«Ως μουσικοί, επιλέξαμε τον δρόμο της αντίστασης»

Η μουσική έχει δύο (τουλάχιστον) «διαστάσεις». Αυτή του «δίνω προς το κοινό» και αυτή του «παίρνω από το κοινό». Κάπως έτσι σκέφθηκε το κουαρτέτο από το Κίεβο της Ουκρανίας DakhaBrakha και «βαφτίστηκε» ως «Δίνω / Παίρνω» χρησιμοποιώντας την «παλιά» ουκρανική γλώσσα. Το «ethno-chaos» – όπως περιγράφουν οι ίδιοι την πολυσυλλεκτική μουσική τους – θα παρουσιαστεί δύο χρόνια μετά την πρώτη τους εμφάνιση στην Ελλάδα, στο κλαμπ Fuzz, στις 14 Μαΐου.

Οι DakhaBrakha δημιουργήθηκαν το 2004 στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης του Κιέβου «DAKH» από τον πρωτοποριακό σκηνοθέτη θεάτρου, Vladyslav Troitskyi. Η θεατρική δουλειά έχει αφήσει το στίγμα της στις παραστάσεις του συγκροτήματος, αφού δεν έχουν ανέβει ποτέ στη σκηνή χωρίς σκηνικά εφέ. Εχοντας πειραματιστεί με την ουκρανική λαϊκή μουσική, το συγκρότημα προσθέτει μουσικές του κόσμου στο ρεπερτόριό του, με την ουκρανική μουσική και κουλτούρα πάντα στο επίκεντρό του.

Στο σταυροδρόμι της ουκρανικής λαογραφίας και του θεάτρου το μουσικό τους φάσμα είναι οικείο αλλά παράλληλα «ταραχώδες», με αντικειμενικό στόχο την πολιτιστική και καλλιτεχνική απελευθέρωση. Το πρόγραμμα για τις επετειακές συναυλίες των 20 χρόνων τους περιλαμβάνει τις επιτυχίες από τα συνολικά 6 άλμπουμ του συγκροτήματος, μαζί με νέα τραγούδια που γράφτηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Το όνομά του έχει επίσης κάτι το ιδιαίτερο. Καθώς κανείς προφέρει το όνομα DakhaBrakha, μπορεί να ακούσει τον ήχο «Ra» – τον θεό του Ηλιου στην αρχαία Αίγυπτο αλλά και στην αρχαία Ουκρανία –, τον ήχο «brama» – πύλες «Brahma» («βράχμα») –, τον υπέρτατο θεό της Δημιουργίας στον ινδουισμό, και, τέλος, τον «ptah» – ένα πουλί, μια ψυχή που τραγουδάει…

Κάθε συναυλία του ουκρανικού συγκροτήματος αποτελεί ουσιαστικά ένα σόου. Εμφανίζονται στη σκηνή με τα ψηλά γούνινα αυτοσχέδια καπέλα τους, τα περίτεχνα και εντυπωσιακά κοσμήματα και τις παραδοσιακές φορεσιές. Δυνατή σκηνική παρουσία, μέσω του ηλεκτρικού τους ρεπερτορίου, που περιλαμβάνει, εκτός από τα ιδιαίτερα φωνητικά, ακορντεόν, γκρανκάσα (μεγάλο τύμπανο με δυνατό μπάσο ήχο), φυσαρμόνικα και τσέλο. Το κουαρτέτο δημιουργεί μουσικά κοκτέιλ με τον μοναδικό δικό του τρόπο: τα ουκρανικά λαϊκά παραδοσιακά τραγούδια μπλέκονται με στοιχεία καμπαρέ, τζαζ, ροκ, πανκ και χιπ-χοπ, προστίθενται αρμονίες από τη βαλκανική μουσική και συνοδεύονται από παραδοσιακά όργανα από όλον τον κόσμο.

ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ. Το συγκρότημα όμως πλέον έχει να αντιμετωπίσει και την επίθεση της Ρωσίας στην πατρίδα του, την Ουκρανία. Εναν πόλεμο που είναι πανταχού παρών στη ζωή και στο μυαλό των τεσσάρων μελών του συγκροτήματος. Ο Marko Halanevych στη συνέντευξή τους προς «ΤΑ ΝΕΑ» δεν μπορούσε να μη μιλήσει για αυτόν και ούτε να μην ερωτηθεί. Τόσο ο ίδιος όσο και τα υπόλοιπα μέλη του συγκροτήματος (Iryna Kovalenko, Olena Tsibulska, Nina Garenetska) νιώθουν ένα ιδιαίτερο βάρος στις πλάτες τους από την έναρξη του πολέμου με τη Ρωσία έως και σήμερα. «Φαίνεται ότι απευθυνόμαστε στον κόσμο ως εκπρόσωποι ολόκληρης της χώρας μας και δεν μπορούμε να μην ευχαριστήσουμε το κοινό, το οποίο όπου και αν εμφανιζόμαστε όλο αυτό το διάστημα είναι δίπλα μας. Δίπλα στον λαό της Ουκρανίας και σε όλα όσα περνάει. Αλλά δεν παύει να είμαστε μουσικοί. Γι’ αυτό παράλληλα προβάλλουμε και μέρος της ουκρανικής κουλτούρας και πολιτισμού, δείχνοντας ή, καλύτερα, απαντώντας στη ρωσική προπαγάνδα που κάνει λόγο για ενιαίο έθνος. Φυσικά όμως ο πόλεμος με τη Ρωσία είναι τεράστιο πρόβλημα για όλον τον ουκρανικό λαό. Μεγάλο πρόβλημα και μεγάλο βάσανο για όλους μας. Αυτό που έχουμε παρατηρήσει είναι ότι ο πολιτισμένος κόσμος βρίσκεται στο πλευρό μας. Παραμένει όμως ένα τεράστιο βουνό και ένας τεράστιος πόνος από το 2022, όταν και ξεκίνησε. Πέρα από τον θάνατο που σκόρπισε στον λαό μας, “έσπασε” την καθημερινότητα που είχαμε ως άνθρωποι. Οι Ουκρανοί ζουν υπό συνεχές άγχος, ανησυχούν συνεχώς για αεροπορικές επιθέσεις, Πύραυλοι που καταστρέφουν σπίτια, οπουδήποτε, οποτεδήποτε. Και αυτό συμβαίνει για περισσότερο από δύο χρόνια».

