Ολος ο Αλμοδόβαρ σε 10+1 σταθμούς

^«Οταν  σκηνοθετώ, νιώθω ότι χειρίζομαι κούκλες· σαν να βρίσκομαι σε μια τεράστια σκηνή, έτοιμος να ανεβάσω την αυλαία. Μέσα μου χαμογελώ πονηρά, μειδίαμα που υπόσχεται πολλά διαφορετικά πράγματα. Γιατί όταν σηκώνω την κουρτίνα, είμαι βέβαιος ότι θα ξεχειλίσουν χιλιάδες συναισθήματα. Είναι τα συναισθήματα που διαμορφώνουν τον κινηματογράφο». Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 μέχρι τις μέρες μας, ο ισπανός σκηνοθέτης Πέδρο Αλμοδόβαρ, που στις 25 Σεπτεμβρίου θα γίνει 75 χρόνων, έχει αποκτήσει το κύρος ενός από τους πιο εμπνευσμένους και συγχρόνως εμπορικούς σκηνοθέτες της Ευρώπης. Παρότι η καλλιτεχνική του έκφραση μπολιάστηκε μέσα στο «La movida madrilèna», ένα κίνημα της ισπανικής Αριστεράς σε μια εποχή που ο κύκλος του δικτάτορα Φράνκο έκλεινε στην πατρίδα του, ο Αλμοδόβαρ δεν θέλησε ποτέ να γίνει παπαγαλάκι της πολιτικής αλλά να μιλήσει για τον άνθρωπο. Τα κατάφερε και εξακολουθεί να τα καταφέρνει αναγνωρισμένος σε όλο τον πλανήτη.

Μέχρι σήμερα έξι ταινίες του μετρούν εννέα υποψηφιότητες σε διάφορες κατηγορίες των Οσκαρ και δύο το έχουν κερδίσει: το «Ολα για τη μητέρα μου» Οσκαρ καλύτερης διεθνούς ταινίας και το «Μίλα της» Οσκαρ πρωτότυπου σεναρίου.

Προσφάτως, κυκλοφόρησε στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Dioptra μια συλλογή διηγημάτων του Αλμοδόβαρ με τίτλο «Το τελευταίο όνειρο». Πρόκειται για μια ντουζίνα διηγήματα που φωτίζουν διαφορετικές στιγμές της ζωής του συνθέτοντας έτσι, κατά μία έννοια, μια «ιδιότυπη, αποσπασματική αυτοβιογραφία». Με αφορμή αυτή την κυκλοφορία, κάνουμε εδώ 11 σταθμούς στην κινηματογραφική καριέρα αυτού του μοναδικού καλλιτέχνη, η οποία καλύπτει πλέον περίπου μισό αιώνα..

1991

Ψηλά τακούνια

Σε μια σκηνή των «Ψηλών τακουνιών» η Βικτόρια Αμπρίλ που υποδύεται μια διάσημη παρουσιάστρια της τηλεόρασης, ξεσπά προς τη μητέρα της (Μαρίσα Παρέδες), μια εγωκεντρική ντίβα του θεάτρου, χρησιμοποιώντας τα λόγια της Λιβ Ούλμαν προς την Ινγκριντ Μπέργκμαν σε μια ανάλογη σκηνή της «Φθινοπωρινή σονάτας» του Ινγκμαρ Μπέργκμαν.

Ετσι εκφράζει την αγάπη και συγχρόνως το μίσος που νιώθει γι’ αυτή σε αυτό το πολυαγαπημένο στην Ελλάδα ακραίο μελόδραμα του Αλμοδόβαρ, όπου βέβαια το χιούμορ λειτουργεί ως καταλύτης ανάμεσα σε άσπλαχνες μαμάδες, αδύναμες κόρες, σκληρά αντράκια και τραβεστί. Η σχέση μάνας – κόρης ανέκαθεν απασχολούσε και δεν έχει σταματήσει να απασχολεί τον Αλμοδόβαρ.

