Η φιλελεύθερη δημοκρατία στην κόψη του ξυραφιού

Εδώ και λίγο καιρό, ήταν σαφές ότι δύο εκλογές – μία σε κάθε πλευρά του Ατλαντικού – θα μπορούσαν να κρίνουν τη μοίρα της φιλελεύθερης δημοκρατίας το 2024: οι εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο του Ιουνίου και οι προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ τον Νοέμβριο. Κι ενώ οι φόβοι ότι οι ευρωεκλογές θα έδιναν μια ηχηρή νίκη στα ακροδεξιά αντιευρωπαϊκά κόμματα δεν επιβεβαιώθηκαν, η εικόνα για τη φιλελεύθερη δημοκρατία δεν είναι ξεκάθαρη, στην Ευρώπη ή τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αν και η ΕΕ γλίτωσε τα χειρότερα στις πρόσφατες εκλογές, τα ακροδεξιά κόμματα σημείωσαν σημαντικά κέρδη, ειδικά στα δύο μεγαλύτερα (οικονομικά) και πιο σημαντικά (πολιτικά) κράτη – μέλη, τη Γαλλία και τη Γερμανία. Στη Γερμανία, η ακροδεξιά Alternative für Deutschland κατέλαβε τη δεύτερη θέση, ενώ οι κεντροδεξιοί Χριστιανοδημοκράτες παρέμειναν η ισχυρότερη δύναμη. Στη Γαλλία, η ακροδεξιά Εθνική Συσπείρωση ήρθε πρώτη, οδηγώντας τον πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να διαλύσει το κοινοβούλιο και να προκηρύξει πρόωρες εκλογές.

Αυτή η απόφαση έφερε την Εθνική Συσπείρωση στο κατώφλι της εξουσίας, αν και μια καταστροφή αποφεύχθηκε στον δεύτερο γύρο των εκλογών. Η Αριστερά, ενωμένη κάτω από την ομπρέλα του Νέου Λαϊκού Μετώπου, ήρθε πρώτη, αλλά χωρίς να εξασφαλίσει πλειοψηφία. Με ένα κατακερματισμένο κοινοβούλιο, η Γαλλία θα παραλύσει, με μοιραίες συνέπειες για την Ευρώπη. Η Γερμανία από μόνη της δεν μπορεί να προωθήσει τον στόχο της ΕΕ να διασφαλίσει την κυριαρχία της σε έναν πιο επικίνδυνο κόσμο.

Εν τω μεταξύ, πέρα ​​από τον Ατλαντικό, ένας πολιτικός τυφώνας ετοιμάζεται. Μετά την κακή του επίδοση στο ντιμπέιτ τον Ιούνιο, ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν αποφάσισε τελικά να εγκαταλείψει την κούρσα και να υποστηρίξει την αντιπρόεδρό του Κάμαλα Χάρις. Αλλά ο Ντόναλντ Τραμπ είναι προ των πυλών, κάτι που θα είχε εκτεταμένες συνέπειες για την Ευρώπη (όπως και για την υπόλοιπη Δύση).

Κάτι τέτοιο δεν θα επηρέαζε μόνο τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, την κατάσταση ασφάλειας της Ευρώπης ή το αβέβαιο μέλλον του ΝΑΤΟ. Αντιθέτως, αφορά τις βασικές αξίες και τους θεσμούς που στηρίζουν τη δυτική δημοκρατία. Εάν οι ΗΠΑ μετατραπούν από μια φιλελεύθερη δημοκρατία σε μια «ανελεύθερη», υπάρχουν πολλοί στην Ευρώπη που θα γιορτάσουν τη νέα τους ταυτότητα.

Μια νέα προεδρία Τραμπ δεν θα ήταν σαν την προηγούμενη. Μέσω του Trump 2.0 θα έκανε ό,τι μπορεί για να μετατρέψει οριστικά την Αμερική από μια φιλελεύθερη δημοκρατία σε μια διαφορετική, όπου θα κυριαρχούσαν οι δικές του αυταρχικές παρορμήσεις. Θα έδειχνε μηδενική ανοχή στους εχθρούς και τους αντιπάλους του και καμία απολύτως ανησυχία για τη διάκριση των εξουσιών ή το Σύνταγμα. Αλλωστε το πόσο μακριά είναι διατεθειμένος να φτάσει το έδειξε ήδη στις 6 Ιανουαρίου 2021, όταν ενθάρρυνε τους υποστηρικτές του να εισβάλουν στο Καπιτώλιο, έπειτα από εβδομάδες προσπαθειών για την ανατροπή των αποτελεσμάτων ελεύθερων και δίκαιων εκλογών.

Για τον λόγο αυτό, ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν δεν είναι ο μόνος που ελπίζει σε μια νίκη Τραμπ. Το ίδιο κάνουν όλα τα δεξιά – εθνικιστικά και ακροδεξιά κόμματα.

Το πώς αντιλαμβανόμαστε σήμερα τη δυτική φιλελεύθερη δημοκρατία – που χαρακτηρίζει τον διαχωρισμό των εξουσιών, τις ελεύθερες και δίκαιες εκλογές, το κράτος δικαίου, τη συνταγματικά κατοχυρωμένη προστασία των μειονοτήτων, την ελευθερία της έκφρασης και άλλα θεμελιώδη δικαιώματα – είναι το αποτέλεσμα νίκης της Αμερικής στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Ψυχρό Πόλεμο στη συνέχεια. Εάν οι ΗΠΑ παραιτούνταν από τον ρόλο τους ως κινητήρια δύναμη και ηγετικό παράδειγμα αυτής της φιλελεύθερης μορφής δημοκρατίας, θα κινδύνευε η φιλελεύθερη Δύση στο σύνολό της και ακόμη περισσότερο θα κινδύνευε η φιλελεύθερη Ευρώπη.

Με τη Γαλλία να έχει ήδη παραλύσει, το ευρωπαϊκό εγχείρημα θα ήταν εντελώς στο έλεος όσων θέλουν να το καταργήσουν. Για όσους αναγνωρίζουν την αξία της ΕΕ, δεν θα ήταν τίποτα λιγότερο από εφιάλτης.

Ο Γιόσκα Φίσερ, υπουργός Εξωτερικών και αντικαγκελάριος της Γερμανίας από το 1998 έως το 2005, ήταν ηγέτης του Γερμανικού Κόμματος των Πρασίνων για σχεδόν 20 χρόνια