Η άνοδος και η πτώση του «National Geographic»

Ποια είναι ασφαλέστερη επένδυση; Μια παρακμάζουσα βιομηχανία χάλυβα σε κάποια πολιτεία των Ηνωμένων Πολιτειών; Μια αυτοκινητοβιομηχανία στο Ντιτρόιτ; Ή ένα μεγάλης κυκλοφορίας – ας πούμε για την οικονομία της συζήτησης – αγγλόφωνο περιοδικό; Οι πρώτες επιχειρήσεις έχουν να διαχειριστούν τον ανταγωνισμό, τη μεγάλη παραγωγή και τις τεχνολογικές εξελίξεις που έρχονται από την Κίνα, τη Γερμανία και την Ιαπωνία. Μια εκδοτική επιχείρηση που εστιάζει στον περιοδικό Τύπο καταγράφει τις τελευταίες τάσεις της μόδας, προσαρμόζεται στις αλλαγές που επιφέρει το Διαδίκτυο, εκμεταλλεύεται πλήρως τις δυνατότητες ήχου και εικόνας που προσφέρει η τεχνολογία ενισχύοντας τη διαδραστικότητα.

Αν και τα δεδομένα φαίνεται να συγκλίνουν υπέρ των περιοδικών, οι αντίστοιχες επιχειρήσεις ωστόσο αποδείχθηκαν παγίδες για τους επενδυτές, ακόμα και αν επρόκειτο για τίτλους με μεγάλη κυκλοφορία και διεθνή αναγνώριση.

Αυτοκρατορία

Χαρακτηριστική της κατάστασης, όπως έχει διαμορφωθεί, είναι η περίπτωση του «National Geographic», το οποίο απέλυσε προ ημερών το 13% του προσωπικού του. Είδηση, η οποία δεν προκάλεσε ιδιαίτερη αίσθηση, καθώς το περιοδικό δεν έχει την επιδραστικότητα του παρελθόντος.

Κι όμως. «Η άνοδος και η πτώση της επωνυμίας “National Geographic” αποτελεί μια διαφωτιστική περίπτωση για το πώς καταστρέφονται οι αυτοκρατορίες των μέσων ενημέρωσης», επισημαίνει ο αμερικανός κριτικός μουσικής και συγγραφέας 11 βιβλίων Τεντ Τζόια σε άρθρο του υπό τον τίτλο «Ο θάνατος του περιοδικού» που δημοσίευσε προ ημερών στον διαδικτυακό πολιτιστικό οδηγό του The Honest Broker (Ο τίμιος μεσίτης), τονίζοντας ότι το «National Geographic» υπήρξε κάποτε μια τεράστια αυτοκρατορία – πολύ μεγαλύτερη από τη σημερινή μητρική εταιρεία, την Disney.

Περί τις 12 εκατομμύρια οικογένειες στις ΗΠΑ υπολογίζονται οι τρέχοντες συνδρομητές στο «National Geographic», με αρκετούς από αυτούς να διατηρούν αρχείο με τα τεύχη που έχουν στην κατοχή τους. Δεν είναι λίγοι εκείνοι, δε, που δεν αρκούνται στο να γίνουν συνδρομητές στο περιοδικό, αλλά εγγράφονται μέλη στη Λέσχη Εξερευνητών του «National Geographic», γεγονός που οφείλεται στον ιδιαίτερο χαρακτήρα του.

Η National Geographic Society χρηματοδότησε τις εξερευνήσεις του Ρόμπερτ Πίρι στον Βόρειο Πόλο και την πρώτη πτήση του Ρίτσαρντ Μπερντ στον Νότιο Πόλο. Περισσότερες από 15.000 επιχορηγήσεις έχουν δοθεί σε επιστήμονες από την επιστημονική και εκπαιδευτική οργάνωση σε βάθος δεκαετιών. Οι παράλληλες επιχειρήσεις που φέρουν τον λογότυπο του «National Geographic» διαθέτουν στην αγορά από χάρτες έως γραφική ύλη και παζλ.