1974 – 1978

Οι πρώτες ταινίες μικρού μήκους

Ο Πέδρο Αλμοδόβαρ μετακόμισε στη Μαδρίτη από την Καλθάδα Ντι Καλατράβα το 1968 βγάζοντας αρχικά τον επιούσιο ως πωλητής μεταχειρισμένων ειδών στην υπαίθρια αγορά Eλ Ράστρο. Το ότι δεν σπούδασε σκηνοθεσία οφείλεται στα χαμηλά εισοδήματά του· εξάλλου στις αρχές της δεκαετίας του ’70, η δικτατορική κυβέρνηση Φράνκο είχε διακόψει τη λειτουργία κινηματογραφικών σχολών. Ωστόσο, οι οικονομίες που έκανε εργαζόμενος σε μια τηλεφωνική εταιρεία, τον βοήθησαν να αγοράσει μια κάμερα Super 8. Από το 1972 ως το 1978, μαζί με φίλους και τον αδελφό του Ογκουστίν (μετέπειτα παραγωγός του), αφοσιώθηκε στη δημιουργία ταινιών μικρού μήκους: «Dos putas, o historia de amor que termina en boda» είναι η πρώτη (1974) και «Salomé» (1978) η 13η πριν απ’ την πρώτη μεγάλου μήκους του, «Folle… folle… fólleme Tim!» γυρισμένη την ίδια χρονιά. Ωστόσο, η πρώτη επίσημη μεγάλου μήκους ταινία του Αλμοδόβαρ είναι «Η Πέπη, η Λούσι, η Μπομ και τ’ άλλα κορίτσια…» παραγωγής 1980. Πέρσι, με την ταινία «Οι παράξενοι δρόμοι της ζωής» ο Αλμοδόβαρ απέδειξε ότι από μέσα του ο κόσμος των μικρού μήκους ταινιών δεν έφυγε ποτέ.

1983

Αμαρτωλές καλόγριες

Οταν ο εραστής της πεθαίνει από υπερβολική δόση ηρωίνης, η Γιολάντα (Κριστίνα Σάντσεζ Πασκουάλ), τραγουδίστρια νυχτερινού κέντρου τρέπεται σε φυγή καταλήγοντας στο Μοναστήρι των Ταπεινών Λυτρωτών, ένα μυστηριώδες σανατόριο κάπου στα περίχωρα της Μαδρίτης, όπου την περιμένουν ακόμα πιο παράξενες εκπλήξεις. Αυτή είναι η πρώτη ταινία του Αλμοδόβαρ που γυρίστηκε υπό σωστές συνθήκες κινηματογραφικής παραγωγής και όχι σε στυλ «guerilla» (αντάρτικο). Eδώ θα δούμε και τη σημαντική επιρροή που έχει ασκήσει στον δημιουργό το αιρετικό, βλάσφημο πνεύμα του Λουίς Μπουνιουέλ, καθώς αν κάτι αναδίδει αυτή η σκοτεινή παρωδία είναι η προώθηση της υποκρισίας από την Καθολική Εκκλησία. Είκοσι χρόνια αργότερα, ο Αλμοδόβαρ θα επέστρεφε στο ίδιο καυτό θέμα με την «Κακή εκπαίδευση» (2004).

1986

Ματαδόρ (Matador)

Ενας εκπαιδευόμενος ταυρομάχος (Αντόνιο Μπαντέρας) αποπειράται να βιάσει τη μνηστή του δασκάλου του (Νάτσο Μαρτίνεζ), συλλαμβάνεται από την αστυνομία και ομολογεί ότι έχει επίσης διαπράξει δύο φόνους. Ομως η δικηγόρος του (Ασούμπτα Σέρνα), αντιλαμβάνεται ότι ο νεαρός δεν λέει όλη την αλήθεια και οι υποψίες της επιβεβαιώνονται όταν συναντά τον δάσκαλο ταυρομαχίας.

Η ταινία χάρη στην οποία το ευρύ κοινό ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με το βιτσιόζικο, υστερικό αλλά και μοναδικό σινεμά του Αλμοδόβαρ, εξετάζει τους δεσμούς βίας – ερωτισμού και λειτουργεί σαν ακραίο απωθημένο σεξουαλικής έκφρασης που κατά τον σκηνοθέτη διαμορφώθηκε μέσα από το πολιτικό θρησκευτικό σκότος στο οποίο επί χρόνια βρισκόταν παγιδευμένη η πατρίδα του.

1996

Το μυστικό μου λουλούδι

Ενα ακόμα κοκτέιλ ανθρώπινων σχέσεων με κεντρικό πρόσωπο μια συγγραφέα φτηνιάρικων μπεστ σέλερ η οποία κρύβει την αληθινή της ταυτότητα και την οποία υποδύεται η Μαρίσα Παρέδες σε μια μεγάλη κινηματογραφική στιγμή της. Αθεράπευτος λάτρης του κλασικού μελοδράματος, ο Αλμοδόβαρ, για πρώτη φορά ανιχνεύει με όρεξη τον αληθινό πόνο. Το «Μυστικό μου λουλούδι» είναι μια κομβική ταινία στην καριέρα του δημιουργού, ο οποίος αρχίζει πλέον να απομακρύνεται από την παρδαλή κωμωδία και χωρίς να προδώσει το απαράμιλλο στυλ του να προσεγγίζει κόσμους που συναντάμε στα μελοδράματα του Ντάγκλας Σερκ και του Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ· δημιουργοί των οποίων η ματιά έχει επηρεάσει καταλυτικά τον ισπανό σκηνοθέτη.

