ΣΚΕΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

Με την πιο τεκμηριωμένη, μεστή, διδακτική και ευαίσθητη εισήγηση του αρχιτέκτονα Δημήτρη Αντωνακάκη, με τίτλο «Το χρώμα είναι φως», παρουσιάζοντας επιλεγμένα έργα, που έχουν μελετηθεί στο Εργαστήριο 66, έκλεισε η εκδήλωση που πραγματοποίησε το αρχιτεκτονικό περιοδικό «ek» στο Μουσείο Μπενάκη, στην Πειραιώς, τη Δευτέρα 27 Μαΐου 2024, στην οποία συμμετείχαν 10 επιλεγμένοι ομιλητές αρχιτέκτονες. Μια ξεχωριστή εισήγηση από έναν χαρισματικό ομιλητή που μαζί με τη Σουζάνα Αντωνακάκη, η οποία είχε την αρμοδιότητα στον χειρισμό των χρωμάτων, θεωρούνται μεταξύ άλλων, μαζί με τον Αρη Κωνσταντινίδη, τους Τάση Παπαϊωάννου και Δημήτρη Ησαΐα και τον Κυριάκο Κρόκο, οι αρχιτέκτονες που χειρίζονται υποδειγματικά το χρώμα στα αρχιτεκτονικά τους έργα.

Η εκδήλωση αυτή, την οποία επιμελήθηκε η καθηγήτρια ΕΜΠ Αριάδνη Βοζάνη και συντόνισε ο αρχιτέκτονας Σταύρος Μαρτίνος, είχε ενδιαφέρον γιατί αποτύπωσε μια νέα πραγματικότητα. Μέσα από την παρουσίαση των έργων και τους προβληματισμούς των περισσότερων αρχιτεκτόνων, διαπιστώθηκε ότι η επιλογή των χρωμάτων, άλλοτε στοχεύει απλώς σε έναν εντυπωσιασμό, είτε στο πλαίσιο του μάρκετινγκ και της προσέλκυσης της προσοχής του καταναλωτικού κοινού είτε μιας αυθόρμητης, αυθαίρετης ίσως ή τυχαίας επιλογής, που ενίοτε σχετίζεται και με την εταιρική ταυτότητα και τον λογότυπο της εταιρείας. Και άλλοτε με στόχο την εξασφάλιση μιας αίσθησης ενός οικείου και φιλικού περιβάλλοντος, της απόλαυσης, της ηρεμίας ή της έντασης και εγρήγορσης κυρίως ως προς τα εσωτερικά.

Σπανιότερα φάνηκε ότι οι επιλογές προκύπτουν από την πρόθεση διαφοροποίησης φερόντων και φερόμενων στοιχείων ή της ανάδειξης της διαφορετικότητας και της αντίστιξης των όγκων ή της αναγνώρισης των επιμέρους χώρων ενός κτιρίου ή συνομιλώντας με τον περιβάλλοντα χώρο. Συχνά πρόκειται για επιλογές σε επίπεδο διακόσμησης, αγνοώντας τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να αναδειχθούν.

Δεν μας μίλησαν όμως το πόσο σημαντικό είναι να φτιάχνει κανείς τα χρώματα επί τόπου, λαμβάνοντας υπόψη για τις τελικές αποχρώσεις, το φως, τη φύση και το ευρύτερο δομημένο περιβάλλον, χωρίς να στηρίζεται στα χρωματολόγια, όπως παλαιότερα οι αρχιτέκτονες, έφτιαχναν συνήθως το τελικό χρώμα μαζί με τους μπογιατζήδες που ήταν εξειδικευμένοι στην απόδοση των αποχρώσεων.

Ούτε μας έδειξαν σχέδια και σκίτσα αναζήτησης και διερεύνησης των χρωμάτων, είτε χειροποίητα είτε ψηφιακά. Ελειψε δηλαδή η παρουσίαση και η τεκμηρίωση μιας συγκροτημένης επεξεργασίας για τις τελικές επιλογές, ή η συγκρότηση μιας προσωπικής παλέτας, όπως είχε δημιουργήσει η Σουζάνα Αντωνακάκη, η οποία σε όλα της τα σκίτσα χρησιμοποιώντας χρωματιστά κραγιόνια, επέλεγε τα χρώματα την ώρα της σύνθεσης και στη συνέχεια στην πράξη ακολουθούσε η τελική επιλογή της απόχρωσης.

Δεν αναφέρθηκαν ακόμη στο πόσο σημαντικό είναι να χρησιμοποιεί κανείς τα χρώματα με σκόνες μέσα στον σοβά, όπου το κτίριο αποκτά μια άλλη αίσθηση βάθους, και επίσης πόσο σημαντική είναι και η υφή του χρώματος και οι διαφορετικές ποιότητες, όπως ανάμεσα στο πλαστικό και τη ριπολίνη, ή αν θα είναι γυαλιστερό, σατινέ ή ματ. Ούτε έγινε κάποια αναφορά για τις πατίνες και τις υφές των χρωμάτων.

ΧΡΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ. Οι ομιλητές αναφέρθηκαν επίσης σε επιλεγμένα παραδείγματα χρήσης των χρωμάτων στην ιστορία της αρχιτεκτονικής, διατρέχοντας τις εποχές από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, με έργα διεθνώς αναγνωρισμένων αρχιτεκτόνων που με τόλμη τα χρησιμοποίησαν, καθώς και στα συναισθήματα που αυτά προκαλούν. Συγκεκριμένα το πράσινο χρώμα μάς συνδέει με τη φύση, δημιουργεί την αίσθηση της ηρεμίας, της ευελιξίας και της οικειότητας, ενώ το κόκκινο χρώμα σημαίνει αίμα, πόλεμο, γρήγορη εξυπηρέτηση, πολυεθνικές, έρωτα, πάθος και ένταση. Το ροζ συνδέεται με τη θηλυκότητα και χρησιμοποιείται επίσης χάρη στην ξεκούραστη αίσθηση που δημιουργεί. Το πορτοκαλί είναι το χρώμα της αισιοδοξίας, ενισχύει τη ζεστή ατμόσφαιρα, την εύθυμη διάθεση αλλά και την εγρήγορση. Το μπλε συμβάλλει στην αίσθηση του βάθους, της ηρεμίας, της συγκέντρωσης, της χαλάρωσης και μας συνδέει με την ήρεμη πλευρά του υποσυνείδητου. Το κίτρινο ζωντανεύει, δίνει ενέργεια, ενεργοποιεί τη φαντασία υπογραμμίζοντας τις λεπτομέρειες. Το γκρι είναι το χρώμα-χαμαιλέοντας, που ως απόχρωση χαρακτηρίζεται ουδέτερη γιατί συνδυάζεται καλύτερα. Ενώ το μαύρο είναι το χρώμα του πένθους αλλά και του μυστηρίου, που κατάφερε να ξεπεράσει το ταμπού της σκούρας απόχρωσης και συνδέθηκε με την επισημότητα. Τέλος, το λευκό παραμένει το χρώμα που κυριαρχεί στην αρχιτεκτονική, αν και άλλοτε επιβλήθηκε με σχετικά διατάγματα, όπως το 1937 επί Μεταξά.

Το χρώμα όμως, όσο και αν είναι ευάλωτο, δεν θα λείψει! σημείωσε ο Δημήτρης Αντωνακάκης και όπως έγραψε ο Βοκάκιος: «Ενα χρώμα λάμπει μέσα στο περιβάλλον του, όπως ακριβώς τα μάτια χαμογελούν πάντα… πάνω σε ένα ανθρώπινο πρόσωπο!».