Η μεγάλη εθνική εκκρεμότητα {CR}

Το Κυπριακό παραμένει η μεγάλη εθνική εκκρεμότητα. Είναι το ανεπούλωτο εθνικό τραύμα που είναι ταυτισμένο με την προδοσία των επίορκων της χούντας και των συνεργατών τους στο νησί. Ενας επώδυνος συνδυασμός εθνικής ενοχής για το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου και απογοήτευσης για τη μονιμοποίηση των «τετελεσμένων» και την αδυναμία ανατροπής τους.

Οι μνήμες που ερεθίστηκαν από την τουρκική φιέστα για τα πενηντάχρονα της εισβολής, δεν πρέπει να μας ξαφνιάζουν λοιπόν. Ούτε και η τουρκική συμπεριφορά και το πώς έχει διαμορφωθεί η τουρκική ιστορική μνήμη. Η εισβολή για την Τουρκία είναι μέρος της ιστορικής εθνικής μυθολογίας της. Δεν έχει σημασία τι λέμε και τι σκεφτόμαστε εμείς για το πώς έχει συγκροτηθεί αυτή η μυθολογία. Σημασία έχει ότι έχει συγκροτηθεί και αποτελεί τον άξονα των τουρκικών θέσεων. Η διχοτόμηση (taksim) είναι εγγενές στοιχείο της σύγχρονης τουρκικής αντίληψης και είναι απολύτως κρίσιμο για να κατανοούμε πώς αντιμετωπίζει το ζήτημα η Αγκυρα διαχρονικά.

Για την Τουρκία – κεμαλική, ισλαμογενή ή μετακεμαλική – το Κυπριακό «λύθηκε» το 1974. Για τα πιο ακραία μέλη της τουρκικής πολιτικής και στρατιωτικής ελίτ, η Τουρκία έπρεπε να είχε τότε καταλάβει όλο το νησί και προφανώς να το έχει εκκαθαρίσει από τους Ελληνες. Η τουρκική θέση περί δύο κυρίαρχων κρατών δεν είναι μια αφετηριακή διαπραγματευτική τακτική που επιτρέπει στην Αγκυρα να «υποχωρήσει» σε μια δήθεν λιγότερο μαξιμαλιστική θέση, αλλά είναι η βασική προϋπόθεση για μια λύση που θα νομιμοποιεί τη διχοτόμηση.

Το ερώτημα, λοιπόν, των επιλογών που διαθέτει η Κυπριακή Δημοκρατία είναι πραγματικά αφόρητο. Η μία επιλογή είναι η διατήρηση του σημερινού status quo. Εχει το πλεονέκτημα ότι η Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει ο αποκλειστικός φορέας κρατικής υπόστασης. Την ίδια στιγμή, υπάρχει η πραγματικότητα της de facto διχοτόμησης, της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας, μιας δημογραφικής πραγματικότητας που αντικειμενικά δεν ανατρέπεται μετά από δύο γενιές εποίκων, και μιας Τουρκίας η οποία θα εντείνει τις προσπάθειές της για αναγνώριση των Κατεχομένων αλλά για διεύρυνση με τακτικές σαλαμιού των τετελεσμένων (βλ. Βαρώσι).

Η δεύτερη επιλογή είναι μια νέα διαπραγμάτευση που μόνο τύποις θα κινείται στη λογική της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας. Στην ουσία, θα είναι μια διαδικασία που θα ακολουθεί συνομοσπονδιακά πρότυπα και μάλιστα εξαιρετικά χαλαρά. Σε αυτή την περίπτωση, η Κυπριακή Δημοκρατία θα πρέπει να υπερασπιστεί δύο τουλάχιστον κόκκινες γραμμές. Η πρώτη είναι η συνέχεια του κράτους, ενώ η δεύτερη είναι η πλήρης και χωρίς εξαιρέσεις εφαρμογή του κοινοτικού κεκτημένου. Ολα τα υπόλοιπα, θα μπορούσαν να γίνουν ανεκτά σε ένα τέτοιο πλαίσιο. Ακόμη και μια μεταβατική περίοδος για την αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων.

Υπάρχει και μια τρίτη επιλογή. Και αυτή είναι η αποδοχή της σημερινής κατάστασης με ένα πολύ σκληρό ευρωπαϊκό σύνορο και με την Κυπριακή Δημοκρατία να είναι ελεύθερη να διαμορφώσει την ασφάλειά της με νέους όρους και βεβαίως την αναθεώρηση ή και τον τερματισμό της λειτουργίας των βρετανικών βάσεων. Δυστυχώς, σε κάθε περίπτωση, είτε ανεχόμαστε τη διχοτόμηση προσδοκώντας μια καλύτερη συγκυρία, είτε διαπραγματευόμαστε τη νομιμοποίησή της.

Ο Κώστας Υφαντής είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και πρόεδρος του ΙΔΙΣ, Πάντειο Πανεπιστήμιο