Απόρροια του υπερτουρισμού

Η κυκλοφοριακή συμφόρηση κατά τους καλοκαιρινούς (τουλάχιστον) μήνες δεν αποτελεί προφανώς χαρακτηριστικό μόνο των δημοφιλών προορισμών των Κυκλάδων. Τηρουμένων των αναλογιών, όλα τα νησιά και ιδίως οι πρωτεύουσές τους, από τη Σύρο ως τη Ρόδο και από την Κέρκυρα ως το Ηράκλειο και τα Χανιά, αντιμετωπίζουν προβλήματα από την υπερφόρτωση του οδικού τους δικτύου. Για τον Κωνσταντίνο Κεπαπτσόγλου, αναπληρωτή καθηγητή στο ΕΜΠ και διευθυντή του Εργαστηρίου Συγκοινωνιακής Τεχνικής, πρόκειται για ένα ακόμα από τα αποτελέσματα του υπερτουρισμού. Γι’ αυτό και όπως τονίζει, αν και μπορούν να ληφθούν ορισμένα διαχειριστικά μέτρα προς άμβλυνση των προβλημάτων, «δεν πρέπει να περιμένουμε θαύματα».

«Ως έναν βαθμό πρέπει να συμβιώσουμε με κάποιου τύπου επιβάρυνση στο κυκλοφοριακό» σημειώνει, διευκρινίζοντας ότι «για να απαλύνουμε την κατάσταση μπορούμε να ενισχύσουμε την αστική συγκοινωνία και να προσπαθήσουμε να κρατήσουμε τα ΙΧ των τουριστών έξω από τους παραδοσιακούς οικισμούς και τα κέντρα των πόλεων». Αυτό προϋποθέτει τη δημιουργία χώρων στάθμευσης σε απόσταση έως 500 μέτρων από το σημείο προορισμού, καθώς για μεγαλύτερες αποστάσεις απαιτείται η δρομολόγηση λεωφορείων.

Ο ίδιος ξεκαθαρίζει ότι στα μικρά κυρίως νησιά δεν υπάρχει περιθώριο για μεγαλύτερες υποδομές, που θα επέφεραν άλλωστε σημαντική αλλοίωση της φυσιογνωμίας τους. «Δεν μπορούμε να κάνουμε αυτοκινητοδρόμους σε νησιά στα οποία εκτός τουριστικής σεζόν δεν θα χρησιμοποιηθούν ποτέ» υπογραμμίζει, συμπληρώνοντας ότι οι δήμοι μπορούν να προωθήσουν εναλλακτικές μορφές μετακίνησης όπως ποδήλατα και πατίνια.

Μικρές (μεγαλου)πόλεις.  Τον υπερτουρισμό και τη χωρίς σχέδιο οικονομική και οικιστική ανάπτυξη βλέπει πίσω από το κυκλοφοριακό πρόβλημα των νησιών και ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου Ιωάννης Σπιλάνης, διευθυντής του εργαστηρίου Τοπικής και Νησιωτικής Ανάπτυξης. «Ολα τα νησιά έχουν πρόβλημα πλέον γιατί κατάντησαν μικρές πόλεις», λέει στα «ΝΕΑ». «Εχουμε πάρα πολλά ΙΧ, ιδιόκτητα και ενοικιαζόμενα, αλλά και λεωφορεία, μηχανήματα έργων και φορτηγά τροφοδοσίας». Οπως εξάλλου τονίζει, πουθενά δεν έχει εφαρμοστεί κάποιο από τα εκπονηθέντα συστήματα βιώσιμης κινητικότητας καθώς η υλοποίησή τους σκοντάφτει σε πολλών ειδών εμπόδια, όπως για παράδειγμα στην αδυναμία των δήμων να προσλάβουν προσωπικό για να στελεχώσουν συστήματα δημοτικής συγκοινωνίας. Οσον αφορά το ενδεχόμενο μεγάλων παρεμβάσεων, ο καθηγητής επισημαίνει ότι πολλά τουριστικά νησιά έφτιαξαν στο παρελθόν υποδομές, όπως δρόμους περιφερειακά των πόλεων, όμως και αυτοί σύντομα κορέστηκαν επειδή γέμισαν με καταστήματα.