Οι εξειδικευμένες τηλεοπτικές εκπομπές του – που ξεκίνησαν το 1964 – αποδείχθηκαν ιδιαίτερα προσοδοφόρες, και το μουσικό θέμα τους με την υπογραφή του Ελμερ Μπέρνσταϊν έχει συνδεθεί άρρηκτα με την έννοια της περιπέτειας. Η επιτυχία των εκπομπών οδήγησε στη δημιουργία ενός καλωδιακού καναλιού με την ίδια επωνυμία ως τη στιγμή που η Disney ανέλαβε τον έλεγχο της πλειοψηφίας και άλλαξε τον προσανατολισμό του περιεχομένου.

«Κανένα έντυπο περιοδικό δεν ήταν πιο φιλόδοξο από το “National Geographic”, το οποίο και ίδρυσε σταδιακά μια επιχειρηματική αυτοκρατορία που εξαπλώθηκε σε κάθε γωνιά του πλανήτη, παράλληλα με τους εξερευνητές της», επισημαίνει ο Τεντ Τζόια.

Και μπορεί ούτε η Μεγάλη Υφεση ούτε οι Παγκόσμιοι Πόλεμοι να κατάφεραν να ανακόψουν την κυκλοφορία του, όμως το «National Geographic» υπέκυψε στην κατάρρευση του κλάδου των περιοδικών.

Η Disney

Ο επιχειρησιακός έλεγχός του μεταφέρθηκε στην Disney το 2019. Τρία χρόνια αργότερα, έξι συντάκτες του απολύθηκαν. Οι περικοπές επικεντρώθηκαν στους τομείς της δημοσιογραφίας, της επιστήμης και των ταξιδιών και το «National Geographic» εστίασε πλέον σε βίντεο σύντομης μορφής, προσαρμοσμένα στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, και κυρίως στο TikTok και το Instagram. Η εταιρεία δεν είχε «σχέδιο να μειώσει το μηνιαίο πρόγραμμα εκδόσεων έντυπων περιοδικών» (ή έτσι ισχυριζόταν εκείνη την εποχή) αλλά να παρουσιάσει περισσότερες ιστορίες που «θα προέρχονταν από βίντεο που τραβήχτηκαν στο πεδίο».

Οι επιλογές αυτές δεν λειτούργησαν, με αποτέλεσμα τον Ιούνιο του περασμένου έτους το «National Geographic» να ανακοινώσει ότι όλοι οι εναπομείναντες δημοσιογράφοι απολύονταν. Τα θέματα θα γράφονταν πλέον εξ ολοκλήρου από συνεργάτες με ελεύθερη σχέση εργασίας με το περιοδικό, το οποίο σταμάτησε να πωλείται στα περίπτερα των Ηνωμένων Πολιτειών. Και κάπως έτσι ένα εξαιρετικής ποιότητας και μεγάλης κυκλοφορίας περιοδικό που έγινε ενεργό μέλος της επιστημονικής κοινότητας μεταμορφώθηκε σε ένα σωρό φωτογραφίες ατάκτως ερριμμένες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε εμπορικού περιεχομένου τηλεοπτικές παραγωγές.

Κι άλλοι τίτλοι

Δεν ήταν μόνο η περίπτωση του «National Geographic» που οδηγήθηκε στην πτώση ως συνέπεια της αλληλουχίας μιας σειράς επιλογών των ιθυνόντων. Ανάλογες κινήσεις έγιναν και σε πολλά άλλα έντυπα του περιοδικού Τύπου, όπως το «American Heritage», που διευθυνόταν από βραβευμένους με Πούλιτζερ ιστορικούς και ήταν ιδιαιτέρως δημοφιλές, καθώς θεωρούνταν πως ό,τι έκανε το «National Geographic» για τη γεωγραφία σε παγκόσμια κλίμακα, το έκανε το «American Heritage» για την ιστορία και τον πολιτισμό των ΗΠΑ. Το τελευταίο έντυπο τεύχος του κυκλοφόρησε το 2013.

