«Η Ευρώπη έχει ανάγκη την πολιτισμική ενότητα»

Ο Σεντρίκ Βιλανί (Cédric Villani) είναι ένας από τους πιο γνωστούς μαθηματικούς στη Γαλλία. Νικητής το 2010 του μεταλλίου Φιλντς (το «Νομπέλ των Μαθηματικών») και καθηγητής πανεπιστημίου, είναι περιζήτητος στον πολιτικό κόσμο και βρέθηκε στο πλευρό του Εμανουέλ Μακρόν κατά την πρώτη θητεία του. Σήμερα, θέλει να επιστρέψει στις ελληνικές ρίζες του και να ενισχύσει την ακαδημαϊκή συνεργασία Ελλάδας – Γαλλίας μέσω ενός φεστιβάλ που συνδυάζει μαθηματικά και μουσική, στα Χανιά, μαζί με τον μαέστρο Διονύση Ντερβίς Μπουρνιά.

Βρίσκεστε στην Κρήτη για το συνέδριο μαθηματικών και μουσικής «Festum π». Ποια είναι η σχέση μαθηματικών και μουσικής;

Τα μαθηματικά και η μουσική  έχουν μια πανάρχαια κοινή καταγωγή. Στις παραλλαγές του ρυθμού, των συχνοτήτων, της έντασης, των αλληλουχιών στη μουσική, αντιστοιχούν οι αλληλουχίες επιχειρημάτων στις μαθηματικές αποδείξεις, με τις συνεπαγωγές τους, τις αναπτύξεις τους, τις αντιστοιχίες τους. Για να συγκροτηθεί η μουσική δομή έπρεπε να λυθούν κάποια προβλήματα μαθηματικά όπως η δόμηση της κλίμακας με αφετηρία κάποιες απλές σχέσεις συχνοτήτων – η αρχαιότερη γνωστή κλίμακα ήταν του Πυθαγόρα, και δεν είναι τυχαίο που ο Πυθαγόρας είναι μορφή ηγεμονική τόσο για τη μουσική όσο και για τα μαθηματικά! Πέρα από τα τεχνικά ζητήματα οι μαθηματικοί γνωρίζουν πως το επάγγελμά τους είναι μια τέχνη με τους κανόνες της, την πρωτοτυπία της, το στυλ της και τον πολιτισμό της, τη συνεχή της επιδίωξη δημιουργικότητας· υπάρχει ενότητα αισθητικής ανάμεσα στους μαθηματικούς και τους μουσικούς, πράγμα που γίνεται άμεσα αισθητό όταν οι δύο κοινότητες αλληλεπιδρούν.

Οι πολιτισμικές ανταλλαγές, όπως αυτή στην Κρήτη, είναι πιο αναγκαίες από κάθε άλλη φορά στη σημερινή Ευρώπη;

Η Ευρώπη έχει ανάγκη τις ανταλλαγές και την πολιτισμική ενότητα που σέβεται την ποικιλία των εθνών και των λαών. Και οι πολιτισμικές ανταλλαγές είναι τα θεμέλια πάνω στα οποία οικοδομούνται οι σχέσεις στην πολιτική: αυτό είναι το πιστεύω μου σε όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας μου ως δραστήριου φεντεραλιστή εδώ και σχεδόν δεκαπέντε χρόνια. Σταδιοδρομία που με οδήγησε επί χρόνια στο Επιστημονικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στην οργάνωση πολλών εκδηλώσεων για την Ευρώπη και σήμερα στην επιτροπή στρατηγικής του ευρωπαϊκού Φόρουμ του Αλπμπαχ, της μεγάλης ετήσιας εκδήλωσης για την ειρήνη, τη δημοκρατία, την οικολογία και την οικονομία στην Ευρώπη. Την ώρα που η διεθνής γεωπολιτική κατάσταση επιδεινώνεται με ταχείς ρυθμούς και οι εθνικιστές κάθε πλευράς επιδιώκουν να επιβάλουν τα οράματά τους στον κόσμο μας, είναι ζωτικά επείγον για την Ευρώπη να ενδυναμώσει την ενότητα και την αλληλεγγύη της, και αυτό θα ξεκινήσει με την εμπιστοσύνη που κομίζουν η αδελφοσύνη και η κοινή πολιτισμική δράση.

