«Να θυμηθούμε και να αισθανθούμε την ιστορία»

Μισός αιώνας συμπληρώθηκε φέτος από την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Αυτής της διαμαρτυρίας των νέων αλλά και μέρους της ελληνικής κοινωνίας που ξέσπασε ως φυσική κι αυθόρμητη ανάγκη αντίδρασης στον αυταρχισμό και κλιμακώθηκε σε τρεις ημέρες διεκδίκησης και ιδεολογικών ζυμώσεων. Με αφορμή τη συγκεκριμένη επέτειο, ο Μάνος Καρατζογιάννης παρουσιάζει από τις 26 έως 29 Ιουνίου την παράσταση «50 χρόνια, μια νύχτα» στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών (Κύκλος Μεταπολίτευση), επιχειρώντας μια σύγχρονη ανάγνωσή της από τη σκοπιά του θεάτρου.

Ο παλλόμενος λόγος αληθινών πρωταγωνιστών ζωντανεύει μέσα από αυθεντικές μαρτυρίες φοιτητών, μαθητών αλλά και απλών πολιτών, άλλες δημοσιευμένες κι άλλες συλλεγμένες στο πλαίσιο της δραματουργικής έρευνας. «Θυμάμαι τις παραμονές Χριστουγέννων που αγόρασα πάνω από είκοσι βιβλία για τη δικτατορία και την εξέγερση του Πολυτεχνείου, και την αμηχανία βέβαια της πωλήτριας, η οποία με ρώτησε αν πρόκειται για “δωράκι” κι αν επιθυμούσα κάρτα αλλαγής. Επειτα, ακολούθησε η έρευνα στο Διαδίκτυο, αλλά και μια σειρά συνεντεύξεων που πήραμε μαζί με τη Δήμητρα Κονδυλάκη, όπως εκείνες του ψυχίατρου Παναγιώτη Μαυρομάτη καθώς και της ηθοποιού Υβόννης Μαλτέζου, η οποία συμμετέχει και στην παράσταση» αναφέρει ο Μάνος Καρατζογιάννης μιλώντας στο «Νσυν».

Εχοντας καταπιαστεί και στο παρελθόν επί σκηνής με ζητήματα που ανακαλούν την ιστορική μνήμη, τώρα ο καλλιτεχνικός διευθυντής του θεάτρου Σταθμός τη βάζει ξανά στο κέντρο της δραματουργίας του, ώστε να υπηρετήσει συγκεκριμένη λειτουργία. «Πρέπει να διαφυλαχθεί η ενότητα. Οπως πάντα σε οτιδήποτε αφορά την ιστορική μνήμη στην Ελλάδα. Ηταν η βασική μου έγνοια και στις παραστάσεις των έργων μου “Για την Ελένη” – για την Ελένη Παπαδάκη –, “Μάρτυρες των Αθηνών” – για την Κατοχή –, “Φύλακας μιας Επανάστασης” – για τον Γιάννη Βλαχογιάννη που έσωσε τα κείμενα για την Ελληνική Επανάσταση –, “Passport” – με αφορμή τη Μικρασιατική Καταστροφή –, αλλά και στην ταινία για τη Μελίνα Μερκούρη “Μελίνα Στοπ Καρέ”. Εδώ, και τώρα, ακόμα περισσότερο. “Ολοι Ενωμένοι” όπως διαμήνυε από τον ραδιοφωνικό σταθμό των φοιτητών ο Δημήτρης Παπαχρήστος. Για να πεθάνει ο φασισμός. Αυτό είναι το μήνυμα και πρέπει να το διαφυλάξουμε. Ειδικά στη σημερινή Ευρώπη» τονίζει ο ηθοποιός και σκηνοθέτης.

Προκειμένου να συνθέσει το παζλ αυτού του «ρευστού, βίαιου και χωρίς συγκεκριμένο περίγραμμα» γεγονότος, όπως χαρακτηρίζει τις εξεγέρσεις η αμερικανίδα ιστορικός Τζάνετ Λούγκο, ο Μάνος Καρατζογιάννης επέλεξε να έχει μαζί του παλαιότερες και νεότερες γενιές ηθοποιών, όπως οι Μαρία Ζορμπά, Υβόννη Μαλτέζου, Γιάννης Νταλιάνης, Γιώργος Βουρδαμής, Ιφιγένεια Καραμήτρου, Καλλιόπη Παναγιωτίδου, Γιώργος Νούσης, Στρατής Χατζησταματίου, και τριτοετείς σπουδαστές της Δραματικής Σχολής του Θεάτρου Τέχνης «Κάρολος Κουν». Ολοι μαζί χτίζουν μια συλλογική αφήγηση που αναζητάει τελικά το νόημα της δημοκρατίας μέσα από το θέατρο.

3.800 σφαίρες

«Μοιραία και αναπόφευκτα η ανάγνωση είναι και πολιτική. Η καταστολή εκείνες τις μέρες και εκείνη τη νύχτα του Πολυτεχνείου ήταν πρωτοφανής. Μιλάμε για 3.800 σφαίρες σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία. Τραυματίες, νεκρούς και περιπτώσεις που ακόμη ερευνώνται. Ξύλο και δακρυγόνα. Οι τελευταίες μάλιστα πρακτικές συνεχίστηκαν ορισμένες φορές και μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας. Επιπλέον, η Παιδεία αλλά και η Δημόσια Υγεία εξακολουθούν να παραμένουν σύγχρονα κοινωνικά αιτήματα διεθνώς. Αλλωστε, το θέατρο το ίδιο από αρχαιοτάτων χρόνων στη χώρα μας είναι συνυφασμένο με την ορθή λειτουργία του πολιτεύματός μας, της Δημοκρατίας, και αποτελεί μέσο ρητορικής για τον ευρύτερο δημόσιο λόγο μας» επισημαίνει ο δημιουργός.

Η παράσταση έρχεται να εξερευνήσει το συλλογικό βίωμα αλληλεγγύης και αυταπάρνησης που ήταν στη στιγμή του το Πολυτεχνείο, σε μια Ελλάδα όμως πλέον όπου η Ακροδεξιά έχει βρει για τα καλά θέση στη δημόσια ζωή. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, άραγε, πώς μπορεί να συνομιλήσει με το κοινό; «Αυτή είναι και η αγωνία μου ξέρετε. Να υπάρχει πέρα από τον ιστορικό νου της παράστασης και ο καλλιτεχνικός. Μια ποιητική πνοή που θα συντελέσει όχι μόνο στο να θυμηθούμε αλλά και να αισθανθούμε την ιστορία, να στοχαστούμε το αποτύπωμά της στις μέρες μας και εν τέλει, αν είναι δυνατόν, να επαναπροσδιορίσουμε τις ζωές μας. Ναι. Πάντα μέσα από τα όνειρα και τα ιδανικά. Τον δρόμο δηλαδή της ποίησης» καταλήγει ο Μάνος Καρατζογιάννης.