Μια απρόσμενη σύμμαχος

^«Πιστεύω ακράδαντα ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα θα επιστραφούν στην Ελλάδα και τότε θα είναι μια ημέρα γιορτής διεθνώς. Δεδομένου ότι πολλά έχουν αλλάξει με τα χρόνια στον τομέα της επιστροφής και της αποκατάστασης (σ.σ.: παράνομα διακινηθέντων αρχαιοτήτων), πιστεύω ότι είναι καιρός να ολοκληρωθεί αυτή η υπόθεση με τον πιο ευχάριστο δυνατό τρόπο» λέει στα «ΝΕΑ» η επικεφαλής της μονάδας καταπολέμησης παράνομης διακίνησης πολιτιστικής κληρονομιάς στην Τουρκία, Ζεϊνέπ Μποζ. Είναι η τουρκάλα αξιωματούχος που βρέθηκε προ ημερών στο επίκεντρο της δημοσιότητας, όταν, όπως αποκάλυψαν «ΤΑ ΝΕΑ» σε δημοσίευμά τους (4/6/2024), αποδόμησε το βασικό επιχείρημα των Βρετανών σχετικά με την απόσπαση των Γλυπτών του Παρθενώνα από τον λόρδο Ελγιν. Απερίφραστα δήλωσε ότι δεν υπάρχει φιρμάνι που να νομιμοποιεί την απόκτηση των Γλυπτών του Παρθενώνα από τους Βρετανούς κατά την τοποθέτησή της στην πρόσφατη Σύνοδο της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO, προσφέροντας απρόσμενη υποστήριξη στο πάγιο ελληνικό αίτημα περί επαναπατρισμού του αρχιτεκτονικού διακόσμου, του κορυφαίου μνημείου της κλασικής αρχαιότητας. Ξεκαθάρισε πως δεν μπορούμε να μιλάμε για νομιμότητα στον τρόπο απόκτησης των Γλυπτών εκ μέρους των Βρετανών και παρότρυνε τους Ελληνες να μείνουν δυνατοί.

«Το κύριο ζήτημα είναι η αξίωση για νόμιμη αγορά (σ.σ.: εκ μέρους των Βρετανών) αλλά δεν υπάρχει το έγγραφο που να την υποστηρίζει. Πράγματι, υπάρχει έλλειψη αποδεικτικών στοιχείων για το επιχείρημα που προβάλλεται. Τα αρχεία έχουν μελετηθεί από πολλούς εξέχοντες ακαδημαϊκούς, συμπεριλαμβανομένων τούρκων, ελλήνων και βρετανών μελετητών, και όλοι τους δεν κατάφεραν να βρουν το φιρμάνι που υποστηρίζεται ότι νομιμοποιεί την αγορά» συνεχίζει η με ειδικότητα στην προϊστορική αρχαιολογία επιστήμονας, η οποία είδε την τοποθέτησή της να αποκτά ακόμη και πολιτικές διαστάσεις και να ερμηνεύεται ποικιλοτρόπως, με άξονα τη σχέση Ελλάδας – Τουρκίας. Εκείνη, ωστόσο, δίνει τη δική της απάντηση σχετικά με τον λόγο που επιλέχθηκε η συγκεκριμένη χρονική στιγμή για τη δημόσια αυτή υπέρ της Ελλάδας τοποθέτηση. «Δεν υπήρχε χρονικός προγραμματισμός», επισημαίνει και τονίζει ότι η δήλωση ήταν «απλώς αντικειμενική, αληθινή και σχετική με τις συζητήσεις εκείνης της στιγμής». Και συνεχίζει: «Η συγκεκριμένη δήλωση έγινε κατά τη διάρκεια της Συνόδου της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Επιστροφή και την Αποκατάσταση στην UNESCO. Τα μέλη έκαναν τις παρουσιάσεις τους και όπως πάντα ακούσαμε πολύ ισχυρά επιχειρήματα από την ελληνική αντιπροσωπεία. Στη συνέχεια, στη δευτερολογία εκ μέρους του Ηνωμένου Βασιλείου, αναφέρθηκε ότι η αγορά έγινε νόμιμα, σύμφωνα με τη νομοθεσία της εποχής που αφαιρέθηκαν τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Αν είχαμε μείνει σιωπηλοί, αυτό θα μπορούσε να θεωρηθεί ως επιβεβαίωση. Καθώς δεν μπορούμε να επιβεβαιώσουμε κάτι που δεν βλέπουμε ή για το οποίο δεν έχουμε κάποια σχετική τεκμηρίωση, προσεγγίζοντας το θέμα αντικειμενικά είπαμε ότι δεν έχουμε λόγο να πιστεύουμε ότι η αγορά ήταν νόμιμη».