Οι DakhaBrakha αυτό που έκαναν και συνεχίζουν να κάνουν όλο αυτό το διάστημα είναι η αντίσταση με τον δικό τους καλλιτεχνικό τρόπο. «Εμείς, ως μουσικοί, επιλέξαμε τον δρόμο της αντίστασης, δηλαδή ότι θα συνεχίσουμε να παίζουμε τη μουσική και τα τραγούδια μας σε όλον τον κόσμο και να υπενθυμίζουμε παντού ότι χρειαζόμαστε την υποστήριξη του πολιτισμένου κόσμου».

Η ιστορία του ουκρανικού κουαρτέτου έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Τα κορίτσια από την παιδική τους ηλικία μελετούν την παραδοσιακή μουσική της Ουκρανίας. Σπούδασαν εθνομουσικολογία. Στο πλαίσιο των σπουδών τους, επισκέφθηκαν κάθε γωνιά της Ουκρανίας αναζητώντας και διασώζοντας παραδοσιακά τραγούδια. Επιστρέφοντας στο Κίεβο, με άπειρες ώρες ηχογραφήσεων στις αποσκευές τους, συναπαντήθηκαν με τον Vlad Troyitsky, σκηνοθέτη, παραγωγό και all-around καλλιτεχνική περσόνα της πόλης, ο οποίος τις σύστησε στον Marko Halanevych, απόφοιτο φιλολογίας και ερασιτέχνη ηθοποιό. Κάπου εδώ έπεσε η ιδέα να φτιάξουν μαζί ένα συγκρότημα. Ο ίδιος ο Troyitsky ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση του νεοσύστατου Project. Εχοντας στην κατοχή τους αυτά τα παλιά, στην πλειονότητά τους α καπέλα, πολυφωνικά τραγούδια, η πρώτη απόφαση των μελών του συγκροτήματος ήταν να τα ντύσουν με κρουστά από όλον τον κόσμο. Καθώς κανένας τους δεν ήταν επαγγελματίας μουσικός, έπρεπε να μάθουν να παίζουν κάθε όργανο λίγο-πολύ από την αρχή. Στη συνέχεια, με την ίδια διαδικασία, πρόσθεσαν και άλλα όργανα, όπως τσέλο, ακορντεόν, φλογέρες και άλλα. Το μόνο όργανο που απουσιάζει από τους DakhaBrakha είναι η κιθάρα.

ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ. Σε αυτό το μουσικό τους ταξίδι το ουκρανικό συγκρότημα έχει γνωρίσει και την ελληνική παραδοσιακή μουσική. Οπως σημειώνει ο Marko Halanevych, «όχι μόνο γνωρίζουμε την ελληνική παραδοσιακή μουσική αλλά και είναι από τα μουσικά στυλ που “κουβαλάμε” μαζί μας. Μάλιστα έχουμε δημιουργήσει και σύνθεση που την έχουμε εμπνευστεί από την ελληνική παραδοσιακή μουσική. Και ίσως οι Ελληνες που ακούν αυτή τη σύνθεση δεν βλέπουν καμία μίμηση σε αυτό που έχουμε κάνει». Εχοντας ξεκινήσει ως θεατρική ομάδα «και ενώ στην αρχή παίζαμε μουσική για το θέατρο, με τον καιρό συνειδητοποιήσαμε ότι μπορούμε να είμαστε ένα ανεξάρτητο πολιτιστικό προϊόν. Και είμαστε χαρούμενοι που σε όλον τον κόσμο η κατανόησή μας για τη μουσική γίνεται αποδεκτή και κοινή από μεγάλο αριθμό ανθρώπων. Οταν ξεκινήσαμε να κάνουμε τα πειράματά μας με τη μουσική, πήραμε στοιχεία από πολύ διαφορετικές παραδόσεις, διαφορετικά έθνικ στοιχεία, ήχους, ρυθμούς. Και όλο αυτό προσπαθήσαμε να συνδυαστεί με την ουκρανική παράδοση του τραγουδιού. Η ουκρανική μουσική είναι πρώτη και κύρια. Αυτό είναι το πιο σημαντικό πράγμα. Ισως αυτό το μονοπάτι ήταν αρκετά χαοτικό,”ethno chaos”, αλλά σε αυτό το… σπίτι γεννήθηκε ο μουσικός μας κόσμος και ήταν λογικό να το ονομάσουμε… εθνοσπίτι».

Οι DakhaBrakha στις αρχές του 2024 συγκεντρώθηκαν και κατάφεραν να γράψουν νέες συνθέσεις – «για περίπου δύο χρόνια δεν μπορούσαμε να κάνουμε κάτι άλλο» – ενώ σχεδιάζουν να συνεχίσουν να δίνουν συναυλίες. «Μετά τις ελληνικές παραστάσεις, θέλουμε να πάμε στην Ουκρανία και να δώσουμε 10 συναυλίες, κάτι που είναι εξαιρετικά σημαντικό για εμάς».