Δεν είναι ξεκάθαρη η νίκη της ελευθερίας του Τύπου

Η αποφυλάκιση του Τζούλιαν Ασάνζ από φυλακή του Ηνωμένου Βασιλείου αποτελεί νίκη για τον ίδιο και τους πολλούς υποστηρικτές του σε όλο τον κόσμο, αλλά όχι απαραίτητα μια σαφή νίκη για την αρχή που διέπει την υπεράσπισή του, την ελευθερία του Τύπου.

Οι κατηγορίες στις οποίες ο Ασάνζ αναμένεται να παραδεχθεί την ενοχή του ως μέρος συμφωνίας με τις ΗΠΑ και για τις οποίες θα καταδικαστεί σε φυλάκιση προέρχονται από τον νόμο περί κατασκοπείας του 1917, για «συνωμοσία με στόχο παράνομη απόκτηση και διάδοση απόρρητων πληροφοριών που σχετίζονται με την εθνική άμυνα των Ηνωμένων Πολιτειών».

Ετσι, παρόλο που ο ιδρυτής του Wikileaks αναμένεται να φύγει από το περιφερειακό δικαστήριο των ΗΠΑ στη Σαϊπάν μετά τη σημερινή ακρόαση, ο νόμος περί κατασκοπείας θα εξακολουθεί να κρέμεται πάνω από τα κεφάλια των δημοσιογράφων που αναφέρουν θέματα εθνικής ασφάλειας, όχι μόνο στις ΗΠΑ. Ο ίδιος ο Ασάνζ είναι αυστραλός και όχι αμερικανός πολίτης.

Οι εισαγγελείς των ΗΠΑ υποστήριξαν ότι ο Ασάνζ δεν ήταν δημοσιογράφος, αλλά χάκερ και ακτιβιστής με τη δική του ατζέντα, που έθεσε σε κίνδυνο τις ζωές πηγών και επαφών των ΗΠΑ, επομένως ο νόμος περί κατασκοπείας θα μπορούσε να εφαρμοστεί χωρίς να βλάψει την ελευθερία του Τύπου. Ωστόσο, οι υποστηρικτές του Τύπου και των πολιτικών ελευθεριών θεώρησαν ότι δεν είχε σημασία πώς ορίστηκε ο Ασάνζ. Αυτά για τα οποία κατηγορήθηκε, δηλαδή «απόκτηση και διάδοση απόρρητων πληροφοριών», είναι εκείνα με τα οποία ασχολούνται οι δημοσιογράφοι οι οποίοι καλύπτουν θέματα εθνικής ασφάλειας.

Οι αποκαλύψεις που δημοσίευσε τον Wikileaks για τους πολέμους στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν το 2010 και διέρρευσαν από αναλυτή πληροφοριών του στρατού, την Τσέλσι Μάνινγκ, έφεραν στο φως πιθανές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τον αμερικανικό στρατό σε αυτούς τους πολέμους. Δημοσιεύτηκαν από τον «Guardian» και άλλους ειδησεογραφικούς οργανισμούς με το σκεπτικό ότι υπήρχε έντονο δημόσιο ενδιαφέρον για τη δημοσιοποίησή τους.

Οταν ανέλαβε τα καθήκοντά της το 2021, η κυβέρνηση Μπάιντεν είχε την επιλογή να αποσύρει τις κατηγορίες περί κατασκοπείας που είχε ασκήσει η κυβέρνηση Τραμπ. Αλλωστε, το υπουργείο Δικαιοσύνης υπό τον Μπαράκ Ομπάμα είχε επιλέξει να μην προχωρήσει λόγω ανησυχιών για τις επιπτώσεις στη δημοσιογραφία.

Οι εισαγγελείς των ΗΠΑ υπό τον Μπάιντεν επέλεξαν ωστόσο να συνεχίσουν τις κατηγορίες Τραμπ και πολέμησαν για την έκδοση του Ασάνζ από το Ηνωμένο Βασίλειο. Είχαν την επιλογή να συνάψουν συμφωνία βάσει άλλων κατηγοριών, όπως ο Ασάνζ να δηλώσει ένοχος για το πλημμέλημα του κακού χειρισμού διαβαθμισμένων εγγράφων – μια συμφωνία που φέρεται να συζητήθηκε τον Μάρτιο με την ενθάρρυνση της αυστραλιανής κυβέρνησης. Ή θα μπορούσαν να είχαν επιλέξει μια κατηγορία συνωμοσίας για πειρατεία, η οποία δεν θα είχε τις ίδιες συνέπειες για τη δημοσιογραφία.

Σύμφωνα με όλες τις εκτιμήσεις, ο Τζο Μπάιντεν δεν ήθελε καν να μεταφερθεί ο Ασάνζ στις ΗΠΑ. Η έκδοση του Ασάνζ για να αντιμετωπίσει τη δίκη θα ήταν μια επιζήμια απόσπαση της προσοχής για τον πρόεδρο σε μια εκλογική χρονιά. Ο Μπάιντεν είπε τον Απρίλιο ότι εξέταζε αίτημα της Αυστραλίας να αποσύρει τη δίωξη. Ομως, το τμήμα δικαιοσύνης επέμενε και οι εισαγγελείς πίεζαν, αφού ο Ασάνζ κέρδισε το δικαίωμα τον περασμένο μήνα να ασκήσει έφεση κατά της έκδοσής του στο ανώτατο δικαστήριο του Λονδίνου. Ακόμη και τότε, το τμήμα δικαιοσύνης παρέμεινε στην επιμονή του να χρησιμοποιεί κατηγορίες για τον νόμο περί κατασκοπείας. «Μια συμφωνία για την ένσταση θα απέτρεπε το χειρότερο σενάριο για την ελευθερία του Τύπου, αλλά αυτή η συμφωνία προβλέπει ότι ο Ασάνζ θα έχει εκτίσει πέντε χρόνια φυλάκιση για δραστηριότητες στις οποίες συμμετέχουν καθημερινά οι δημοσιογράφοι», λέει ο Τζαμίλ Τζάφερ, εκτελεστικός διευθυντής του Ινστιτούτου Knight First Amendment στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια. «Θα ρίξει μια μεγάλη σκιά στα πιο σημαντικά είδη δημοσιογραφίας, όχι μόνο σε αυτή τη χώρα αλλά σε όλο τον κόσμο».