Ο λόγος της Ζεϊνέπ Μποζ έχει ιδιαίτερη βαρύτητα όχι μόνο λόγω της υψηλόβαθμης θέσης της στη διοίκηση, αλλά επειδή η τουρκάλα αρχαιολόγος έχει ειδικές σπουδές σε επίπεδο διδακτορικού σε θέματα διμερών σχέσεων και διεθνών συμφωνιών εξού και έχει εργαστεί επί σειρά ετών σε διεθνείς φορείς – μεταξύ άλλων είχε διοριστεί εκπρόσωπος της UNESCO στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, με καθήκοντα την επιτήρηση της εφαρμογής του διεθνούς δικαίου για τις αρχαιότητες – πριν αναλάβει τα σημερινά της καθήκοντά στο υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, προ επτά ετών. Στο βιογραφικό της δε, εκτός των διακρίσεων και βραβείων που έχει κατακτήσει, έχει και μια πλούσια δράση στην αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, ενώ επιπλέον έχει συντάξει «μια εργαλειοθήκη για την ευρωπαϊκή Δικαιοσύνη και την επιβολή του νόμου» για την UNESCO.

Ποια είναι η σχέση που έχει αναπτύξει με την Ελλάδα στον αγώνα για τον επαναπατρισμό των παράνομα διακινούμενων αρχαιοτήτων; «Πρόκειται για μια δυνατή και αμοιβαία φιλία που δεν έχει επηρεαστεί ποτέ από καμία περίσταση. Η Τουρκία και η Ελλάδα μοιράζονται το ίδιο ιδανικό με εδαφική κατανόηση, την πρόληψη της παράνομης διακίνησης και την προστασία της πολιτιστικής τους κληρονομιάς χωρίς καμία διάκριση. Η Ελλάδα στηρίζει επίσης την Τουρκία στις περιπτώσεις που αναφέρει σε διεθνείς πλατφόρμες αλλά και στις συζητήσεις για την παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών. Ο χώρος ελιγμών για τους διακινητές συρρικνώνεται καθώς υπάρχει συνεργασία μεταξύ των χωρών» απαντά.

Πιστεύει ότι ο επαναπατρισμός των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα θα επηρεάσει τις διεθνείς προσπάθειες για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς; «Υστερα από όλα αυτά τα χρόνια, η υπόθεση των Γλυπτών του Παρθενώνα είναι διεθνής. Κατά την άποψή μου, προσδιορίζει από τη μία πλευρά τις χώρες που δεν συναινούν στην παράνομη αφαίρεση των πολιτιστικών τους αγαθών και από την άλλη τις χώρες που επιθυμούν να διατηρήσουν τις συλλογές τους. Η προσέγγιση της συλλογής, σύμφωνα με τη δική μας αντίληψη, θα πρέπει να εγκαταλειφθεί και να επαναπροσδιοριστεί σύμφωνα με τα σημερινά ηθικά, επιστημονικά και νομικά πρότυπα. Η επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα θα σηματοδοτήσει την αλλαγή στην προσέγγιση της συλλογής κατά τον 21ο αιώνα. Αυτή η τροποποιημένη συμπεριφορά θα επιτρέψει μια πιο διαλογική και κοινωνικά συμπεριληπτική βάση σε σχέση με τις προσπάθειες άλλων χωρών» καταλήγει.