Τι αλλάζει για άσυλο, μετεγκατάσταση και βιομετρικά δεδομένα

Την Τρίτη 14/5 εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Υπουργών της Ευρωπαϊκής Ενωσης το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου, το οποίο δημιουργεί για πρώτη φορά με δεσμευτικούς όρους ένα ενιαίο σύστημα για τη διαχείριση του Μεταναστευτικού – Προσφυγικού. Το Σύμφωνο ουσιαστικά θεσμοθετεί ήδη υπάρχουσες διαδικασίες και εστιάζει στην εναρμόνιση των συστημάτων χορήγησης ασύλου των κρατών – μελών, ενώ εισάγει για πρώτη φορά την υποχρεωτική επίδειξη αλληλεγγύης μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Τι αλλάζει, όμως, επί της ουσίας για την Ελλάδα;

Το Σύμφωνο στοχεύει στην αύξηση της δυνατότητας επεξεργασίας αιτήσεων ασύλου στο σύνολο της ΕΕ, στη γρηγορότερη λήψη αποφάσεων απόρριψης ή χορήγησης ασύλου, στην αυστηροποίηση των συνοριακών ελέγχων και στη δικαιότερη κατανομή των πολιτών τρίτων χωρών στις χώρες της ΕΕ. «Σε μια πρώτη φάση, πρέπει να καταθέσουμε το Εθνικό Εφαρμοστικό Πλάνο του Συμφώνου μέχρι το τέλος του έτους. Γι’ αυτό, προχωράμε στην αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης της διαδικασίας χορήγησης ασύλου, μέσω ανάλυσης των αποκλίσεων από το τι συμβαίνει τώρα και τι πρέπει να γίνει για να επιτευχθούν οι στόχοι του», λέει στα «ΝΕΑ» ο διοικητής της Υπηρεσίας Ασύλου του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου Μάριος Καλέας.

Με την εφαρμογή του Συμφώνου από το 2026, οι Αρχές της χώρας εισόδου θα πρέπει να δίνουν στους παράτυπα εισελθόντες μια πρώτη έγκριση για την υποβολή αίτησης ασύλου εντός επτά ημερών, αν πρόκειται για πολίτες χωρών με χαμηλό ποσοστό εγκρίσεων. Στην κατηγορία αυτή εμπίπτουν οι περισσότερες χώρες προέλευσης, με εξαίρεση όσες έχουν ανοιχτές συρράξεις, όπως η Συρία, το Αφγανιστάν ή η Σιέρα Λεόνε.

«Αυτό γίνεται με στόχο να μειωθούν οι αιτήσεις για άσυλο που γίνονται πολλές φορές για να κερδηθεί χρόνος από τον αιτούντα προκειμένου να συνεχίσει – συχνά παράτυπα – το ταξίδι του. Αν πρόκειται για πολίτες χωρών με ποσοστό έγκρισης κάτω του 20%, ενδέχεται η αίτηση να απορρίπτεται πάραυτα, χωρίς καν να εξεταστεί», υπογραμμίζει ο επίκουρος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου και ερευνητής του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ (ΙΝΕ/ΓΣΕΕ) Απόστολος Καψάλης.

Παράλληλα, το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου προβλέπει την αναβάθμιση του συστήματος Eurodac, δηλαδή της δακτυλοσκόπησης όλων των παράτυπα εισελθόντων. «Το Eurodac μετεξελίσσεται σε μια μεγάλη βάση δεδομένων με σχεδόν όλα τα βιομετρικά δεδομένα των αιτούντων άσυλο, τα οποία θα είναι προσβάσιμα από τις Αρχές όλων των κρατών – μελών», εξηγεί ο διοικητής της Υπηρεσίας Ασύλου.

Από τη στιγμή που θα κατατεθεί η αίτηση για χορήγηση ασύλου, το Σύμφωνο θέτει ως στόχο την επεξεργασία της εντός 12 εβδομάδων, δηλαδή τριών μηνών. «Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, σίγουρα θα χρειαστεί να γίνουν νέες προσλήψεις», σημειώνει ο Μάριος Καλέας. Σήμερα, η δυνατότητα επεξεργασίας αιτήσεων ασύλου (adequate capacity) ορίζεται στις 30.000 στο σύνολο της ΕΕ ανά πάσα στιγμή, όμως έχει τεθεί ατύπως στόχος για τον τετραπλασιασμό αυτής, στις 120.000, λέει ο Απόστολος Καψάλης.

Αλληλεγγύη «α λα καρτ»

Καινοτομία του νέου Συμφώνου αποτελεί η υποχρεωτική ενεργοποίηση του μηχανισμού αλληλεγγύης σε περίπτωση αυξημένων ροών. Σε αυτή την περίπτωση, τα κράτη – μέλη θα έχουν τρεις επιλογές έκφρασης της αλληλεγγύης προς τις χώρες που σηκώνουν το βάρος των ροών. «Η αλληλεγγύη θεσμοθετείται μεν, αλλά είναι ένα σύστημα α λα καρτ», σχολιάζει ο επίκουρος καθηγητής του Παντείου.

Μία επιλογή είναι η ενίσχυση των Αρχών της χώρας που δέχεται τις ροές με τεχνικά μέσα και προσωπικό, προκειμένου να προχωρά η διαδικασία επεξεργασίας των αιτήσεων. Εναλλακτικά, θα μπορούν να προχωρούν στη μετεγκατάσταση των αιτούντων στα εδάφη τους, όπου θα ολοκληρώνεται η διαδικασία. Εάν, ωστόσο, δεν θέλουν τη μετεγκατάσταση, θα πρέπει να πληρώνουν στη χώρα εισόδου 20.000 ευρώ ανά αιτούντα άσυλο που δεν δέχονται στα εδάφη τους. «Σε αυτήν την περίπτωση, τα χρήματα θα πηγαίνουν αποκλειστικά για την κάλυψη αναγκών στις διαδικασίες ασύλου και ένταξης», υπογραμμίζει ο Μάριος Καλέας.

Σε ό,τι αφορά την εξέλιξη των μεταναστευτικών ροών, δεν μπορούν να γίνουν ασφαλείς προβλέψεις, καθώς εξαρτώνται από εξωτερικούς παράγοντες, όπως είναι οι εμφύλιες και διεθνείς συρράξεις. Εντούτοις, όπως σχολιάζει ο Απόστολος Καψάλης, «το Σύμφωνο δίνει έμφαση στην εξωτερικοποίηση των συνόρων μέσω συμβάσεων με τρίτες χώρες, όπως η Τυνησία και η Αίγυπτος ή η κοινή δήλωση με την Τουρκία».

Ομως, όπως επισημαίνουν ολοένα και περισσότεροι φορείς (ΤτΕ, διεθνείς οίκοι αξιολόγησης), η Ελλάδα έχει ανάγκη από μετανάστευση, τόσο για την κάλυψη θέσεων εργασίας, όσο και για την αντιμετώπιση του Δημογραφικού.