1988

Γυναίκες στα πρόθυρα νευρικής κρίσης

Μια γυναίκα (Κάρμεν Μάουρα) αποφασίζει να εκδικηθεί με τον χειρότερο τρόπο τον πλεϊμπόι εραστή της που την παράτησε. Το πρόβλημα είναι ότι και άλλες γυναίκες που είχαν σχέση μαζί του θέλουν να κάνουν το ίδιο… Η ερωτική τρέλα στο αποκορύφωμά της μέσα από καταστάσεις κωμικοτραγικές και χαρακτήρες υπερβολικούς.

Σε μια από τις πιο δημοφιλείς ταινίες του αλλά και εκείνη που τον έκανε όνομα στην απέναντι πλευρά του Ατλαντικού, ο Αλμοδόβαρ κάνει μια βουτιά στον ψυχισμό της γυναίκας των eighties και βγάζει στην επιφάνεια όλα τα ερωτικά της απωθημένα, στα οποία όπως φαίνεται και στον τίτλο της ταινίας, συχνά, επικρατεί υστερία. Kαι παίρνει σταθερά το μέρος της: κάθε αρσενικό της ιστορίας του παρουσιάζεται από κουτοπόνηρο ως χαζό, ενώ αντίθετα τα θηλυκά είναι πανέξυπνα και με συναίσθηση της γλυκιάς τους υστερίας.

1999

Ολα για τη μητέρα μου

Χρόνο με τον χρόνο, ταινία με την ταινία, ο κινηματογράφος του Πέδρο Αλμοδόβαρ ωριμάζει υπέροχα. Αν οι πρώτες ταινίες του έμοιαζαν με εκκεντρική, παιχνιδιάρικη απάντηση στο σινεμά του Λουίς Μπουνιουέλ, με το «Ολα για τη μητέρα μου» κατασταλάζει σε έναν κινηματογραφικό λόγο μεστό, πυκνό, ουσιαστικό. Η αγάπη του για το κλασικό αμερικανικό μελόδραμα των δεκαετιών του 1940 και του 1950, όπου οι γυναίκες και κατά προέκταση οι ηθοποιοί που τις ενσάρκωναν είχαν κυρίαρχο ρόλο ήταν φανερή ακόμα και στις ακραίες σατιρικές κωμωδίες του. Ομως εδώ, μέσω της ιστορίας μιας ηθοποιού (Σεσίλια Ροθ) που ζει στο πετσί της την απώλεια με τον χειρότερο τρόπο, ο σκηνοθέτης πιάνει ταβάνι. Διόλου τυχαία, αυτή η ταινία, η καλύτερη όλων του, είναι αφιερωμένη σε όλες τις μητέρες του κόσμου, αλλά και σε όλες τις ηθοποιούς που έπαιξαν ρόλους ηθοποιών.

2002

Μίλα της

Είναι πραγματικά άξιο απορίας το πώς ο Πέδρο Αλμοδόβαρ κατάφερε να βρει χώρο για μια τόσο πλούσια ποικιλία συναισθημάτων μέσα σε μια ιστορία που ουσιαστικά συνοψίζεται ως δύο γυναίκες σε κώμα (Ροζάριο Φλόρες, Λεονόρ Γουότλινγκ), δυο άντρες που τις περιθάλπουν (Χαβιέ Καμάρα, Ντάριο Γκραντινέτι)! Αν στιγμιαία τοποθετούσαμε την ίδια σύνοψη σε ταινία του Χόλιγουντ θα ήμασταν τόσο βέβαιοι για το αποτέλεσμα που και να μη βλέπαμε την ταινία θα ήταν σαν να την είχαμε δει. Εδώ, όμως, τα στοιχεία του απρόβλεπτου και της έκπληξης όχι μόνον αναζωογονούν ανά δέκα λεπτά την ταινία (και μάλιστα χωρίς τίποτε σε αυτήν να μένει μετέωρο) αλλά δημιουργούν στον θεατή μια τόσο ανακουφιστική συναισθηματική ανάταση που ούτε καν περνά από το μυαλό του ότι στην πραγματικότητα παρακολουθεί μια εξαιρετικά πικρή και δυσάρεστη ιστορία. Για αυτήν την ταινία ο Αλμοδόβαρ απέσπασε το μοναδικό μέχρι σήμερα προσωπικό Οσκαρ του, στην κατηγορία του πρωτότυπου σεναρίου.