Το «Sports Illustrated» κάποτε φιλοξενούσε καταπληκτικούς συγγραφείς – ακόμη και τον Ερνεστ Χέμινγουεϊ, τον οποίο πλήρωνε με 15 δολάρια τη λέξη. Το «Time» και το «Newsweek», μεταξύ άλλων, έχουν επιβιώσει στα ράφια των σουπερμάρκετ, αλλά ως σκιές του εαυτού τους, χωρίς τα τρανταχτά ονόματα που κάποτε έγραφαν στις σελίδες τους. Ο λόγος;

Σήμερα, οι συντάκτες με υψηλού επιπέδου πένα και οι συγγραφείς θα επέλεγαν μια διαδικτυακή πλατφόρμα για να προβάλουν τη δουλειά τους, καθώς το όνομά τους αρκεί για να τους εμπιστευθεί το αναγνωστικό κοινό, χωρίς να έχουν την ανάγκη ενός περιοδικού, και μάλιστα μιας έντυπης έκδοσης σε παρακμή.

Και εδώ βρίσκεται η καρδιά του προβλήματος. Το 2024, το παραδοσιακό περιοδικό σπάνια αποτελεί, κατά τον Τεντ Τζόια, την καλύτερη πλατφόρμα φιλοξενίας κειμένων υψηλής ποιόητας. Τα παλαιού τύπου μαγαζιά – όπως λέγονται οι εκδοτικές επιχειρήσεις στη δημοσιογραφική γλώσσα – ενδιαφέρονται για σύντομα και όχι απαραιτήτως για καλά κείμενα, την ώρα που οι αναγνώστες «διψούν» για άρθρα πιο εκτενή και με έξυπνη γραφή, με αποτέλεσμα το κοινό να παρακάμπτει όλο και περισσότερο τα περιοδικά και να ασχολείται απευθείας με τους ίδιους τους δημοσιογράφους – συγγραφείς.

«Μη αναστρέψιμη»

Η νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται πλέον στα μέσα ενημέρωσης θέλει τους αναγνώστες να επιζητούν απευθείας σχέση με τον δημοσιογράφο και να τον εμπιστεύονται περισσότερο από όσο το έντυπο που τον φιλοξενεί. Στην κατάσταση δεν βοηθά το γεγονός ότι και οι αμοιβές δεν συμβαδίζουν με τον πληθωρισμό.

«Η απροθυμία των παλαιών μέσων ενημέρωσης να πληρώσουν για ένα καλό κείμενο είναι το μεγαλύτερο προειδοποιητικό σημάδι ότι η παρακμή τους είναι μη αναστρέψιμη», επισημαίνει ο Τεντ Τζόια.

«Θα πιστεύατε ίσως ότι το “National Geographic” ή το “Sports Illustrated” θα επεδίωκε να προσλάβει τα καλύτερα ταλέντα της αγοράς» για να ανατρέψουν την κακή επιχειρηματική του εικόνα, όμως έχει χάσει την εμπιστοσύνη του στην αξία της καλής πένας εδώ και χρόνια. Ωστόσο δεν συνέβη κάτι τέτοιο, αλλά το ακριβώς αντίθετο. Και για να το εξηγήσει ο συγγραφέας του άρθρου μπαίνει σε γηπεδικά χωράφια.

«Φανταστείτε να είχατε μια σπουδαία ομάδα, σαν τους Λέικερς ή τους Γιάνκις, και να δίνατε όλη την έμφαση στο όνομα και την ιστορία της ομάδας αλλά να μειώνατε διαρκώς την αμοιβή στους παίκτες».

Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, τα κορυφαία περιοδικά πλήρωναν συχνά στους καλύτερους συγγραφείς τους ένα δολάριο ανά λέξη. Εάν τα ποσοστά είχαν συμβαδίσει με τον πληθωρισμό, οι κορυφαίοι δημοσιογράφοι θα μπορούσαν να αμείβονται με σχεδόν δέκα δολάρια ανά λέξη σήμερα. Η πικρή αλήθεια είναι ότι το ένα δολάριο ανά λέξη εξακολουθεί να θεωρείται ως ελκυστική αμοιβή για τους ανεξάρτητους δημοσιογράφους.

