ΗχοΔύναμα

Μπαχ: Βρανδενβούργια Κοντσέρτα: Οι «ξεχασμένες» ηχογραφήσεις του Αλόις Μελιχάρ στο Βερολίνο, 1932-1934. Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου. Το Τρίτο Κοντσέρτο σε τρεις ηχογραφήσεις των: Ευγένιου Γκούσενς, Γκέοργκ Γέμπεργκ και Βίλχελμ Φουρτβένγκλερ. DANACORD, 2 CD

Ζώντας σε μία εποχή που αναγνωρίζει εδώ και πολύ καιρό τον Μπαχ ως τον «πατριάρχη» της μουσικής στην ολότητά της, ο μέσος σημερινός μουσικόφιλος ίσως να μην μπορεί εύκολα να πιστέψει ότι υπήρξε μία αρκετά μακρά περίοδος κατά την οποία το έργο του περιέπεσε σε λήθη. Αυτό συνέβη λίγο μετά τον θάνατό του και για αρκετό καιρό: ήταν η εποχή που νέοι κόσμοι ανοίγονταν στη μουσική, πολύ διαφορετικοί από ό,τι στο παρελθόν. Ο κλασικισμός άρχισε σταδιακά να επελαύνει με τον δικό του «πατριάρχη», τον επίσης μέγα Χάιντν, ενώ, λίγο μετά, ήρθε ο «τυφώνας Μότσαρτ». Η νέα ισχύς που είχε πλέον συγκεντρωθεί στη Βιέννη αλλά και σε άλλες μουσικές μητροπόλεις της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας όπως η Πράγα ή η Βουδαπέστη, ήταν τώρα γεμάτη φιλοδοξία, όσο παραγωγική αυτό την έκανε και στην τέχνη. Και οι γίγαντες διαδέχονταν ο ένας τον άλλον σε κλίμακα μετεωρικής ανόδου: μετά τον Μότσαρτ, μια ακόμα μεγαλύτερη επανάσταση, η μέγιστη, ήταν η εισβολή του Μπετόβεν στον κόσμο. Και μετά ο Μπρούκνερ, ο Μπραμς, ο Μάλερ… Δεν ήταν μόνον ότι επρόκειτο για τέρατα της μουσικής που σχεδόν με κάθε έργο τους άνοιγαν νέους δρόμους. Ηταν και κάτι πιο βαθύ: η κοινωνία έψαχνε τον δρόμο να αποσυνδέσει την πιο αγαπημένη της τέχνη από την ηγεμονία της θρησκευτικής της υπόστασης: η μουσική ήταν για τον άνθρωπο και από τον άνθρωπο. Ο Θεός έπρεπε να μείνει πλέον κάπως πιο έξω. Και, μαζί του, και ο Μπαχ.

Ολα αυτά, μέχρι που μία άλλη ιδιοφυΐα, ο Μέντελσον, ενέκυψε ξανά στον Μπαχ. Και άρχισε, ως άρχων της Λειψίας, πόλης του Μπαχ, να φέρνει ξανά στο φως το μέγα έργο του έπειτα από τόσα χρόνια. Οι συνθέτες πάντοτε γνώριζαν και αναγνώριζαν. Ολα όμως είχαν ήδη πάει αλλού. Ομως έκτοτε, άρχισε πια η αντιστροφή προς την ολική επαναφορά του κορυφαίου κάντορα της ιστορίας. Και σταδιακά, επιβλήθηκε με τη συνδρομή, πλέον, περίπου των πάντων.

Αυτό πήρε χρόνια. Και, κάπως έτσι ήταν που μετά από αρκετές ακόμα δεκαετίες, φτάσαμε σε αυτές εδώ τις ηχογραφήσεις, του εντελώς ξεχασμένου σήμερα αυστριακού μαέστου Αλόις Μελιχάρ, τις πρώτες των Βρανδενβούργιων Κοντσέρτων, με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα του Βερολίνου, που συνέπεσαν μάλιστα με το τέλος της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης και την αρχή του «Τρίτου Ράιχ». Και που έδωσαν το εναρκτήριο λάκτισμα στα έργα που σήμερα είναι από τα μακράν δημοφιλέστερα στις αίθουσες αλλά και στη δισκογραφία, με αμέτρητες, κυριολεκτικά εκδόσεις. Από εδώ ξεκίνησαν όλα, δίπλα βεβαίως σε εκείνες του ιδιοφυούς Κορτό στο Παρίσι. Αυτά τα ντοκουμέντα, εκτός του ότι ακούγονται εξαιρετικά για τα δεδομένα της ηλικίας τους, έχουν τεράστια ιστορική και πνευματική αξία: είναι οι ρίζες ενός από τα πιο μεγάλα δέντρα της μουσικής και της αποτύπωσής της σε ηχητικά μέσα.

Οπως πολλοί που συνεργάστηκαν με το ναζιστικό καθεστώς, μετά την ήττα ο Μελιχάρ επέμενε ότι δεν είχε καμία σχέση μαζί του. Τον διέψευσαν όμως πλήθος αποδείξεις, μεταξύ των οποίων η ίδια η δουλεία του σε ναζιστικά φιλμ. Το μόνο που έμεινε από εκείνον μετά τον πόλεμο, ήταν η λυσσαλέα επίθεσή του στη «νέα» μουσική της εποχής, απηχούσα πλήρως τις ναζιστικές απόψεις. Παρ’ όλα αυτά, εδώ, έγραψε ιστορία, με έναν ενδιαφέροντα αστερίσκο: δεν ηχογράφησε το Τρίτο Κοντσέρτο, καθώς αυτό ήταν για τη δισκογραφία «πιασμένο» από τον Φουρτβένγκλερ, του οποίου η εγγραφή, μαζί με δύο ακόμα, εξίσου πολύτιμες και αυτές, περιλαμβάνονται σε αυτή την έκδοση.