2006

Γύρνα πίσω

Στο απολαυστικό γυναικείο λεύκωμα των ταινιών του Πέδρο Αλμοδόβαρ, η νευρική κρίση είναι πολυτέλεια. Αλλες γυναίκες είναι αποφασιστικές, άλλες αδύναμες. Ολες όμως έχουν λόγο, πυγμή, τιμή, αξιοπρέπεια. Εχουν ελαττώματα αλλά το ξέρουν και διεκδικούν χωρίς ουρλιαχτά υστερίας το δίκιο τους, όπως συμβαίνει σε αυτήν την ταινία με την ηρωίδα της Πενέλοπε Κρουζ (υποψήφια για Οσκαρ α’ ρόλου).

Εγκέφαλος εδώ η μητέρα, τόσο η ίδια η Κρους όσο και η δική της μητέρα που υποδύεται η Κάρμεν Μάουρα. Για τον Αλμοδόβαρ η μητρότητα δεν είναι μόνο η πηγή της ζωής αλλά και της μυθοπλασίας. Πέρα από κάθε τι το «Γύρνα πίσω» είναι η ευφυής μα και χιουμοριστική επιστροφή του σκηνοθέτη στον μητρικό μαστό. Και μόνον ένας καλλιτέχνης τόσο ακομπλεξάριστος όσο αυτός θα μπορούσε να δείξει τον ανεξάντλητο έρωτα προς τη μητέρα του αντλώντας συγχρόνως χιούμορ.

2011

Το δέρμα που κατοικώ

Ενας πλαστικός χειρουργός (Αντόνιο Μπαντέρας) κρατά αιχμάλωτη μια γυναίκα (Ελενα Ανάγια) στην οποία κάνει κάποια πειράματα. Το πώς η γυναίκα έχει βρεθεί σε αυτή τη θέση και το πού η παράξενη ιστορία τους θα καταλήξει, θα το δούμε σε ένα σύμπλεγμα χρόνου και ανατροπών που καλύπτει μια περίπου εξαετία ανάμεσα σε παρελθόν και παρόν. Βασισμένο στο ψυχολογικό μυθιστόρημα του Τιερί Ζονκέ (εκδόσεις Καστανιώτη), μια απίστευτα σύνθετη ιστορία εκδίκησης μέσω της οποίας ο Αλμοδόβαρ αποπειράται μια φρέσκια ματιά πάνω στον μύθο του δρoς Φρανκενστάιν και στο «Εργαστήρι του δρoς Καλιγκάρι», εμπλουτισμένη με μπερδεμένες σεξουαλικές ταυτότητες, μητέρες με κρυμμένα μυστικά για τα παιδιά τους, αλλαγές φύλων και απαγωγές.

2019

Πόνος και δόξα

Στην προτελευταία μεγάλου μήκους ταινία του, ο Αλμοδόβαρ μιλά κυρίως για τον δημιουργικό αλλά και τον σωματικό πόνο του καλλιτέχνη όταν βρίσκεται πλέον σε «κρίσιμη ηλικία». Ο Αντόνιο Μπαντέρας (υποψήφιος για το Οσκαρ α’ ρόλου) ένας ηθοποιός ταυτισμένος με το έργο του Αλμοδόβαρ, παίζει το alter ego του ίδιου του Αλμοδόβαρ, έναν σκηνοθέτη ο οποίος βασανίζεται από πολλές και διάφορες σωματικές παθήσεις, την ώρα που αναζητεί το κατάλληλο υλικό για το επόμενο καλλιτεχνικό βήμα του. Το βεβαρημένο παρελθόν του, τόσο σε σχέση με τις καταχρήσεις, όσο και με τη δυσκολία στις ανθρώπινες σχέσεις, έχει αφήσει ουλές σε σώμα και ψυχή. Και βέβαια, η σκιά της μάνας και πάλι παρούσα (Πενέλοπε Κρουζ). «Στην ηλικία που βρίσκομαι ο μόνος εθισμός μου είναι ο ύπνος οκτώ τουλάχιστον ώρες κάθε μέρα και η δημιουργία μιας επόμενης ταινίας» δήλωνε ο Αλμοδόβαρ την εποχή της ταινίας. «Η ιδέα να μην κάνω άλλη ταινία στη ζωή μου είναι ένας εφιάλτης». Και ευτυχώς, μέχρι στιγμής κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί.