Αχ, αυτό {LF}το θηλυκό!

Σχετικά πρόσφατα, σε κάποια σύνοδο της ΟΥΝΕΣΚΟ, η εκπρόσωπος της Τουρκίας δήλωσε ότι αμφισβητείται αν υπήρξε ποτέ φιρμάνι του σουλτάνου που έδινε άδεια στον Ελγιν να αποσπάσει τμήματα από τον γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα. Πολύ πιο αρμόδιοι απ’ ό,τι εγώ σχολίασαν το γεγονός και τις όποιες συνέπειες θα μπορούσε να έχει στην εξέλιξη της γνωστής αντιδικίας μεταξύ Ελλάδας και Βρετανικού Μουσείου. Αυτό που αφορά μια στήλη όπως τα Γλωσσίδια είναι, ωστόσο, η αναφορά από σχεδόν όλα τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης, έντυπα και ηλεκτρονικά, στην ανακοίνωση/δήλωση της Τουρκάλας(sic) Ζεϊνέπ Μποζ (αν θυμάμαι σωστά το όνομά της).

Ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας: η χρήση του «η Τουρκάλα» ως θηλυκού του «ο Τούρκος» έχει μειωτικό, απαξιωτικό χαρακτήρα. Παραπέμπει είτε σε τροφαντή κυρούλα που μαγειρεύει σουτζουκάκια ή παστρουμαδόπιτα, είτε σε χορεύτρια του χορού της κοιλιάς.

Γράφω εδώ και χρόνια για τα προβλήματα ως προς τον σχηματισμό του θηλυκού, είτε πρόκειται για επαγγέλματα και αξιώματα είτε για εθνικούς προσδιορισμούς. Ως προς τις επαγγελματικές ιδιότητες ή τα αξιώματα, έχουμε έτσι τα αμήχανα, αν όχι και φαιδρά, η βουλευτής, η δήμαρχος, η πολιτική μηχανικός, η δικαστής, κ.ά. Ως προς τον εθνικό προσδιορισμό εξάλλου, με απόλυτο σεβασμό στην καταγωγή τους και χωρίς ιδιαίτερο πρόβλημα, η γλώσσα «έφτιαξε» την Ιταλίδα, τη Γαλλίδα, τη Γερμανίδα, τη Ρωσίδα, ή έστω την Ουγγαρέζα, την Ολλανδέζα, τη Μαλτέζα, κ.ά. Από την άλλη, ως προς τους βαλκάνιους γείτονές μας, και ειδικότερα τις γυναίκες τους, υπήρξε ένα είδος περιφρονητικής υποβάθμισης, απόρροια πιθανότατα και των κάθε άλλο παρά φιλικών σχέσεων που είχαμε κάποτε με αυτούς τους λαούς. Η διάθεση απαξίωσης και η λανθάνουσα(;) αντιπάθεια οδήγησαν, λοιπόν, στα απαράδεκτα η Τουρκάλα ή η Βουλγάρα (μήτρα, μεταξύ άλλων, και του αποτρόπαιου «Προσεχώς: Βουλγάρες» σε βορειοελλαδίτικα σκυλάδικα). Για να γυρίσω όμως στην κυρία που με τη δήλωσή της υπήρξε το έναυσμα για το σημερινό κείμενο, θα μπορούσαμε ίσως να την αναφέρουμε ως Τουρκίδα. Μπορεί στην αρχή να μας ξένιζε λίγο, αλλά σταδιακά θα το συνηθίζαμε. Μια άλλη ιδέα θα ήταν ίσως Τούρκισσα, όπως άλλωστε και Τούρκα (κατά το ο Σέρβος/η Σέρβα). Αυτό το τελευταίο, ωστόσο, νομίζω ότι παραπέμπει μάλλον στη λεγόμενη σονάτα αλά τούρκα του Μότσαρτ.

Και βέβαια, ένα άλλο ακανθώδες ζήτημα αλλά ταυτόχρονα και μυστήριο είναι γιατί η γλώσσα δεν «έφτιαξε» θηλυκό για τον Αραβα, παρά το ότι η παρουσία της λέξης στην ελληνική γλώσσα χρονολογείται από πολύ παλιά. Κάποιες απόπειρες έχουν γίνει σχετικά πρόσφατα, ωστόσο η αμηχανία, το κενό, παραμένει. Ενδεικτικά, το «Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας» αποτολμά τον τύπο η Αράβισσα. Κάποιοι, κάποτε είχαν προτείνει η Αραβίδα, αλλά αυτό παραπέμπει σε οπλοπολυβόλο. Οσο για το Λεξικό του Μπαμπινιώτη, αναφέρει το «η γυναίκα Αραβας»! Σαν να λέμε δηλαδή, κατ’ αντιστοιχία, «η γυναίκα Σουηδός» ή ίσως και «η γυναίκα μανάβης».

Επιδόρπιο

Μιας και είναι η εποχή που βάζουμε σκοροκτόνο στα ντουλάπια με τα χειμωνιάτικα, τα ρούχα που τα έχει φάει ο σκόρος, τα κοινώς λεγόμενα σκοροφαγωμένα, σε παλαιότερα κείμενα χαρακτηρίζονται σητόβρωτα (εκ του ο σης/τους σητός).