Με γοργούς ρυθμούς οι υποδομές αποθήκευσης άνθρακα

Υψηλές ταχύτητες έχουν ανεβάσει οι διεργασίες για την κατασκευή μιας σειράς από projects που αφορούν τη δέσμευση, αξιοποίηση και αποθήκευση εκπομπών CO2 στην Ελλάδα (Carbon Capture, Utilization and Storage – CCUS), με τον Διαχειριστή του Εθνικού Συστήματος Φυσικού Αερίου (ΔΕΣΦΑ) και την Energean να οδηγούν την εγχώρια κούρσα.

Τα εν λόγω έργα βασίζονται στη δέσμευση του CO2 από τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις ή τις μονάδες παραγωγής ενέργειας όπου εκπέμπεται, τη συμπίεσή του και τη μεταφορά του σε φυσικούς γεωλογικούς σχηματισμούς της χώρας, κατάλληλους για αποθήκευση. Μάλιστα, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, το CCUS αναδεικνύεται σε τεχνολογία – κλειδί για την απανθρακοποίηση των βιομηχανιών και την επίτευξη του φιλόδοξου στόχου για μείωση των εκπομπών του θερμοκηπίου κατά 55% έως το 2030 και για επίτευξη μηδενικού ανθρακικού αποτυπώματος έως το 2050.

Η Ελλάδα έχει εντάξει την τεχνολογία στο σχέδιο για την ενέργεια και το κλίμα και σύμφωνα με τα χρονοδιάγραμμα που έχουν ανακοινωθεί, εντός του 2024 αναμένεται να κλείσουν οι ρυθμιστικές και χρηματοδοτικές εκκρεμότητες και να γίνουν οι πρώτες δοκιμές.

Το project στον Πρίνο. Αυτή τη στιγμή το μεγαλύτερο έργο που αναπτύσσει η Ελλάδα είναι το «Prinos CO2 Storage» της εταιρείας Energean. Πρόκειται για το μοναδικό έργο που αναπτύσσεται σήμερα στην Ανατολική Μεσόγειο και ένα από τα τρία σχέδια που αναπτύσσονται συνολικά στον ευρωπαϊκό νότο, μαζί με αυτό της Ραβέννας και των Πυρηναίων.

Ο σχεδιασμός της Energean περιλαμβάνει την κατασκευή αποθήκης σε εξαντλημένο κοίτασμα του Πρίνου, με δυναμικότητα απορρόφησης 2,5 με 3 εκατ. τόνων CO2 κατ’ έτος σε πλήρη λειτουργία. Η πρώτη φάση, για δυναμικότητα περίπου 1 εκατ. τόνων ετησίως, θα ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2025 και η δεύτερη φάση της πλήρους δυναμικότητας ως τα τέλη του 2027. Οπως ανακοίνωσε πρόσφατα η δρ Κατερίνα Σάρδη, διευθύνουσα σύμβουλος και Country Manager της Energean, στην Ελλάδα το επόμενο διάστημα θα πραγματοποιηθεί το δεσμευτικό market test, ώστε έως το πρώτο τρίμηνο του 2025 να έχουν υπογραφεί δεσμευτικά συμβόλαια με τις βιομηχανικές επιχειρήσεις (emitters) που θα επιλεγούν, και να ληφθούν οι τελικές επενδυτικές αποφάσεις και από τις δύο πλευρές.

Την ίδια ώρα, η διοίκηση της Energean υπογραμμίζει την ανάγκη να λυθούν άμεσα οι εκκρεμότητες τόσο σε θεσμικό όσο και σε διοικητικό επίπεδο (αρμόδιες διευθύνσεις για τις διάφορες άδειες, υπογραφή διακρατικών συμφωνιών ανάμεσα στη χώρα μας και άλλες χώρες – μέλη για τη μεταφορά CO2 κ.ά.).

Η υλοποίηση του έργου θα έχει σημαντικά περιβαλλοντικά οφέλη και θα δημιουργήσει έναν νέο κύκλο ανάπτυξης για τις τοπικές κοινωνίες της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, ενώ θα απελευθερώσει σημαντικούς πόρους από τα κόστη δικαιωμάτων εκπομπών CO2 για τις βιομηχανικές επιχειρήσεις, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητά τους. Αξίζει να σημειωθεί ότι – σύμφωνα με την πρόσφατη εγκριτική απόφαση για τη νέα λίστα έργων PCI/PMI –θα αποθηκεύεται CO2 όχι μόνο από βιομηχανίες της Ελλάδας αλλά και από τη Βουλγαρία, την Κροατία, τη Κύπρο, την Ιταλία, και τη Σλοβενία και στο πλαίσιο αυτό έχουν υπογραφεί οκτώ μη δεσμευτικά MoU για χρήση της υποδομής από ελληνικές αλλά και ξένες βιομηχανίες γειτονικών χωρών.

