«Το θέατρο μπορεί να επιβραδύνει τη σύγκρουση»

Είναι από τις ειδήσεις που περνάνε στα «ψιλά» των εφημερίδων: «εξαφανίστηκε υπάλληλος του υπουργείου Οικονομικών». Ακόμη και ο μανιώδης συλλέκτης ανακοινώσεων για αγνοούμενους Ραμπί Μρουέ που επί χρόνια κρατούσε – για ανεξήγητο ακόμη και για τον ίδιο λόγο – κάθε απόκομμα που αφορούσε όλους εκείνους «που εγκαταλείπουν το σπίτι τους και δεν επιστρέφουν ποτέ», δεν στάθηκε ιδιαιτέρως σε εκείνη την είδηση του 1996. Μέχρι που την επομένη στο δελτίο ειδήσεων υπήρχε μία ακόμη αναφορά. Και την τρίτη και την τέταρτη μέρα, με αποτέλεσμα η υπόθεση να πάρει έκταση και να απασχολεί ολόκληρο τον Λίβανο, τόπο καταγωγής του εικαστικού καλλιτέχνη, ηθοποιού και σκηνοθέτη.

Οσο οι ημέρες προχωρούσαν, η αποκάλυψη ότι λείπουν χρήματα από τα ταμεία και οι υπόνοιες για κατάχρηση και διαφθορά διογκώνονταν. Κι εκείνος δεν σταματούσε να συγκεντρώνει για τα δύο επόμενα χρόνια κάθε λεπτομέρεια, κάθε πληροφορία για την υπόθεση. Οταν ξαναείδε όλο το υλικό συγκεντρωμένο, διαπίστωσε πόσο καταπληκτική ήταν η ιστορία που είχε στα χέρια του. Σκέφτηκε να γράψει ένα μυθιστόρημα ή ένα κινηματογραφικό σενάριο. Αφοσιωμένος θεατράνθρωπος, ωστόσο, συνειδητοποίησε ότι η δημιουργία ενός θεατρικού έργου αποτελούσε μονόδρομο. Κι έτσι γεννήθηκε η παράσταση «Ενας υπάλληλος αγνοείται» που ταξιδεύει τις επόμενες ημέρες στην Αθήνα για να παρουσιαστεί στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών.

Ο ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΜΕ. «Το έργο πραγματεύεται θέματα κυβερνητικής διαφθοράς και χειραγώγησης της πληροφορίας. Στόχος μου, όμως, δεν είναι να δείξω ότι η κυβέρνηση στον Λίβανο είναι διεφθαρμένη, αλλά το πώς κινούνται τα μέσα ενημέρωσης. Να αποκαλύψω τον μηχανισμό λειτουργίας τους, εξετάζοντας τον τρόπο που διαμορφώνονται οι ειδήσεις. Παρακολουθώντας πώς μια είδηση εξελίσσεται με την πάροδο του χρόνου, ανακαλύπτεις πώς προκύπτει, πώς επιστρέφει, πώς τα ονόματα εξαφανίζονται και επανέρχονται», λέει στα «Πρόσωπα» ο γνώριμος στο ελληνικό κοινό εδώ και τουλάχιστον μία δεκαετία Ραμπί Μρουέ, ο οποίος δεν διατηρεί μόνο τις ιδιότητες του συγγραφέα και του σκηνοθέτη, αλλά κάθεται ανάμεσα στο κοινό μέχρι να αποκαλυφθεί και ο ρόλος του ως ερμηνευτή στην παράσταση.

«Κάθομαι ανάμεσα στο κοινό και μετά προβάλλω την εικόνα μου στη σκηνή. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται μια μετωπική, συμβατική θεατρική εμπειρία: δηλαδή οι θεατές κάθονται και κοιτάζουν προς τη σκηνή, αλλά αυτό που βλέπουν είναι η εικόνα μου, ενώ ο πραγματικός ηθοποιός κάθεται ανάμεσά τους. Δεν είναι καθρέφτης, είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Αυτή η σχέση δημιουργεί μια παράξενη κατάσταση. Πρέπει να αποφασίσουν ποιο από τα δύο θα ακολουθήσουν, αλλά φυσικά, επειδή τα καθίσματα είναι στραμμένα προς τη σκηνή, είναι πιο εύκολο για αυτούς να προτιμήσουν την εικόνα μου και όχι εμένα. Είναι ακριβώς ό,τι μας συνέβη κατά τη διάρκεια του πολέμου. Βρισκόμασταν στην εμπόλεμη ζώνη, αλλά παρακολουθούσαμε τις εξελίξεις μέσω του ραδιοφώνου ή της τηλεόρασης. Επέλεξα να δημιουργήσω αυτή την περίεργη συνθήκη για να θέσω ερωτήματα σχετικά με αυτή τη σχέση του γεγονότος και της αναπαράστασής του ή του γεγονότος και του πώς μεταφέρεται από τα μέσα ενημέρωσης. Ποιο είναι πιο ισχυρό: το ίδιο το γεγονός ή ο τρόπος που αναπαρίσταται στα μέσα ενημέρωσης; Είναι ένα ζήτημα που καλείται το κοινό να εξετάσει κατά τη διάρκεια του έργου», εξηγεί.