 Πρόσφατα ομάδα επιστημόνων από το δίκτυο Civinet Ελλάδας – Κύπρου και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, στην οποία συμμετείχε και ο καθηγητής Σπιλάνης, παρουσίασε έναν οδηγό εκπόνησης «Σχεδίων βιώσιμης νησιωτικής κινητικότητας» για νησιά με πληθυσμό κάτω των 50.000 κατοίκων, που παρουσιάζει σειρά έξυπνων λύσεων με στόχο τον περιορισμό της κυκλοφοριακής συμφόρησης κατά τους μήνες αιχμής. Στον οδηγό περιλαμβάνεται μια αναλυτική λίστα «καλών πρακτικών» που εφαρμόζονται ήδη σε ορισμένα ελληνικά νησιά και οι οποίες θα μπορούσαν να αποτελέσουν παράδειγμα προς μίμηση, αναλόγως των χαρακτηριστικών κάθε προορισμού.

 Περιλαμβάνουν την επιβολή σημαντικών περιορισμών στη χρήση αυτοκινήτου (στο πρότυπο της Υδρας), τις εκ περιτροπής πεζοδρομήσεις, μονοδρομήσεις και χρήση τοποθεσιών ως χώρων στάθμευσης (όπως στη Σύρο) και την ανάδειξη δικτύων μονοπατιών (όπως στην Ανδρο). Ακόμη, την ανάπτυξη ποδηλατικών διαδρομών και υπηρεσιών (όπως στην Κω), σύγχρονης δημόσιας συγκοινωνίας μηδενικών ρύπων (όπως στο Ρέθυμνο) ή και on demand συγκοινωνίας (όπως στην Αστυπάλαια). Λύσεις μπορεί να προσφέρει και η συνοδήγηση, είτε μέσω σύγχρονων εφαρμογών είτε μέσω του παραδοσιακού ωτοστόπ, αλλά και οι θαλάσσιες μετακινήσεις μεταξύ λιμένων του ίδιου νησιού.

Μορατόριουμ.  Σε κάθε περίπτωση κατά τον καθηγητή Σπιλάνη απαιτείται ένα μορατόριουμ στην ξέφρενη τουριστική ανάπτυξη, ώστε να προβούμε σε κριτική αποτίμηση όσων έγιναν ως σήμερα και να σχεδιάσουμε προσεκτικά τα επόμενα βήματα. «Ποτέ δεν έγινε μια συνολική αποτίμηση του μαζικού τουρισμού, μια ανάλυση κόστους – οφέλους» σημειώνει, τονίζοντας ότι και το νέο ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τον τουρισμό δεν κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. «Κατά την εκτίμησή μου η φέρουσα ικανότητα πολλών νησιών έχει προ πολλού ξεπεραστεί», προσθέτει, επισημαίνοντας ότι η Μύκονος και η Σαντορίνη έχουν πλέον ποσοστά δόμησης παρόμοια με την Αττική.

 Στον υπερτουρισμό εστιάζει και ο Δαμιανός Γαβαλάς: «Εκτοπίζονται οι άνθρωποι για να κάνουμε χώρο στα αυτοκίνητα, σε τόπους με μικρές κλίμακες και πεπερασμένη δυνατότητα φιλοξενίας κόσμου» σημειώνει, τονίζοντας ότι οι μεγαλύτερες υποδομές δεν αποτελούν λύση καθώς απλώς δίνουν «σήμα» για ακόμα εντονότερη τουριστική δραστηριότητα. «Βιώνουμε τα αποτελέσματα μιας αέναης, χωρίς σκοπό και όραμα ανάπτυξης, από την οποία οι ντόπιοι καρπώνονται ολοένα και λιγότερα. Τρέχουμε πίσω από τις εξελίξεις αντί να κοιτάζουμε πώς θα τις διαμορφώσουμε», καταλήγει.