Το χαμένο νησί

Ενα αιγαιοπελαγίτικο νησί. Μια μικρή, τυπική νησιώτικη κοινωνία. Ανδρες που ταξιδεύουν, γυναίκες που ζουν παραδομένες στον αποκλεισμό και την ερωτική στέρηση. Και η τρελή του χωριού. Η γριά Χουχού. Απόμακρη και απόκοσμη, κάτι μεταξύ ανθρώπου και ξωτικού.

Ενα ναυάγιο και ο μοναδικός επιζών εκβράζεται σε μία ακτή του νησιού. Μεταξύ του ναυαγού και της κόρης του άντρα που τον περιθάλπει αναπτύσσεται μια παθιασμένη ερωτική σχέση. Που λες και, με κάποιον τρόπο, επηρεάζει όλο το νησί. Η ατμόσφαιρα φορτίζεται περίεργα, οι κάτοικοι εξάπτονται, η Χουχού καταριέται. Παράλληλα όμως αλλάζει και η φύση. Παράξενα, πρωτόγνωρα για τους ντόπιους φυτά αρχίζουν να φύονται. Η θερμοκρασία ανεβαίνει, ο χειμώνας δεν έρχεται, οι μέρες δεν μικραίνουν, ο ορίζοντας αλλάζει. Οι βάρκες κάνουν κάποια ώρα να διανύσουν μία απόσταση αλλά τη μισή για να επιστρέψουν. Γιατί; Διότι το νησί «ταξιδεύει». Αποκομμένο από τη ρίζα του – ύστερα από τις κατάρες της Χουχού όπως υπονοείται – πλέει προς τον Ειρηνικό. Κι εκεί πια από Τήλος γίνεται Ταϊλί, η ελληνική γλώσσα ξεχνιέται και, δεκάδες χρόνια αργότερα, ένας Ελληνας βρίσκει στον ναό του τροπικού πλέον νησιού ένα χειρόγραφο γραμμένο στα ελληνικά που εξιστορεί όσα αναφέρω παραπάνω.

Αυτό είναι το «Χαμένο νησί» του Μ. Καραγάτση, μια φανταστική (με την έννοια του μεταφυσικού) νουβέλα που ο συγγραφέας έγραψε στην Κατοχή, την περίοδο που έμενε με την οικογένειά του στην Κάρυστο. Και τη σκεφτόμουν αυτές τις μέρες με αφορμή την Ψίμυθο. Το «χαμένο νησί» άγνωστης προέλευσης που αναδύθηκε στα «πέλαγα» των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης και με περίσσια βιάση κατακυρώθηκε στην πραγματικότητα.

Όλα ξεκίνησαν από έναν ωραίο τύπο που ανέβασε στο Χ την πληροφορία ότι εφέτος η «φάση» η καλή, η αυθεντική παίχθηκε στην Ψίμυθο. Επιτυχία πρώτη και πιο σημαντική θεωρώ, η επιλογή του ονόματος – κάτι που επιβεβαιώνει τη δύναμη της γλώσσας ακόμη και ανάμεσα στα emoji των σόσιαλ μίντια. Διότι το «Ψίμυθος» είναι όνομα ταμάμ για ελληνικό νησί που μάλιστα προσελκύει «φασαίους». Αυτό που λέμε ότι, ακόμη και αν δεν υπήρχε, θα έπρεπε να το εφεύρουμε. Και αυτό ακριβώς έγινε.

Και από τότε άρχισαν οι αναφορές για τα πανηγύρια της Ψιμύθου, για το ΕΣΥ που κατέρρευσε στο νησί, για το πόσο ακριβά είναι τα ακτοπλοϊκά εισιτήρια, για τις τοπικές συνταγές, για τις παραλίες της, για το πόσο ήσυχο ήταν το νησί πριν το ανακαλύψουν οι «φασαίοι», μέχρι και τι ψήφισαν οι κάτοικοί του στις εκλογές είδαμε (με πρώτο κόμμα το «ΜέΡΑ25» και δεύτερο την «Πλεύση Ελευθερίας»). Ενα διαδικτυακό παιχνίδι μεταξύ ψέματος και αλήθειας που όμως φάνηκε ότι το είχαμε πολύ ανάγκη. Ενα φανταστικό νησί όπου όλοι μπορούμε να φτάσουμε χωρίς εισιτήριο και χωρίς να έχουμε κλείσει διαμονή. Χασκογελώντας και τρολάροντας για την Ψίμυθο όμως, ίσως δεν συνειδητοποιούμε τη ρομαντική διάσταση της ανάγκης για έναν ειδυλλιακό, έναν υπερβατικό τόπο και τοπίο που δεν υπάρχει στην πραγματικότητα, για ένα «Ταξίδι στην Ψίμυθο» έτσι όπως ζωγράφισε ο Βατό το δικό του «Ταξίδι στα Κύθηρα». Και πίσω από τα αστεία (περισσότερο ή λιγότερο επιτυχημένα) προσωπικά βλέπω την ανάγκη μας για την Ουτοπία. Ετσι, θα τοποθετούσα την Ψίμυθο κάπου ανάμεσα στα Κύθηρα και την Αρκαδία, την Ουτοπία της αρχαιότητας. Κι αν πέσουμε σε στεριά, εμείς θάλασσα θα την κάνουμε.

Η αλήθεια και η φαντασία

Θεωρώ πως ο καλύτερος επίλογος για σήμερα θα ήταν το πώς περιγράφει ο ίδιος ο Καραγάτσης αυτήν την ανάγκη για ουτοπία στον πρόλογο της νουβέλας του: «Η ιστορία είναι παλιά και παράξενη τόσο, που δεν ξέρει κανείς πού τελειώνει η αλήθεια για ν’ αρχίσει η φαντασία μιας ζωής σπίρτου και τοξινώσεων. Η αλήθεια όμως τι μας νοιάζει εμάς, τους δραπέτες, τους λιποτάχτες της στεγνής λογικής των τριών διαστάσεων; Την τέταρτη κυνηγούμε, την άυλη κι άπιαστη, τη φευγάτη από το κοσμικό περίγραμμα των ματιών μας. Τη φυγή ζητάμε στο άπειρο, στον ίλιγγο της φαντασίας. Αυτή που θα μας γλυτώσει από τον ανθρώπινο πίθηκο των αταβικών φόβων, από το συχαμερό μέρμηγκα της καθημερινής φαγοπεπτοαφοδευτικής πραγματικότητας. Ας γίνουμε τζιτζίκια κι ας τραφούμε με δροσιές αυγινές. Ας γίνουμε χίμαιρες κι ας ξεδιψάσουμε από νάματα παραμυθιών και θρύλων…».