Και τα διαδικτυακά

Σε πτώση δεν βρίσκεται μόνο η έντυπη μορφή των περιοδικών, στην οποία εστιάζει το άρθρο του αμερικανού συγγραφέα, αλλά και τα διαδικτυακά, καθώς και ορισμένα που θεωρούνταν πριν από μερικά χρόνια κραταιά και έχουν χάσει τη λάμψη τους, αφού βρίσκονται σε έναν φαύλο κύκλο, με τους εκδότες να προσπαθούν να μειώσουν το κόστος πιέζοντας τους δημοσιογράφους, οι οποίοι αποχωρούν για να δημιουργήσουν τη δική τους πλατφόρμα, podcast ή όποιο άλλο τρόπο θεωρούν κατάλληλο για την προβολή της δουλειάς τους, την κυκλοφορία και τα έσοδα από τις συνδρομές να μειώνονται, οπότε και αναζητούνται εκ νέου τρόποι μείωσης του κόστους.

Ο «θάνατος» των περιοδικών μοιάζει – αν δεν βρεθεί μια δραστική λύση – αναπόφευκτός, ωστόσο δεν συνεπάγεται επ’ ουδενί και το τέλος της δημοσιογραφίας, που ήδη αναζητά λύσεις για τη δημιουργία νέων σταθερών που θα πάρουν τη θέση των υπό εξαφάνιση δεινοσαύρων του Τύπου, καταλήγει ο Τεντ Τζόια.

10 σταθμοί

1888

Στις 13 Ιανουαρίου ιδρύεται στην Ουάσιγκτον η National Geographic Society με σκοπό «την αύξηση και τη διάδοση της γεωγραφικής γνώσης». Τον Οκτώβριο αποστέλλεται το πρώτο τεύχος του περιοδικού σε 200 μέλη.

1909

Στις 6 Απριλίου ο Ρόμπερτ Πίρι και ο Μάθιου Χένσον γίνονται οι πρώτοι που φτάνουν στον Βόρειο Πόλο, σε μια αποστολή που υποστηρίζεται από τη National Geographic Society.

1943

Στις 26 Ιουλίου κυκλοφορεί το πρώτο τεύχος με εικόνα στο εξώφυλλο. Είναι η αμερικανική σημαία.

1952

Στις 26 Οκτωβρίου δημοσιεύονται τα πρώτα άρθρα του Ζακ-Ιβ Κουστό για τον θαυμαστό, υποθαλάσσιο κόσμο

1961

Στις 26 Μαρτίου η Τζέιν Γκούντολ αρχίζει τη μελέτη των χιμπαντζήδων στην Τανζανία με χρηματοδότηση της National Geographic Society

1962

Στις 20 Ιουνίου ο αστροναύτης Τζον Γκλεν παίρνει στο Διάστημα μαζί του τη σημαία της National Geographic Society. To 1969 το πλήρωμα της αποστολής Απόλλων 11 την παίρνει μαζί του στη Σελήνη.

1978

Ο θηλυκός γορίλας Κόκο, αφού έδωσε «συνέντευξη» στη νοηματική, αυτοφωτογραφίζεται μπροστά σε έναν καθρέφτη για το εξώφυλλο του τεύχους Οκτωβρίου

1985

Τον Ιούνιο κυκλοφορεί το τεύχος με την πιο αναγνωρίσιμη φωτογραφία στην ιστορία του περιοδικού, εκείνη της 12χρονης Αφγανής Σαρμπάτ Γκούλα.

1985

H ανακάλυψη του «Τιτανικού» ανακοινώνεται την 1η Σεπτεμβρίου στη National Geographic Society από τον Ρόμπερτ Ντ. Μπάλαρντ, ο οποίος γράφει για εκείνη στο τεύχος Δεκεμβρίου.

2012

Στις 26 Μαρτίου ο σκηνοθέτης Τζέιμς Κάμερον γίνεται ο πρώτος άνθρωπος που καταδύεται μόνος στην Τάφρο των Μαριανών στο πλαίσιο της αποστολής Deepsea Challenge με την υποστήριξη του National Geographic και της Rolex