Οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής

Είναι γνωστό σε όλους και όλες ότι η Μεσόγειος, και δη η Ανατολική, ήταν από τα σημαντικότερα λίκνα του πολιτισμού μας και πάντοτε αποτελούσε σταυροδρόμι πολιτισμών. Αυτό όμως που δεν γνωρίζουν όλοι είναι ότι η Ανατολική Μεσόγειος είναι και ένα κλιματικό «hot spot» και αναμένεται να δεχθεί σημαντικές επιπτώσεις από την κλιματική κρίση. Τι σχέση έχουν όμως η Κλιματική Κρίση (ΚΚ) με την πολιτιστική κληρονομιά μας; ΄Η, καλύτερα, πώς η κλιματική κρίση μπορεί να την επηρεάσει;

Η ΚΚ έχει διάφορες εκφάνσεις, πολλές από τις οποίες μπορούν να επηρεάσουν την πολιτιστική μας κληρονομιά. Παρακάτω δίνω κάποια χαρακτηριστικά παραδείγματα, χωρίς όμως να είναι αποκλειστικά και μόνο αυτά. Η ατμοσφαιρική ρύπανση παραδείγματος χάρη είναι η άλλη όψη του νομίσματος της ΚΚ και όλοι γνωρίζουμε τις επιπτώσεις της στα μνημεία μας. Η ΚΚ συνδέεται με μία σειρά από ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι πλημμύρες, οι οποίες με τη σειρά τους επηρεάζουν και τους χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς. Αλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι πυρκαγιές. Σύμφωνα με τα κλιματικά μοντέλα αναμένεται μια αύξηση των ημερών εκδήλωσης πυρκαγιάς κατά περίπου 30-40 ημέρες τον χρόνο, και όλοι θυμόμαστε φυσικά τις συνέπειες που θα μπορούσαν να είχαν για την Αρχαία Ολυμπία. Τέλος, χωρίς να είναι ήσσονος σημασίας, είναι η αύξηση της στάθμης της θάλασσας λόγω του λιώσιμου των πάγων αλλά και της αύξησης της θερμοκρασίας των ωκεανών. Σύμφωνα με τις μετρήσεις στην περιοχή μας, η στάθμη της θάλασσας έχει ανέβει περίπου 15-20 εκατοστά και αναμένεται να ξεπεράσει  σχεδόν το μισό μέτρο έως τα τέλη του αιώνα. Περιοχές που βρίσκονται στο δέλτα ποταμών αλλά και σημαντικοί νησιωτικοί χώροι πολιτιστικής κληρονομιάς όπως η Δήλος αναμένεται να επηρεαστούν σημαντικά στο μέλλον.

Σε αυτό το υπόβαθρο κλιματικής αποσάθρωσης και σημαντικών επιπτώσεων της ΚΚ σε σημαντικούς τομείς της εθνικής οικονομίας (π.χ. γεωργία, τουρισμός) και πολιτιστικής κληρονομιάς η ελληνική επιστημονική κοινότητα έχει συνασπιστεί στο Εθνικό Δίκτυο Ερευνας για την Κλιματική Αλλαγή και τις Επιπτώσεις της – CLIMPACT. Το CLIMPACT αποτελεί μια πρωτόγνωρη εμβληματική πρωτοβουλία της Γενικής Γραμματείας Ερευνας και Καινοτομίας, σε μια προσπάθεια να συλλέξει, συνθέσει και αναπτύξει περαιτέρω τη σχετική επιστημονική και ερευνητική δραστηριότητα που συντελείται στην Ελλάδα ώστε να παρέχει στη Πολιτεία και την Κοινωνία επιστημονική εμπειρογνωμοσύνη, καινοτόμα εργαλεία και υπηρεσίες για τον μετριασμό των επιπτώσεων και την προσαρμογή στις νέες συνθήκες Κλιματικής Αλλαγής. Στην κατεύθυνση προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς το CLIMPACT προχωράει στη βελτιστοποίηση συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης για τις φυσικές καταστροφές που σχετίζονται με την ΚΚ, με έμφαση στις πλημμύρες και στις πυρκαγιές αλλά και στην ανάπτυξη νέων εργαλείων στη βάση των ερευνητικών αποτελεσμάτων της επιστημονικής αυτής πρωτοβουλίας.

Ο Νίκος Μιχαλόπουλος είναι επιστημονικός υπεύθυνος του Εθνικού Δικτύου για την Κλιματική Αλλαγή – CLIMPACT