ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΜΑΝOΛΗ ΚΟΡΡΕ

Με τον Μανόλη Κορρέ γνωριζόμαστε από τη δεκαετία του ’70. Εκτοτε παρακολουθώ συστηματικά τη συναρπαστική του πορεία, τη δράση του στο αναστηλωτικό έργο και τις μοναδικές του ξεναγήσεις στην Ακρόπολη και σε άλλους αρχαιολογικούς χώρους, τις διαλέξεις και τις δημοσιεύσεις του, αλλά και τις ανελέητες επιθέσεις που δέχθηκε με το θέμα των διαστρώσεων στον Ιερό Βράχο. Με γοήτευε πάντα η επιστημονική του ακεραιότητα, η εξαιρετική του μνήμη, η ευαισθησία του και το πόσο προσιτός είναι. Αυτή τη φορά βρεθήκαμε στην κατάμεστη Αίθουσα Γενικών Συνελεύσεων στο Κεντρικό Κατάστημα της Τράπεζας της Ελλάδος, όπου στο πλαίσιο του κύκλου εκδηλώσεων «Καταθέσεις Πολιτισμού», που επιμελείται ο αρχιτέκτων και διευθυντής Παναγιώτης Παναγάκης, παρακολουθήσαμε μια ιδιαίτερη συζήτηση, με τίτλο Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου, με τη Μαίρη Αδαμοπούλου. Η έγκριτη δημοσιογράφος κατάφερε με εύστοχες ερωτήσεις prima vista, σε ένα ζεστό κλίμα, να εκμαιεύσει μοναδικές προσωπικές αφηγήσεις, που για πρώτη φορά διατυπώθηκαν με άμεσο λόγο, από τον σημαντικό αυτό πολυπράγμονα επιστήμονα, ακαδημαϊκό και ομότιμο καθηγητή Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ.

Ξεχώρισα μια άγνωστη πτυχή από τα φοιτητικά του χρόνια, που αναδεικνύει την ενασχόλησή του με τα προϊστορικά δίπλα στον αρχαιολόγο Δημήτρη Θεοχάρη, έναν από τους πρωτοπόρους μελετητές του μεσολιθικού πολιτισμού της Θεσσαλίας, που εύλογα με συγκίνησε, και παραθέτω στη συνέχεια:

«Θυμάμαι μια συγκινητική σκηνή με τον Θεοχάρη. Ενα καλοκαιρινό μεσημέρι, μπαίνοντας στην αποθήκη του Μουσείου του Βόλου, ερχόμενος απέξω από το πολύ φως βρέθηκα στο σκοτάδι. Βασικά δεν έβλεπα τίποτα για λίγο. Ο Θεοχάρης με παίρνει από το χέρι, με πηγαίνει σε ένα διαδρομάκι και τραβάει ένα συρτάρι πάνω στο μωσαϊκό δάπεδο και μέσα εκεί ήταν τα πιο δυσνόητα αντικείμενα. Μου μιλούσε με ενθουσιασμό για αυτά και μου τα έδειχνε. Ηταν μόνο δύο ή τρεις ημέρες που είχα αρχίσει να δουλεύω εκεί. Δεν τολμούσα να φανταστώ ότι ένας σημαντικός άνθρωπος, όπως ο Θεοχάρης, και εγώ ένας φοιτητής, θα ασχολιόταν μαζί μου. Ακουγα μια ζεστή φωνή και μου τα έδειχνε με ενθουσιασμό σαν να ήταν ένας δικός μου άνθρωπος. Ημουν σε πολύ μεγάλη αμηχανία γιατί δεν έβλεπα τί μου έδειχνε. Δεν ήξερα τι να κάνω και αυτό το συναισθηματικό φορτίο δεν μπορούσα να το διαχειριστώ. Και την ίδια στιγμή έπρεπε να μη φανεί ότι ήμουν αγνώμων, αδιάφορος. Κι έτσι υποκρινόμουν κάπως και προσπαθούσα να μαντέψω. Και στο τέλος, όταν συνήθισα στο ημίφως, άρχισα να τα βλέπω. Ξέρετε τι ήταν; Στη Θεσσαλία, αλλά και σε άλλα μέρη του πλανήτη, έπλεκαν καλύβες με κλαδιά και επάνω έστρωναν στρώματα λάσπης (βλ. εικόνα 3). Με αυτόν τον συνηθισμένο τρόπο έφτιαχναν τα σπίτια πριν από 6.000-7.000 χρόνια όχι μόνο στην Θεσσαλία, αλλά και στη Μεσοποταμία και στην Κίνα. Οταν καιγόταν καμιά φορά ένα χωριό με τέτοιες κλαδοκαλύβες, ψηνόταν η λάσπη και γινόταν κεραμικό. Και όταν αργότερα όλα αυτά βρίσκονταν στη γη και τα κατάπινε ο χρόνος, οι αρχαιολόγοι έβρισκαν άμορφες μάζες λάσπης που πέτρωσαν από φωτιά, στις οποίες είναι τα αποτυπώματα από το πλέξιμο μιας κλαδοκαλύβας. Από αυτά έμαθαν οι αρχαιολόγοι πώς ήταν οι κλαδοκαλύβες. Αυτά μου έδειχνε ο Θεοχάρης τότε. Ηταν τόσο συγκινητικό, ειδικά όταν άρχισα να ενώνω τα κομμάτια αυτού του παζλ και κατάλαβα τι μου είχε δείξει».

Ο ΦΟΒΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. Ο Κορρές μίλησε όμως και για το απώτερο μέλλον, όταν του ζητήθηκε να τοποθετηθεί για το τι θα μπορούσε να βρει ο μελλοντικός Κορρές, το 2224, που θα ανέβει στον Παρθενώνα:

«Διακατέχομαι από έναν φόβο, ότι δεν θα υπάρξει 2224 για την ανθρωπότητα. Θα είναι για τον πλανήτη, για το ζωικό βασίλειο, αλλά πιθανώς η ανθρωπότητα να μην έχει την πολυτέλεια τότε για Παρθενώνες και μνημεία, εάν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση, με τον υπερπληθυσμό κυρίως, χώρια και η κλιματική αλλαγή, για την οποία το μέρος που κυρίως συζητείται είναι εκείνο που είναι πολιτικά εκμεταλλεύσιμο, δηλαδή η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή. Υποτιμάται όμως», τόνισε, «το άλλο μέρος της κλιματικής αλλαγής, το οποίο υφίσταται ανεξαρτήτως της δικής μας παρουσίας στη Γη, όπως συνέβη στη μέσα σε 7.000 χρόνια κλιματική αλλαγή της Σαχάρας, που από σαβάνα με λίμνες έγινε αφόρητη έρημος. Ειδικά σε μια εποχή που δεν υπάρχει η δυνατότητα μετακίνησης των πληθυσμών, όπως γινόταν στο παρελθόν, έχοντας υπερκαλύψει όλες τις κατοικήσιμες περιοχές, δεν υπάρχει τρόπος αντιμετώπισής της, ακόμη και αν αντιμετωπιστεί το ανθρωπογενές μέρος, που δεν είναι δυνατόν. Αρα, το εκ φύσεως, αυτό που υπάρχει μέσα στη γεωλογική ιστορία της Γης, είναι αρκετό για να μας εξοντώσει. Για αυτό φοβούμαι».