Σε ό,τι αφορά το project «Apollo CO2» που «τρέχει» ο ΔΕΣΦΑ έχουν εξασφαλιστεί κεφάλαια 75 εκατ. ευρώ από το REPowerEU. Το συγκεκριμένο έργο αφορά τη διασύνδεση με σύστημα αγωγών όλων των βιομηχανιών που είναι συγκεντρωμένες στην περιοχή της Ρεβυθούσας, ώστε οι εκπομπές CO2 να μεταφέρονται σε μια Μονάδα Υγροποίησης και από εκεί να μεταφέρονται διά θαλάσσης με πλοία στον Πρίνο.

Το «Apollo CO2». Παράλληλα, κεφάλαια ύψους 75 εκατ. ευρώ έχουν εξασφαλιστεί από το REPowerEU για τη δημιουργία από τον ΔΕΣΦΑ του project «Apollo CO2». Το έργο περιλαμβάνει ένα νέο δίκτυο αγωγών μεταφοράς CO2, το οποίο θα ξεκινά από τα σύνορα της Αττικής με τη Βοιωτία, θα διασχίζει το Λεκανοπέδιο προς τον Νότο και αρχικά θα συλλέγει ρύπους σε αέρια μορφή, από τσιμεντοβιομηχανίες και διυλιστήρια. Σε εγκατάσταση – πιθανότητα στην περιοχή της Ρεβυθούσας – το CO2 θα υγροποιείται, θα φορτώνεται σε πλοία και θα οδηγείται στην αποθήκη του Πρίνου ή μελλοντικά σε άλλους αποθηκευτικούς χώρους που θα αναπτυχθούν.

Μέχρι στιγμής έχουν ολοκληρωθεί οι μελέτες σκοπιμότητας, ωστόσο ο τελικός σχεδιασμός του έργου θα εξαρτηθεί και από τη συμμετοχή της βιομηχανίας, με την τελική επενδυτική απόφαση να αναμένεται στις αρχές του 2025. Εκτός από τα 75 εκατ. ευρώ που έχουν εξασφαλιστεί από REPowerEU, το επόμενο διάστημα θα υποβληθούν αιτήσεις σε χρηματοδοτικά εργαλεία της ΕΕ, όπως το Innovation Fund ή το Connecting Europe Facility.

Ενδιαφέρον από βιομηχανίες. Μέχρι στιγμής, ενδιαφέρον για χρήση της υποδομής έχουν εκδηλώσει οι δύο τσιμεντοβιομηχανίες του Τιτάνα και του Ηρακλή και οι HELLENiQ Energy και Motor Oil για τα δύο διυλιστήρια της Ελευσίνας, τέσσερις όμιλοι που αναπτύσσουν παράλληλα και τα δικά τους πλάνα για μονάδες δέσμευσης CO2.

Ειδικότερα, ο όμιλος ΤΙΤΑΝ υλοποιεί το έργο «IFESTOS», το οποίο θα δεσμεύσει όλες τις εκπομπές άνθρακα της διαδικασίας παραγωγής του εργοστασίου Καμαρίου, με στόχο να παράγει τρία εκατ. τόνους τσιμέντου ουδέτερου αποτυπώματος άνθρακα. Το έργο έχει εξασφαλίσει επιχορήγηση ύψους 234 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Καινοτομίας, ενώ το εργοστάσιο Καμαρίου θα εξοπλιστεί με τεχνολογίες αιχμής για τη δέσμευση άνθρακα.

Ανάλογο σχέδιο έχει στα σκαριά η ΗΡΑΚΛΗΣ, με επένδυση ύψους 284,5 εκατ. ευρώ μέσω του project «Olympus», για την εισαγωγή μιας εγκατάστασης δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (CCS) -1 εκατ. τόνων σε ετήσια βάση – στην Εύβοια, ενσωματώνοντας μεγάλης κλίμακας τεχνολογίες δέσμευσης άνθρακα.

Από την πλευρά της η Motor Oil υλοποιεί το «IRIS», το οποίο προορίζει για αποθήκευση το ποσοστό του δεσμευμένου CO2 που δεν θα αξιοποιείται για παραγωγή συνθετικής μεθανόλης χαμηλού ανθρακικού αποτυπώματος.