρων του AfD επέλεξαν το ακροδεξιό, εξτρεμιστικό κόμμα από πεποίθηση και όχι ως ψήφο διαμαρτυρίας. Τα ποσοστά του AfD γύρω στο 30% είναι συγκρίσιμα με εκείνα ακροδεξιών κομμάτων σε άλλες χώρες της Ευρώπης, Γαλλία, Ιταλία, Ολλανδία, Πολωνία, Ουγγαρία. Υπό την έννοια αυτήν, «η Ανατολική Γερμανία είναι μάλλον η κανονικότητα, ενώ η Δυτική Γερμανία είναι η εξαίρεση», υποστηρίζει ο Μπέντζαμιν Χένε, πολιτειολόγος στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Κέμνιτς. «Σίγουρα υπάρχουν ειδικά χαρακτηριστικά της Ανατολικής Γερμανίας που ερμηνεύουν τη συγκεκριμένη πολιτική συμπεριφορά των Ανατολικογερμανών», λέει ο Χένε. Είναι πολύ πιο κοντά σε εκείνη των Πολωνών, των Ούγγρων, των Σλοβάκων, παρά των  Δυτικογερμανών.

«Η Ακροδεξιά είναι η μαύρη σελίδα της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Είναι κομμάτι της, έκφραση φαινομένων κρίσης της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Εργαλειοποιεί την κρίση για να ενισχυθεί, δεν λύνει την κρίση. Αλλά ανήκει σ’ αυτήν», είναι η θέση του Χένε. «Ζητούμενο για τα πολιτικά κόμματα είναι να κρατηθεί η Ακροδεξιά σε όσο το δυνατόν χαμηλότερα επίπεδα. Αλλά δεν θα καταφέρουν, κατά πάσα πιθανότητα, να την εξαλείψουν», εκτιμά ο ανατολικογερμανός πολιτειολόγος.

Ο Φρίντριχ Μερτς είχε δεσμευτεί ότι με την εκλογή του ως πρόεδρος του Χριστιανοδημοκρατικού Κόμματος CDU θα μειώσει στο μισό τη δύναμη του AfD. Οχι μόνον αυτό δεν συνέβη, αλλά υπό την ηγεσία του το CDU σύρεται όλο και περισσότερο δεξιότερα στα θέματα εσωτερικής ασφάλειας, μετανάστευσης και προσφύγων, που είναι προνομιακή θεματική για το ακροδεξιό AfD. Μετά την τρομοκρατική επίθεση στο Ζόλινγκεν, πιέζει την κυβέρνηση Σολτς να κηρύξει τη Γερμανία σε «κατάσταση εθνικής ανάγκης», θέλει στην ουσία να ακυρώσει εκ των υστέρων την πολιτική της προκατόχου του Ανγκελα Μέρκελ στο Προσφυγικό.

Την ώρα που το δεξιό CDU αποκλείει κατηγορηματικά ως «κόκκινη γραμμή» (Μπραντμάουερ) τη συνεργασία με το ακροδεξιό AfD, πλειοδοτεί σε κορόνες για κλείσιμο των εθνικών συνόρων της Γερμανίας. «Δεν συνεργάζονται μαζί μας, αλλά εφαρμόζουν την πολιτική μας» παραπονιέται η πρόεδρος του AfD, Αλις Βάιντελ. «Η υιοθέτηση πολιτικών της Ακροδεξιάς τη νομιμοποιεί στα μάτια των ψηφοφόρων», σημειώνει ο πολιτειολόγος Χένε. Το αποτέλεσμα θα είναι η άνοδος της Ακροδεξιάς να μην περιοριστεί στην Ανατολική Γερμανία αλλά να γίνει παγγερμανικό φαινόμενο.