Γιατί όμως αφορά το ελληνικό κοινό μια υπόθεση διαφθοράς που συνέβη πριν από 28 χρόνια στον Λίβανο, καταγράφηκε σε μια παράσταση που έκανε πρεμιέρα πριν από δύο δεκαετίες και η οποία – κατά τον δημιουργό της – έρχεται αναλλοίωτη στην Αθήνα με μοναδική προσθήκη τους ελληνικούς υπέρτιτλους; «Οι άνθρωποι στη Βηρυτό έπαθαν σοκ όταν έμαθαν ολόκληρη την υπόθεση, διότι είδαν σε δύο ώρες μια ιστορία που εκτυλισσόταν για δύο χρόνια και δεν μπορούσαν να συνειδητοποιήσουν πως όλα αυτά συνέβαιναν χωρίς να τα καταλάβουν, χωρίς να αισθανθούν τη δύναμη και τη βιαιότητά τους πάνω τους. Ανάλογα γεγονότα συμβαίνουν παντού και οι άνθρωποι γίνονται μάρτυρες παρόμοιων καταστάσεων σε ολόκληρο τον κόσμο, οπότε το κοινό βρίσκει σημεία διασύνδεσης με τις εμπειρίες του έργου», απαντά ο Ραμπί Μρουέ.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ. O ίδιος παραδέχεται πως το έργο του αντικατοπτρίζει μεταξύ άλλων και τις κοινωνικοπολιτικές πολυπλοκότητες στη Μέση Ανατολή, παρότι ζει στο Βερολίνο τα τελευταία 11 χρόνια, γεγονός που έχει αποτελέσει αφορμή για τη διεύρυνση των θεμάτων με τα οποία καταπιάνεται. «Για μένα, ο ρόλος της τέχνης και του θεάτρου δεν είναι να κινητοποιεί τους ανθρώπους να κάνουν επανάσταση, αλλά να σκεφτούν, να θέσουν ερωτήματα και να συζητήσουν. Το θέατρο και η τέχνη αποτελούν μέσα που μπορούν να επιβραδύνουν τη σύγκρουση, αντανακλώντας την. Αυτό ήταν το αρχαίο ελληνικό θέατρο, με τον Σοφοκλή, τον Ευριπίδη, τον Αισχύλο και άλλους συγγραφείς. Μοιάζει με μια δίκη, όπου υπάρχουν διαφορετικές φωνές που συζητούν μπροστά στο κοινό, χωρίς να υπάρχει δικαστής. Μας δίδαξε να είμαστε μάρτυρες της συζήτησης μεταξύ της Αντιγόνης και του Κρέοντα, αλλά δεν μας δίνεται το συμπέρασμα. Είναι δική μας δουλειά να διαμορφώσουμε τη γνώμη μας», απαντά ο Ραμπί Μρουέ σχετικά με τον ρόλο του θεάτρου απέναντι σε μείζονα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα.

Και καταλήγει: «Η λέξη “μοιράζομαι” είναι πολύ σημαντική για μένα: μοιράζομαι με το κοινό τις ημιτελείς ιδέες μου, τις αμφιβολίες και τις ερωτήσεις μου ώστε να σκεφτούμε μαζί το πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το κάθε θέμα. Δεν θέλω να πείσω το κοινό μου για τίποτα. Δεν έχω ένα μήνυμα. Εχω αμφιβολίες που θέλω να τις μοιραστώ ώστε να υπάρξει μια συζήτηση, όχι απαραίτητα μαζί μου άμεσα, αλλά μεταξύ των θεατών. Αυτό είναι το σημαντικό για μένα και αυτό προσδοκώ».