Προσφέρει πράγματι και σ’ εσάς η Ελλάδα ένα είδος επιστροφής στις πηγές;

Στις φλέβες μου τρέχει ένα μείγμα αίματος ταξιδευτών: Γάλλων, Ιταλών, Γερμανών… μέχρι και Ελλήνων! Οι πρόγονοί μου ζούσαν στην Πελοπόννησο, στο Οίτυλο της Μάνης. Μπαρκάρισαν, ολόκληρος οικισμός, τον 17ο αιώνα για να ξεφύγουν από τον οθωμανό κατακτητή, διέσχισαν όλη τη Μεσόγειο, βρήκαν καταφύγιο στην Κορσική, ίδρυσαν την πόλη της Παομίας, έπειτα το Καργκέζε. Ταξίδεψα ακολουθώντας τα ίχνη τους στο Οίτυλο, στην Παομία και έχω ένα σχέδιο δράσης με τον δήμαρχο του Καργκέζε. Πολύ συχνά, αντικρίζοντας τη Μεσόγειο είτε στη Γαλλία είτε στην Ελλάδα ή αλλού, συλλογίζομαι το θάρρος των προγόνων μου που αγαπούσαν τόσο πολύ την ελευθερία. Και αγαπούσαν τόσο την Ελλάδα ώστε επί τριακόσια χρόνια να υπάρχουν στην Κορσική άνθρωποι που εξακολουθούσαν να μιλούν τα ελληνικά σαν μητρική τους γλώσσα χωρίς ποτέ να έχουν πατήσει το πόδι τους στην Ελλάδα! Ερχόμενος στα Χανιά για το «Festum π» σκέφτομαι πόσο περήφανοι θα ένιωθαν οι πρόγονοί μου.

Ποια είναι η ιδιαίτερη σημασία που έχει για την επιστημονική κοινότητα μια συνάντηση στα Χανιά;

Παντού μπορεί κανείς να κάνει μαθηματικά, εννοείται… Αλλά στ’ αλήθεια τα επιστημονικά ραντεβού δεν λειτουργούν παρά στους τόπους όπου υπάρχει ψυχή, στην ιστορία τους και την ατμόσφαιρά τους. Οταν ξαναβρισκόμαστε στην Ελλάδα, αποτίουμε φόρο τιμής στον πολιτισμό που μεταμόρφωσε τα μαθηματικά σε τέχνη και συνεισφέρουμε στην υποστήριξη μιας κοινότητας που αδίκως υπέφερε από έλλειψη μέσων και οικονομικές κρίσεις. Μας υποδέχεται φτάνοντας ένα πρόσφορο πλαίσιο, ένα κλίμα φιλόξενο, μεγαλειώδη φυσικά τοπία, μια γενναιόδωρη ψυχικά ατμόσφαιρα, αλλά επίσης η αναγκαία περισυλλογή που επιτρέπει ανενόχλητες συζητήσεις μεταξύ συναδέλφων επιστημόνων. Χωρίς να λησμονούμε τη μουσική και τις πολυάριθμες εκδηλώσεις της που εμπνέουν και ευφραίνουν τους συμμετέχοντες. Για μένα, αυτές οι δύο εβδομάδες υπήρξαν εξαιρετικά παραγωγικές και η αιτία να προκύψουν ωραίοι ερευνητικοί σχεδιασμοί.

Για το μέλλον θα καταβάλουμε ιδιαίτερη προσπάθεια να ενισχύσουμε τους δεσμούς με τα Χανιά μέσω δημόσιων επιστημονικών συναντήσεων, πράγμα ζωτικής σημασίας προκειμένου να ενισχυθούν οι δεσμοί πολιτών και επιστημόνων και που επιπλέον θα προσφέρει την ευκαιρία στους πολίτες να κάνουν τη γνωριμία των πιο σπουδαίων ελλήνων μαθηματικών που σήμερα εργάζονται στη Μεγάλη Βρετανία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ελβετία… Τα Χανιά θα γίνουν κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ πόλος επιστημονικής δημιουργίας του ιδίου βεληνεκούς με τα πιο επιφανή κέντρα έρευνας παγκοσμίως.

Ευχαριστούμε για τη μετάφραση την Ελση Σαράτση